Sosium

Azərbaycan və Türkiyə arasında formalaşmış strateji müttəfiqlik

Müasir dünyada dövlətlərin qüdrəti artıq yalnız iqtisadi göstəricilər və hərbi potensialla ölçülmür. Bu gün beynəlxalq münasibətlər sistemində strateji tərəfdaşlıq, qarşılıqlı etimad, siyasi həmrəylik və inteqrasiya təşəbbüsləri qlobal inkişafın əsas istiqamətlərini müəyyən edən mühüm faktorlar hesab olunur. Belə bir mürəkkəb geosiyasi şəraitdə imzalanan Şuşa Bəyannaməsi sadəcə Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin inkişafını əks etdirən sənəd deyil, həm də Türk dünyasının gələcək inteqrasiya proseslərinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi hadisədir. Bu sənəd iki qardaş dövlət arasında müttəfiqlik münasibətlərini yeni səviyyəyə yüksəltməklə yanaşı, Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın daha da genişlənməsi üçün möhkəm zəmin formalaşdırmışdır. Uzun illər ərzində ortaq tarixə, dilə və mədəniyyətə malik xalqlar arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm işlər görülmüşdür. Yeni geosiyasi reallıqlar isə bu əməkdaşlığın əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi yalnız ikitərəfli münasibətlərin hüquqi bazası deyil, eyni zamanda Türk dünyasında yeni strateji düşüncənin formalaşmasının mühüm mərhələsidir.

Cənab Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi: “İmzalanmış Bəyannamə tarixə əsaslanır. Bəyannamədə xalqlarımızın böyük liderləri, öndərləri Mustafa Kamal Atatürkün və Heydər Əliyevin kəlamları öz əksini tapıb.” Bu fikir göstərir ki, güclü gələcək yalnız möhkəm tarixi təməl üzərində qurula bilər. Türk xalqlarını birləşdirən əsas amillər təkcə ortaq iqtisadi maraqlar və coğrafi yaxınlıq deyil. Bu birlik əsrlər boyu formalaşmış ortaq tarix, mədəniyyət, milli-mənəvi dəyərlər və gələcəyə dair ümumi baxışdan qaynaqlanır. Hazırkı dövrdə dünya siyasətində yeni güc mərkəzləri meydana çıxır, beynəlxalq iqtisadi münasibətlər yenilənir, enerji təhlükəsizliyi qlobal gündəliyin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilir və nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyəti artır. Belə bir şəraitdə Türk dünyasının malik olduğu potensial daha aydın şəkildə görünür. Azərbaycan və Türkiyə arasında formalaşmış strateji müttəfiqlik münasibətləri gələcək inteqrasiya prosesləri üçün uğurlu model hesab edilə bilər. Şuşa Bəyannaməsi yalnız siyasi əməkdaşlıq məsələlərini deyil, iqtisadi inkişaf, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat əlaqələri, müdafiə sənayesi, informasiya mühiti və humanitar sahələrdə əməkdaşlığı da özündə ehtiva edir. Bu istiqamətdə Zəngəzur dəhlizi xüsusi strateji əhəmiyyətə malikdir. Artıq bu layihə təkcə nəqliyyat xətti kimi deyil, regionun geosiyasi və iqtisadi gələcəyinə təsir göstərə biləcək mühüm təşəbbüs kimi dəyərləndirilir. Dəhlizin reallaşması Türk dövlətləri arasında əlaqələrin daha da güclənməsinə, iqtisadi münasibətlərin genişlənməsinə və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına şərait yaradacaqdır. Şərqlə Qərbi birləşdirən yeni marşrutun formalaşması region ölkələrinin tranzit imkanlarını artıracaq, investisiya cəlbediciliyini yüksəldəcək və yeni iqtisadi mərkəzlərin meydana çıxmasına təkan verəcəkdir.

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində informasiya resursları və ideoloji təsir imkanları da mühüm rol oynayır. Bu səbəbdən Şuşa Bəyannaməsində informasiya siyasəti və diaspor fəaliyyətinə xüsusi yer ayrılması təsadüfi deyil. İnformasiya məkanında rəqabətin getdikcə artdığı bir dövrdə ortaq media layihələrinin həyata keçirilməsi, məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsi və beynəlxalq platformalarda vahid mövqedən çıxış edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xarici ölkələrdə yaşayan türk və azərbaycanlı icmaların əlaqəli fəaliyyəti milli maraqların müdafiəsinə və ümumi məqsədlərin həyata keçirilməsinə əlavə dəstək verir.

Təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlıq da müasir dövrün əsas tələblərindən biridir. Son illərdə baş verən hadisələr göstərir ki, təhlükəsizliyin təmin olunması yalnız bir dövlətin imkanları ilə məhdudlaşmır. Yeni çağırışlar dövlətlər arasında daha sıx əməkdaşlıq və ortaq müdafiə mexanizmlərinin formalaşdırılmasını zəruri edir. Azərbaycan və Türkiyə arasında müdafiə sahəsində qurulmuş əməkdaşlıq münasibətləri gələcəkdə regional təhlükəsizlik sisteminin mühüm komponentlərindən birinə çevrilə bilər. Birgə hərbi təlimlər, müdafiə sənayesində tərəfdaşlıq və müasir texnologiyaların tətbiqi bu istiqamətdə mühüm rol oynayır.

Şuşa Bəyannaməsinin yaratdığı yeni siyasi mühit artıq öz real nəticələrini verməkdədir. Son illərdə Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın genişlənməsi, iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi və beynəlxalq məsələlərdə koordinasiyanın güclənməsi bunu aydın şəkildə göstərir. Azərbaycanın təşəbbüskar mövqeyi və Türkiyənin beynəlxalq nüfuzu Türk dünyasının qlobal siyasətdə təsir imkanlarını daha da artırır. Bu proseslər yalnız regional əməkdaşlığın inkişafına deyil, eyni zamanda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına da töhfə verir. Bu gün bir həqiqət danılmazdır: Şuşada imzalanmış Bəyannamə sadəcə iki qardaş dövlət arasında müttəfiqlik münasibətlərini təsdiqləyən sənəd deyil. Bu sənəd yeni inteqrasiya mərhələsinin, yeni siyasi baxışın və ortaq gələcək konsepsiyasının təməlini təşkil edir. Tarix yalnız güclü dövlətlərin fəaliyyəti ilə deyil, böyük ideyaların təsiri ilə də formalaşır. Şuşadan dünyaya yayılan bu ideya gələcək onilliklər ərzində Türk dünyasının inkişaf trayektoriyasına istiqamət verəcək mühüm strateji əhəmiyyətə malikdir. Türk dövlətlərinin yeni yüksəliş dövrü artıq başlamışdır və bu yüksəlişin simvolik mərkəzlərindən biri məhz Şuşadır.