15 İyun: Xalqın xilası dövlətin taleyinə yazılan silinməz imzadır
Mən inanıram, əminəm ki, biz müstəqilliyinin geniş yoluna çıxacağıq və Azərbaycan müstəqil dövlət kimi yaşayacaq, Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi əbədi, dönməz olacaq və bizim müstəqilliyimizi, milli azadlığımızı heç kəs heç bir yolla sarsıda bilməyəcəkdir.
Heydər Əliyev
15 iyun 1993-cü il Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində həlledici dönüş nöqtəsi hesab olunur və bu tarix ölkədə “Milli Qurtuluş Günü” kimi qeyd edilir. Bu günün yaranması təkcə bir siyasi dəyişikliklə bağlı deyil, həm də dövlətin parçalanma, idarəolunmazlıq və vətəndaş qarşıdurması təhlükəsindən xilas olması ilə birbaşa əlaqəlidir. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan qısa müddət ərzində ciddi daxili və xarici problemlərlə üzləşmiş, siyasi sistemin zəifliyi, iqtisadi tənəzzül, müharibə şəraiti və idarəçilik böhranı ölkəni ağır vəziyyətə salmışdı. Qarabağda davam edən müharibə, cəbhə bölgələrində itkilərin artması, ordunun nizamsızlığı və siyasi hakimiyyət daxilində parçalanmalar dövlətin dayanıqlığını ciddi şəkildə zəiflətmişdi. Eyni zamanda bölgələrdə mərkəzi hakimiyyətə tabeçilik azalır, müxtəlif silahlı dəstələrin fəaliyyəti ölkədə xaos riskini daha da artırırdı.
1993-cü ilin ortalarında vəziyyət xüsusilə kritik mərhələyə çatdı. Gəncə hadisələri və hərbi qiyam ölkədə vətəndaş müharibəsi təhlükəsini real hala gətirdi. Hakimiyyət böhranı dərinləşdi, dövlət institutları faktiki olaraq iflic vəziyyətinə düşdü və ölkənin parçalanma ehtimalı gündəmdə idi. Belə bir şəraitdə Azərbaycan xalqı və siyasi elita çıxış yolu axtarmağa başladı və ölkənin sabitləşməsi üçün geniş ictimai dəstəyə malik, təcrübəli siyasi liderə ehtiyac yarandı. Bu mərhələdə ümummilli lider Heydər Əliyevin Naxçıvandan Bakıya dəvət olunması tarixi proseslərin istiqamətini dəyişdi.
1993-cü il 9 iyun tarixində Heydər Əliyev Bakıya gəldi və qısa müddət ərzində ölkədə siyasi dialoqun bərpası, böhranın idarə olunması və dövlət institutlarının yenidən formalaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1993-cü il 15 iyun tarixində Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin iclasında Heydər Əliyev parlamentin sədri seçildi və bu hadisə ölkənin siyasi idarəçiliyində dönüş nöqtəsi kimi tarixə düşdü. Məhz bu qərar Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu.
Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə ölkədə sürətlə sabitləşmə prosesləri başlandı. İlk növbədə silahlı qarşıdurmaların genişlənməsinin qarşısı alındı, mərkəzi hakimiyyətin nüfuzu tədricən bərpa edildi, dövlət idarəetmə strukturları yenidən təşkil olundu. Qısa müddət ərzində ölkədə siyasi sabitlik formalaşmağa başladı və vətəndaş müharibəsi təhlükəsi aradan qaldırıldı. Bununla yanaşı, ordu quruculuğu sahəsində islahatlar həyata keçirildi, nizami ordu formalaşdırılmasına başlanıldı və cəbhədə nizam-intizamın gücləndirilməsi istiqamətində addımlar atıldı.
1993-cü ilin sonlarından etibarən Azərbaycan artıq sabit dövlət quruculuğu mərhələsinə daxil oldu. İqtisadi sahədə dərin islahatlara start verildi, bazar iqtisadiyyatına keçid prosesi sürətləndirildi, xarici investisiyaların ölkəyə cəlb olunması üçün hüquqi və siyasi zəmin yaradıldı. 1994-cü ildə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın enerji strategiyasında mühüm dönüş nöqtəsi oldu və ölkənin beynəlxalq iqtisadi sistemə inteqrasiyasını gücləndirdi. Bu addımların hamısı 15 iyun 1993-cü ildə baş verən siyasi dəyişikliklərin davamı kimi qiymətləndirilir.
“Milli Qurtuluş” anlayışı Azərbaycan dövlətçiliyinin dağılma təhlükəsindən xilas olması, ölkədə anarxiya və xaosun qarşısının alınması, mərkəzi hakimiyyətin bərpası və sabit inkişaf yoluna çıxması kimi geniş məna daşıyır. Bu tarix təkcə siyasi lider dəyişikliyi deyil, həm də dövlətin gələcək inkişaf trayektoriyasının müəyyənləşməsi baxımından strateji əhəmiyyətə malikdir. 1993-cü ildən sonra formalaşan siyasi sabitlik Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi möhkəmlənməsinə, regional və beynəlxalq arenada mövqelərinin güclənməsinə şərait yaratdı.
1997-ci ildən etibarən 15 iyun tarixi rəsmi olaraq Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd edilməyə başlanmış, sonrakı illərdə isə bu gün dövlət səviyyəsində mühüm bayramlardan birinə çevrilmişdir. Bu tarix Azərbaycan xalqının dövlətçilik iradəsinin güclənməsi, siyasi sabitliyin bərpası və müstəqilliyin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Nəticə etibarilə, 15 iyun 1993-cü il hadisələri Azərbaycanın müasir tarixində təkcə bir siyasi dönüş deyil, həm də milli dövlətçiliyin xilas olunması və inkişaf yoluna çıxmasının başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
Bu gün biz daha böyük qürurla deyə bilərik ki, qurtulmuş bir xalqıq, qurtulmuş bir millətik - və bu qurtuluş bizim tariximizə yazılmış ən silinməz imzadır.
Fatimə Məmmədova
00:01 15.06.2026
Oxunuş sayı: 54
