Muğamın qızıl səsi: Fatma Mehrəliyevanın 100 illik izi
Bu gün Azərbaycan muğam sənətinin qızıl səhifələrini öz nəfəsi ilə yazan, Əməkdar artist Fatma Mehrəliyevanın anadan olmasının 100-cü ildönümüdür.
1926-cı il iyunun 4-də Qubanın misilsiz təbiətinin qoynunda dünyaya göz açan Fatma xanım, elə uşaq yaşlarından səsindəki qeyri-adi tembri və fitri musiqi duyumu ilə seçilirdi. O səs sonralar milli muğam məktəbinin ən parlaq ulduzlarından birinə çevrildi, Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin formalaşmasında silinməz iz buraxdı.
Gənc Fatmanın sənət taleyində dahi Üzeyir Hacıbəylinin xüsusi yeri var. İfasını dinləyən böyük bəstəkar onun istedadını dərhal duymuş, “bu qızın səsi millətin səsidir” demişdi. Üzeyir bəyin bərəkətli dəstəyi ilə sənət yoluna çıxan Fatma Mehrəliyeva sonradan Azərbaycan musiqisinə əvəzsiz sənətkar bəxş etdi.
Fatma Mehrəliyeva xüsusilə “Kəsmə şikəstə” muğamının bənzərsiz ifaçısı kimi xalqın yaddaşına həkk olundu. Musiqişünaslar onun bu ifasını muğam sənətinin zirvəsi, kamil nümunəsi adlandırırlar. Güclü səsi, qüsursuz texnikası və sözün əsl mənasında könüllərə yol tapan emosional təqdimatı ilə o, dinləyicilərin qəlbində özünəməxsus məqam qazandı. Aradan illər keçsə də, onun səs yazıları bu gün də muğamsevərləri valeh edir.
“Qubanın ağ alması”, “Muğan qızı”, “Azərbaycan maralı”, “Ahu kimi” və digər mahnılar onun ifasında Azərbaycan musiqi xəzinəsinin qiymətli incilərinə çevrildi. Sənətkarın bütün səs yazıları Azərbaycan Radiosunun Qızıl Fondunda qorunur – gələcək nəsillər üçün nəsihət, ilham və qürur mənbəyi kimi.
Fatma Mehrəliyeva təkcə muğam səhnəsinin deyil, kino sənətinin də sevilən siması idi. “Arşın mal alan” filmində yaratdığı Telli obrazı ilə o, milyonların qəlbinə yol tapdı, sənətini pərdə arxasına daşıdı.
Müharibə illərində səhnəni cəbhə bölgələri ilə dəyişən xanəndə əsgərlərə mənəvi qüvvət, vətən sevgisi aşıladı. O, ömrünü Azərbaycan musiqisinin yaşamasına, inkişafına həsr etdi. 1956-cı ildə dövlət onun xidmətlərini “Əməkdar artist” fəxri adı ilə qiymətləndirdi.
Bu gün Fatma Mehrəliyevanın 100 illik yubileyini qeyd edərkən onun adı, şübhəsiz, Azərbaycan muğam sənətinin qızıl dövrünü yaradan sənətkarlarla bir sırada çəkilir. Bir əsr keçib, amma onun səsi zamanın sınağından keçdi. İfa etdiyi muğamlar, oxuduğu xalq mahnıları bu gün də milli musiqi yaddaşımızın nəfəsi, ruhudur.
Fatma Mehrəliyevanın sənət irsi sadəcə keçmişin yadigarı deyil. O, gələcək nəsillərə ötürülən, qorunan və öyünülən milli sərvətimizdir. Səsi susmadı, çünki həqi sənət heç vaxt susmur.
Nigar Xəlilli
09:19 04.06.2026
Oxunuş sayı: 60
