Bütöv bir jurnalist nəslini yetişdirən müəllim - Tofiq Rüstəmov
Azərbaycan jurnalistika məktəbinin tanınmış simalarından, görkəmli alim, publisist, pedaqoq və tərcüməçi Tofiq Rüstəmov milli mətbuat tariximizdə dərin iz qoymuş şəxsiyyətlərdən biridir.
Onun həyat yolu Azərbaycan jurnalistikasının inkişaf mərhələləri ilə sıx şəkildə bağlı olmuş, elmi-pedaqoji fəaliyyəti isə bütöv bir jurnalist nəslinin yetişməsinə xidmət etmişdir.
1936-cı il mayın 18-də Quba şəhərində dünyaya gələn Tofiq Rüstəmov erkən yaşlarından elmə, sözə və mətbuata maraq göstərib. 1953-cü ildə 1 nömrəli şəhər beynəlmiləl orta məktəbini bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika şöbəsinə daxil olub.
Universitet illərində istedadı, zəhmətkeşliyi və analitik düşüncə tərzi ilə seçilən Tofiq Rüstəmov ali təhsilini fərqlənmə diplomu ilə başa vurub və “Nizami təqaüdçüsü” adına layiq görülüb.
Əmək fəaliyyətinə dövrünün ən nüfuzlu nəşrlərindən biri hesab edilən “Uçitelskaya qazeta” qəzetində Azərbaycan SSR üzrə xüsusi müxbir kimi başlayan Tofiq Rüstəmov qısa müddətdə peşəkar jurnalist kimi tanınıb.
Sonrakı illərdə onun fəaliyyəti televiziya və radio jurnalistikası ilə davam edib. 1960-1970-ci illərdə Azərbaycan SSR Dövlət Televiziya və Radio Verilişləri Komitəsində çalışaraq tərcüməçidən baş redaktorluğa qədər yüksələn Tofiq Rüstəmov həmin dövrdə radio jurnalistikasının inkişafında mühüm rol oynayıb.
Azərbaycan radiosunun tarixi və inkişaf yolunu araşdıran “Efirdə addımlar” və “Шаги в эфире” kitabları onun jurnalistika tariximizə bəxş etdiyi dəyərli tədqiqatlardan sayılır.
“Ulduz” radiostansiyasının proqramlarına görə Respublika Jurnalistlər İttifaqının “Qızıl qələm” mükafatına layiq görülməsi də onun peşəkar fəaliyyətinə verilən yüksək qiymətin göstəricisi idi.
Tofiq Rüstəmovun fəaliyyəti yalnız jurnalistika ilə məhdudlaşmırdı. O, həm də böyük alim və pedaqoq kimi Azərbaycan elmi fikrində mühüm yer tuturdu.
1967-ci ildən universitetdə elmi-pedaqoji fəaliyyətə başlayan alim jurnalistika nəzəriyyəsinin inkişafına mühüm töhfələr verib. 1970-ci ildə “M.S.Ordubadinin jurnalistlik fəaliyyəti” mövzusunda dissertasiya müdafiə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb.
Onun görkəmli yazıçı və publisist Məmməd Səid Ordubadi haqqında apardığı araşdırmalar Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı və jurnalistika elmi üçün mühüm mənbələrdən hesab olunur.
“Alovlarda bərkiyən qələm” monoqrafiyası, Ordubadinin həyat və yaradıcılığına həsr olunan fotoalbom və digər tədqiqat əsərləri Bakı, Moskva, Kiyev və Maxaçqalada nəşr edilərək geniş elmi maraq doğurub.
Professor Tofiq Rüstəmov xüsusilə, ədəbi redaktə sahəsində apardığı araşdırmalarla seçilib. Onun “Ədəbi redaktənin əsasları” və “Ədəbi redaktə nəzəriyyəsi və təcrübəsi” adlı dərs vəsaitləri uzun illər jurnalistika fakültələrinin əsas tədris mənbələrindən biri olub.
Bu əsərlər Azərbaycan jurnalistikasında dil mədəniyyəti, redaktə prinsipləri və peşəkar yazı standartlarının formalaşmasında mühüm rol oynayıb. 1979-cu ildə Jurnalistika fakültəsinin dekanı seçilən Tofiq Rüstəmov özünü bacarıqlı təşkilatçı və novator rəhbər kimi təsdiqləyib.
Onun təşəbbüsü ilə fakültədə tərcümə nəzəriyyəsi və praktikası üzrə ixtisaslaşma kursları yaradılıb. Azərbaycan jurnalistika təhsilində ilk dəfə “Azərbaycanda tərcümə sənəti ənənələri” kursunu əhatə edən “Tərcümə nəzəriyyəsi və praktikası” proqramını hazırlaması isə bu sahədə mühüm yenilik hesab olunurdu.
Tofiq Rüstəmov həm də ictimai-siyasi fəaliyyəti ilə seçilən ziyalılardan biri olub. Müxtəlif dövrlərdə partiya və dövlət strukturlarında məsul vəzifələrdə çalışıb, Azərbaycan KP MK ideologiya şöbəsi müdirinin birinci müavini, Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin xalq deputatı olub.
1990-1995-ci illərdə isə ölkənin əsas mətbu orqanlarından olan “Kommunist” və sonradan “Xalq qəzeti”nin baş redaktoru kimi fəaliyyət göstərib. Onun yaradıcılığı publisistika, dramaturgiya və tərcümə sahələrini də əhatə edib.
Tofiq Rüstəmov dünya ədəbiyyatının tanınmış nümayəndələrinin əsərlərini Azərbaycan oxucusuna qazandırıb. O, Aleksandr Bestujev-Marlinskinin “Molla Nur” povestini, Lev Ginzburqun “O dünyada görüşlər” sənədli hekayətini, Fridrix Dürrenmattın “Böyük Romul” əsərini və digər nümunələri yüksək peşəkarlıqla dilimizə tərcümə edib.
1982-ci ildə “Azərbaycan SSR Əməkdar mədəniyyət işçisi” fəxri adına layiq görülən Tofiq Rüstəmov ömrü boyu Azərbaycan mətbuatının, jurnalistika təhsilinin və milli söz sənətinin inkişafına xidmət edib.
O, yalnız müəllim və alim deyil, həm də bütöv bir jurnalist məktəbinin formalaşmasına təsir göstərən böyük ziyalı idi.
Bu gün Tofiq Rüstəmovun doğum günü münasibətilə onun zəngin həyat yoluna nəzər salarkən bir daha aydın görünür ki, Azərbaycan jurnalistikasının inkişafında belə şəxsiyyətlərin rolu əvəzsizdir. Onun elmi irsi, publisistikası və yetişdirdiyi tələbələr milli mətbuat tariximizin qiymətli səhifələri kimi yaşayır.
13:25 16.05.2026
Oxunuş sayı: 61
