28 Aprel: Azərbaycan Cümhuriyyətinin müstəqilliyinə son qoyulan gün
Bir gecədə dövlətlər yox olmur. Amma tarix bəzən bir gecədə dəyişir.
27–28 aprel 1920-ci il hadisələri Azərbaycan tarixində ən faciəli və eyni zamanda dönüş yaradan mərhələlərdən biri hesab olunur.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu tarixdə Azərbaycanın sovetləşdirilməsi baş verdi və cəmi 23 ay mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdi. Hadisələrin kökündə həm xarici siyasi maraqlar, həm də ölkədaxili zəifliklər dayanırdı. XX əsrin əvvəllərində Sovet Rusiyası keçmiş imperiya ərazilərini yenidən nəzarətə götürmək siyasəti yürüdürdü və Cənubi Qafqaz bu planın mühüm hissəsi idi. Xüsusilə Bakı nefti bu bölgəni strateji baxımdan daha da əhəmiyyətli edirdi. Eyni zamanda ölkə daxilində siyasi parçalanma, iqtisadi çətinliklər və müxtəlif qüvvələr arasında fikir ayrılığı hökumətin mövqeyini zəiflədir, müdafiə qabiliyyətini aşağı salırdı.
1920-ci ilin aprel ayına gəldikdə isə vəziyyət daha da gərginləşmişdi. Azərbaycanın əsas hərbi qüvvələri Qarabağ bölgəsində erməni silahlı dəstələrinə qarşı əməliyyatlarda iştirak etdiyindən paytaxt Bakı demək olar ki, ciddi müdafiədən məhrum qalmışdı. Məhz bu vəziyyətdən istifadə edən XI Qırmızı Ordu 1920-ci ilin aprelində şimaldan Azərbaycan sərhədlərini keçərək sürətlə ölkə daxilinə irəlilədi. Ordunun hərəkəti əvvəlcədən planlaşdırılmışdı və məqsəd qısa müddətdə Bakını ələ keçirərək hakimiyyəti dəyişmək idi. Bununla paralel olaraq ölkə daxilində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Kommunist Partiyası da Sovet hakimiyyətinin qurulması üçün fəal şəkildə çalışır, bolşevik ideyalarını yayırdı.
Aprelin 27-də vəziyyət kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Həmin gün bolşeviklər Azərbaycan parlamentinə ultimatum göndərərək hakimiyyətin dərhal təhvil verilməsini tələb etdilər. Ultimatumda bildirilirdi ki, əks halda Bakı hərbi müdaxilə ilə ələ keçiriləcək və bu, böyük insan itkilərinə səbəb olacaq. Parlament daxilində bu məsələ ilə bağlı ciddi müzakirələr aparıldı. Bəzi deputatlar müqavimət göstərilməsinin tərəfdarı olsa da, mövcud hərbi-siyasi vəziyyət, ordunun paytaxtda olmaması və mümkün qırğın təhlükəsi nəzərə alınaraq silahlı qarşıdurmadan çəkinmək qərarı verildi. Gecə saatlarında parlament hakimiyyətin təhvil verilməsi haqqında qərar qəbul etdi.
28 aprel 1920-ci ildə artıq Bakıda hakimiyyət faktiki olaraq bolşeviklərin nəzarətinə keçdi və Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası elan olundu. Bununla da Azərbaycan dövlət müstəqilliyini itirdi və Sovet sisteminə daxil edildi. Yeni qurulan hakimiyyət əvvəlki dövlət strukturlarını ləğv etdi, siyasi sistem tamamilə dəyişdirildi və ölkədə sovet ideologiyasına uyğun idarəçilik quruldu. Sonrakı illərdə bu dəyişikliklər təkcə siyasi sahə ilə məhdudlaşmadı; iqtisadiyyat milliləşdirildi, torpaq və sənaye sahələrində köklü islahatlar aparıldı, eyni zamanda genişmiqyaslı repressiyalar həyata keçirildi.
Bu hadisə Azərbaycanın tarixində uzunmüddətli nəticələrə səbəb oldu. 1920-ci ildə baş verən bu dəyişiklik nəticəsində ölkə təxminən 70 il Sovet hakimiyyəti altında yaşadı. Bu dövr ərzində həm sənayeləşmə, təhsil və infrastruktur sahələrində müəyyən inkişaflar baş versə də, milli müstəqillik ideyası daim məhdudlaşdırıldı və siyasi azadlıqlar ciddi şəkildə sıxışdırıldı.
Vurğulamaq yerinə düşər ki, 27–28 aprel hadisələri Azərbaycan xalqının yaddaşında müstəqilliyin itirilməsi günü kimi qalmaqla yanaşı, gələcəkdə yenidən müstəqilliyin bərpasına aparan tarixi proseslərin də başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
Fatimə
08:11 28.04.2026
Oxunuş sayı: 57
