Dünya yeni enerji böhranına doğru gedir
Beynəlxalq enerji bazarlarındakı inkişaflar dünyanın yeni və daha böyük bir enerji böhranına doğru getdiyini göstərir.
Mütəxəssislərin fikrincə, mövcud vəziyyət yalnız qiymət artımları ilə məhdudlaşmır; eyni zamanda təchizat təhlükəsizliyinə, iqtisadi artıma və inflyasiyaya təzyiqlər yaradır.
Crossmedia.az bu barədə "HaberGlobal"-a istinadən xəbər verir.
Xüsusilə, Yaxın Şərqdəki münaqişələr, enerji infrastrukturuna zərər verən və vacib təchizat yollarını təhdid edən böhran qlobal miqyasda hiss olunmasına səbəb olur.
Bu vəziyyət neft və təbii qaz qiymətlərində kəskin dalğalanmalara səbəb olur, bir çox ölkələr isə iqtisadi sabitlik baxımından çətinlik çəkir. Cənub-Şərqi Avropa Enerji İnstitutunun prezidenti və icraçı direktoru Kostis Stamboli dünyanın tarixi bir enerji böhranına doğru getdiyini vurğulayır. "HaberGlobal"-a qiymətləndirmələrini verən BOTAŞ-ın keçmiş Qaz Təchizatı rəhbəri Əli Arif Aktürk və enerji bazarı üzrə ekspert Həsən Səlim Özertem gələcəyə pessimist yanaşdıqlarını bildiriblər.
Bu qurumlar mövcud enerji mühitində ən böyük riskin staqflyasiya olduğunu bildirirlər. Başqa sözlə, iqtisadi durğunluq və yüksək inflyasiyanın eyni vaxtda baş vermə ehtimalı getdikcə daha da güclənir.
Bu ssenari, xüsusilə 1979-cu ilin ikinci neft böhranına bənzər bir mənzərəni xatırladır. Xatırladaq ki, o dövrdə yaşanan enerji şoku qlobal iqtisadiyyata uzunmüddətli təsir göstərib.
Stambolinin sözlərinə görə, hökumətlərin enerji böhranına cavabları da mübahisəlidir.
Bildirilir ki, yanacaq subsidiyaları kimi təcrübələr istehlakı azaltmaq əvəzinə, əslində onu təşviq edir və bununla da problemi daha da ağırlaşdırır. Əksinə, enerji istehlakını məhdudlaşdırmağa yönəlmiş siyasətlərin daha təsirli ola biləcəyi vurğulanır. Məsələn, bəzi Avropa ölkələrində yanacaq kvotaları və ya istehlak məhdudiyyətləri kimi tədbirlər nəzərdən keçirilə bilər. Digər bir təklif isə müvəqqəti vergi endirimləri ilə qiymət təzyiqini azaltmaqdır. Bildirilir ki, bu cür tədbirlər inflyasiya təsirlərini məhdudlaşdıra bilər.
Enerji böhranının mərkəzində təchizat tərəfindəki zəifliklər dayanır. Yaxın Şərqdəki müharibənin doqquz ölkədə 40-dan çox enerji layihəsinə təsir etdiyi və qlobal təchizat zəncirində ciddi pozuntulara səbəb olduğu bildirilir.
Bundan əlavə, Hörmüz boğazı kimi strateji tranzit məntəqələrindəki risklər enerji ticarətinin davamlılığına ciddi təhlükə yaradır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu cür maneələrin aradan qaldırılması qlobal bazarları dərindən sarsıda bilər.
Analitiklər böhranın təsirlərinin, xüsusən də qısamüddətli perspektivdə daha da hiss olunacağını göstərirlər. Bu kontekstdə Avropa hökumətlərinin enerji istehlakını məhdudlaşdırmaq üçün tədbirlər görə biləcəyi proqnozlaşdırılır.
Bu tədbirlərə yanacaq kvotaları, qiymət artımları və məcburi enerji qənaəti tədbirləri daxil ola bilər.
Aktürk qeyd edib: "Mən daha da pessimistəm. Biz 1973 və 1979-cu il böhranlarını üstələyən bir vəziyyətə doğru gedirik. 1973-cü il böhranında "OPEC" qərarı oldu və bu qərar ləğv edildikdə vəziyyət tez bir zamanda əvvəlki vəziyyətinə qayıtdı. 1979-cu ildə İran inqilabı səbəbindən böhran baş verdi. Lakin bu gün o dövrlərdən fərqlidir; bu gün mayeləşdirilmiş təbii qaza ehtiyac gündəmimizdədir. Keçmişdə mayeləşdirilmiş təbii qaz o qədər də geniş yayılmamışdı. Lakin mayeləşdirilmiş təbii qaz qlobal əmtəəyə çevrilib. Hazırda əlçatan neftin qiyməti bazarda müəyyən edilə bilər. Fyuçers müqavilələri ilə fiziki neft arasındakı əlaqə pozulub. Neft onu ələ keçirənlərin əlindədir. Yalnız neft deyil, həm də neft-kimya zavodları təsirlənməyə başlayıb. Dünyada kükürd istehsalının 100%-i Körfəzdən gəlir. Gübrə üçün xammal kimi istifadə olunur. Plastik sənayesində istifadə olunan məhsullar təsirlənməyə başlayıb. Tankerlərin tutumları da təsirlənib. Xüsusilə tutumu olan tankerlər... 2 milyon barel neft uzaqlaşır."
04:30 15.04.2026
Oxunuş sayı: 236
