28 Mart – Milli dövlətçilikdən müasir təhlükəsizlik sisteminədək uzanan yol
Azərbaycan dövlətçiliyinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan təhlükəsizlik orqanlarının formalaşması və inkişafı ölkənin siyasi tarixinin bütün mərhələləri ilə sıx şəkildə bağlıdır. Bu baxımdan 28 mart – Dövlət Təhlükəsizliyi Orqanları əməkdaşlarının peşə bayramı yalnız müasir dövrün deyil, eyni zamanda əsrin əvvəllərindən başlanan dövlət quruculuğu prosesinin məntiqi davamı kimi qiymətləndirilməlidir. Bu tarix, Azərbaycan xalqının müstəqil dövlət yaratmaq iradəsinin və bu dövlətin qorunması üçün formalaşdırılan institutların şərəfli inkişaf yolunun rəmzidir.
1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması ilə Azərbaycan xalqı Şərqdə ilk parlamentli respublika quraraq müstəqil dövlətçilik ənənəsinin əsasını qoydu. Bu dövlətin mövcud olduğu qısa müddət ərzində milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi məsələsi xüsusi diqqət mərkəzində olmuşdur. Xarici müdaxilələr, daxili təhdidlər və mürəkkəb geosiyasi şərait gənc dövlətin öz təhlükəsizlik mexanizmlərini yaratmasını zəruri edirdi.
Məhz bu məqsədlə 1919-cu il 28 mart tarixində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin qərarı ilə Daxili İşlər Nazirliyinin tərkibində xüsusi xidmət funksiyalarını yerinə yetirən qurum yaradılmış və onun rəhbərliyinə Nağı bəy Şeyxzamanlı təyin edilmişdir.
Bu addım Azərbaycanın təhlükəsizlik sisteminin institusional əsaslarının qoyulması baxımından mühüm tarixi mərhələ kimi qiymətləndirilir və sonrakı dövrlərdə təhlükəsizlik orqanlarının formalaşması üçün möhkəm baza yaratmışdır. Bu addımlar sonrakı dövrlərdə təhlükəsizlik orqanlarının formalaşması üçün mühüm tarixi baza rolunu oynadı.
1920-ci ildə Aprel işğalı nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra ölkədə sovet hakimiyyəti quruldu və təhlükəsizlik orqanları SSRİ-nin vahid sisteminə inteqrasiya edildi. Bu mərhələdə ÇK, NKVD və daha sonra KQB kimi strukturlar fəaliyyət göstərərək daha çox mərkəzi ideologiyaya xidmət edən funksiyalar yerinə yetirdi. Lakin bununla belə, bu dövr yerli kadrların yetişməsi, operativ fəaliyyət üsullarının təkmilləşməsi və təhlükəsizlik sisteminin institusional əsaslarının formalaşması baxımından müəyyən təcrübə qazandırdı.
Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının milli maraqlara xidmət edən müstəqil sistem kimi inkişafında müstəsna rol oynamış şəxsiyyət Ümummilli lider Heydər Əliyev olmuşdur. Onun SSRİ dövründə Azərbaycan SSR Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinə rəhbərlik etdiyi illər təhlükəsizlik sistemində keyfiyyət dəyişikliyi ilə xarakterizə olunur. Heydər Əliyev milli kadrların önə çəkilməsinə, peşəkarlığın artırılmasına və təhlükəsizlik orqanlarının cəmiyyətin maraqlarına daha həssas yanaşmasına nail olmuşdur. Bu siyasət sonrakı müstəqillik dövründə təhlükəsizlik sisteminin dayanıqlı inkişafına möhkəm zəmin yaratdı.
1991-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra təhlükəsizlik məsələləri daha da aktuallaşdı. Ermənistanın hərbi təcavüzü, daxili sabitliyə yönəlmiş təhdidlər və xarici təsirlər dövlətin təhlükəsizlik sisteminin yenidən qurulmasını zəruri etdi. Bu mürəkkəb dövrdə təhlükəsizlik orqanları dövlət müstəqilliyinin qorunmasında, sabitliyin təmin olunmasında və təhlükəli tendensiyaların qarşısının alınmasında mühüm rol oynadı. Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra həyata keçirilən ardıcıl islahatlar nəticəsində təhlükəsizlik orqanları müasir, peşəkar və milli maraqlara xidmət edən qurumlara çevrildi.
Azərbaycan Respublikasında təhlükəsizlik orqanlarının müasir tələblərə uyğun şəkildə yenidən qurulması və institusional inkişafı ölkə başçısı İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən məqsədyönlü dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Aparılan islahatlar nəticəsində Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin və Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin yaradılması bu sahədə əsas dönüş nöqtəsi oldu. Son illərdə bu sahədə aparılan islahatlar təhlükəsizlik xidmətlərinin fəaliyyətinin daha çevik, operativ və effektiv təşkilinə xidmət edir. Maddi-texniki bazanın gücləndirilməsi, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi, eləcə də beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi dövlət təhlükəsizliyinin təmin olunmasında keyfiyyətcə yeni mərhələnin formalaşmasına zəmin yaratmışdır.
Bu prosesdə kadr islahatları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Peşəkarlıq, vətənpərvərlik və yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik əməkdaşların seçilməsi və hazırlanması diqqət mərkəzində saxlanılır. Gənc və perspektivli kadrların irəli çəkilməsi, onların davamlı təlim və inkişaf imkanları ilə təmin olunması təhlükəsizlik orqanlarının potensialını daha da gücləndirir. Bütün bu tədbirlər ölkənin milli maraqlarının qorunması və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır.
Müasir mərhələdə təhlükəsizlik orqanlarının fəaliyyəti artıq daha geniş spektri əhatə edir. İnformasiya müharibələri, kibertəhlükələr, terrorizm və transmilli cinayətkarlıq kimi yeni çağırışlar bu qurumların fəaliyyətini daha da mürəkkəbləşdirir. Buna baxmayaraq, müasir texnologiyaların tətbiqi, beynəlxalq əməkdaşlıq və peşəkar kadr potensialı Azərbaycan təhlükəsizlik sisteminin effektivliyini təmin edən əsas amillərdəndir.
2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixində dönüş nöqtəsi olmaqla yanaşı, təhlükəsizlik orqanlarının fəaliyyətində də xüsusi mərhələ təşkil edir. Bu dövrdə təhlükəsizlik strukturları kəşfiyyat məlumatlarının əldə olunması, düşmənin planlarının ifşa edilməsi, dezinformasiyanın qarşısının alınması və ölkə daxilində sabitliyin qorunması istiqamətində mühüm işlər həyata keçirmişdir. Qələbənin əldə olunmasında bu fəaliyyətlərin rolu danılmazdır.
Müharibədən sonra həyata keçirilən lokal antiterror tədbirləri isə Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpasına xidmət etmişdir. Bu prosesdə təhlükəsizlik orqanları yüksək peşəkarlıq nümayiş etdirərək qanunsuz silahlı birləşmələrin zərərsizləşdirilməsinə və bölgədə sabitliyin təmin olunmasına nail olmuşdur.
Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması ilə başlanan müstəqil dövlətçilik ənənəsi bu gün müasir və güclü təhlükəsizlik sistemi ilə davam etdirilir.
Dövlət Təhlükəsizliyi Orqanlarının əməkdaşları bu tarixi missiyanı şərəflə yerinə yetirərək Azərbaycanın müstəqilliyinin, sabitliyinin və gələcəyinin etibarlı təminatçıları kimi çıxış edirlər. 28 mart – bu şərəfli yolun, dövlətə sədaqətin və təhlükəsizlik ideologiyasının təntənəsidir.
10:36 28.03.2026
Oxunuş sayı: 64
