Sosium

Xocalı Soyqırımı Memorialının açılışında yadda qalanlar

26 fevral 2026-cı ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və vitse-prezident Mehriban Əliyeva Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının açılışında iştirak etdilər.

Cənab Prezident İlham Əliyev ilk növbədə Memorialın önünə əklil qoydu, daha sonra Prezidentin köməkçisi Anar Ələkbərov Prezident İlham Əliyev və vitse-prezident Mehriban Əliyevaya Memorial haqqında geniş məlumat verdi.

Xocalı Soyqırımı Memorialı Prezident İlham Əliyevin 2025-ci il fevral ayında imzaladığı Sərəncama əsasən, Xocalı faciəsi qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi, tarixi həqiqətlərin gələcək nəsillərə çatdırılması, həmçinin milli yaddaşın qorunması məqsədilə yaradılıb. Qeyd etmək lazımdır ki, bu layihə Heydər Əliyev Fondu tərəfindən hazırlanan konsepsiyaya əsasən həyata keçirilib. Həmin memorial Xocalı sakinlərini soyqırımdan qorumağa çalışan rəmzi əllər formasında yaradılıb.

Memorialın həyətində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə ehtiram əlaməti olaraq qış fəslinin sonunda çiçəkləyən badam ağacları əkilib. Qeyd edilməlidir ki, uzun illər boyu “Xocalıya ədalət!” kampaniyasının rəmzi də məhz badam çiçəyi idi ki, bu da təsadüfi deyildi. Çünki badam çiçəyi Xocalıda 1992-ci ilin fevral ayında törədilmiş soyqırımına münasibətdə ədalətin təmin olunmasını əks etdirir.

Onu da bildirməliyik ki, həmin Memorial dörd bölmədən ibarətdir. İlk iki bölmədə Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsini yaşadan ekspozisiya zalı yaradılmışdır. Ziyarət zamanı “Faciənin siması” adlı instalyasiya ilə qarşılaşmaq olar ki, bu, instalyasiya Rəşad Ələkbərov və Azər Rüstəmovun ideyaları əsasında həyata keçirilmiş və 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə baş vermiş soyqırım qurbanlarını – dünyasını dəyişmiş ailələri canlandırır.

Ötən əsrin 90-cı illərində baş vermiş Xocalı soyqırımı insanlıq əleyhinə ən dəhşətli cinayətlərdən biri kimi yadda qalıb. Memorialda “Xocalı-qədim sivilizasiyanın izləri”, “Xocalı soyqırımı bəşəriyyətə qarşı cinayətdir”, “Xocalını unutma!” adlı ekspozisiyalarda Xocalının tarixi, münaqişənin xronologiyası, beynəlxalq hüquq normalarının pozulması, Xocalı soyqırımı barədə məlumatlar, həmçinin Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Xocalı soyqırımına verdiyi siyasi-hüquqi qiymət öz əksini tapır.

İkinci ekspozisiya zalında Sərxan Hacıyevin “Bir gecənin içində səssiz qalan evlər” adlı instalyasiyası və faciə zamanı məhv edilmiş 8 ailənin taleyi, yarımçıq qalan həyatlar, arzular, sükuta qərq olan uşaq gülüşləri süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış video formasında təqdim edilir.

Memorialın növbəti bölməsində isə rəsmi tədbirlərin və anım mərasimlərinin keçirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş akt zalı mövcuddur.

Qeyd etmək lazımdır ki, Xocalı Soyqırımı Memorialı memarlıq və ideya baxımından milli yaddaşın qorunmasına xidmət edən bir məkandır.

Xatırlamaq yerinə düşər ki, 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistanın hərbi birləşmələri Xocalıda dəhşətli soyqırım törədiblər. Soyqırım zamanı 613 nəfər qətlə yetirilmişdir ki, onlarda 63-ü uşaq, 106 nəfəri qadın, 70 nəfəri yaşlı insan olub. Hücum zamanı 8 ailə tamamilə məhv edilmiş, 25 uşaq hər iki valideynini, 132 uşaq isə valideynlərindən birini itirmişdir.

Yaradılmış Memorial isə dünyasını dəyişmiş qurbanların xatirəsini hər zaman yaşadacaq və tarixi faktları bütün ziyarətçilərə çatdıracaq.

Prezident İlham Əliyev Memorialı ziyarət etdikdən sonra xatirə kitabına ürək sözlərini yazdı. Daha sonra Prezident İlham Əliyev, xanımı Mehriban Əliyeva və ailə üzvləri Xocalı rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşdülər.

Görüş zamanı Prezident İlham Əliyev çıxış edərək Memorialın təməlinin iki il öncə öz iştirakı ilə qoyulduğunu qeyd etdi. Ölkə Başçısı İlham Əliyev Xocalı soyqırımı zamanı dünyası dəyişmiş insanlar, törədilmiş vəhşiliklər haqqında görüş iştirakçılarına geniş məlumat verdi. İlham Əliyev Xocalı faciəsinin dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırılması üçün Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Leyla Əliyevanın gördüyü işlər barədə də ictimaiyyətə geniş məlumat verdi.

Çıxış zamanı Prezident İlham Əliyev 2020-ci ildən 2023-cü ilə kimi Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin göstərdiyi qəhrəmanlıqlardan, onların düşmən ordusunu məhv etməsindən, hərbi cinayətkarların ədalət məhkəməsinə gətirilməsindən də söhbət açdı.

Ölkə başçısı İlham Əliyev qeyd etdi ki: “Cəmi 44 gün ərzində düşməni məğlubiyyətə uğratdıq, düşmən təslim oldu, kapitulyasiya aktına imza atdı və biz müharibəni dayandırdıq. Bu gün son iki il yarımlıq tarix göstərir ki, bu, nə qədər düzgün və düşünülmüş addım idi. Düzdür, o vaxt Xocalı, Xankəndi və bəzi digər yaşayış məntəqələri işğaldan azad edilməmişdi, ancaq mən bilirdim və əminəm, Azərbaycan xalqı bilirdi ki, o gün uzaqda deyil. 2023-cü ildə cəmi bir neçə saat davam edən antiterror əməliyyatı nəticəsində qanunsuz xunta rejimi məhv edildi, işğalçılar torpaqlarımızdan qovuldu, torpaqlarımızda qanunsuz məskunlaşmış 15 minlik erməni ordusu tərk-silah edildi və təslim oldu. Xocalı ədaləti məhz o vaxt təmin edildi”.

Daha sonra Ölkə Başçısı İlham Əliyev Memorial Kompleksin “silinməz yaddaşımızın təcəssümü” olacağını vurğuladı.

Görüş zamanı Xocalı faciəsini öz gözləri ilə görmüş, həmin hadisənin canlı şahidləri olmuş xocalılar öz təəssüratlarını bölüşüb, bu günkü qələbə münasibətilə bütün Azərbaycan xalqını təbrik edib, Prezident İlham Əliyevə öz səmimi təşəkkürlərini çatdırdılar.