8 Fevral – Azərbaycanın kosmik müstəqilliyinin simvolu
Azərbaycanın müasir inkişaf tarixində elə günlər var ki, onlar dövlətçilik və strateji müstəqillik anlayışının rəmzinə çevrilir. 8 fevral məhz bu tarixlərdən biridir. Düz 2013-cü ilin bu günündə Azərbaycan ilk milli rabitə peykini – “Azerspace-1”i orbitə çıxararaq kosmik dövlətlər sırasına daxil oldu. İllər sonra isə bu layihə ilə bağlı daha bir mühüm mərhələ geridə qaldı: Azərbaycan bu peyk üzrə bütün kredit öhdəliklərini tam şəkildə bağladı.
Kredit mərhələsi başa çatdı: maliyyə yükündən xalis gəlirə keçid
Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin açıqladığı rəsmi məlumata görə, ötən il ərzində “Azerspace-1” layihəsi çərçivəsində götürülmüş bütün kreditlər tam ödənilib. Söhbət peykin hazırlanması və kosmosa buraxılması üçün cəlb edilən 206,2 milyon ABŞ dolları məbləğində vəsaitdən gedir. Bu məbləğin 116,6 milyon dolları peykin istehsalı, 89,6 milyon dolları isə orbitə çıxarılma xidmətləri ilə bağlı öhdəliklər idi.
Bu fakt təkcə maliyyə hesabatının bağlanması deyil, eyni zamanda Azərbaycanın kosmik layihəsinin artıq özünü doğruldan və gəlir gətirən mərhələyə keçdiyini göstərir. Kreditlərin bağlanması ilə “Azerspace-1”in istismarı dövlət üçün xalis gəlir mənbəyinə çevrilib.
“Azerspace-1”in ərsəyə gəlməsi mürəkkəb və çoxşaxəli beynəlxalq əməkdaşlıq tələb edirdi. Peykin istehsalı üçün Amerikanın “Orbital Sciences Corporation” şirkəti seçildi. Bu prosesin maliyyələşdirilməsi məqsədilə 2011-ci ildə ABŞ-ın İxrac-İdxal Bankının dəstəyi ilə “BNP Paribas” bankı ilə kredit müqaviləsi imzalandı. Həmin kredit 2022-ci ildə tam şəkildə bağlandı.
Digər maliyyə xətti isə Fransanın “Coface” İxrac Kredit Agentliyi vasitəsilə təmin olundu. Beləliklə, Azərbaycan həm ABŞ, həm də Fransa kimi aparıcı texnoloji və maliyyə mərkəzləri ilə əməkdaşlıq edərək kosmik proqramını formalaşdırdı.
Tarixi buraxılış: 8 fevral 2013-cü il
“Azerspace-1” peyki 2013-cü il 8 fevral tarixində, Bakı vaxtı ilə gecə saatlarında Cənubi Amerikada yerləşən Fransız Qvianasındakı Kuru kosmodromundan kosmosa buraxıldı. Buraxılış Fransanın Arianespace şirkətinə məxsus Ariane-5 daşıyıcı raketi ilə həyata keçirildi. Bu hadisə Azərbaycanın adını kosmik xəritəyə rəsmi şəkildə yazdırdı. Bu gün, buraxılışdan 13 il sonra, həmin tarix artıq təkcə texnoloji nailiyyət deyil, həm də uzunmüddətli strateji baxışın nəticəsi kimi dəyərləndirilir.
Texniki imkanlar və funksional üstünlüklər
“Azerspace-1” geostasionar orbitdə, 46 dərəcə şərq uzunluğunda yerləşir və ən azı 15 il istismar müddətinə malikdir. Peykin tam açılmış vəziyyətdə ölçüləri 23,6 × 8,9 × 5,6 metr, çəkisi isə 6,5 ton təşkil edir. Bu göstəricilər onu region üçün kifayət qədər güclü rabitə platformasına çevirir.
Peyk televiziya və radio yayımı, internet ötürülməsi, məlumat bazalarının idarə olunması, hökumət və korporativ rabitə xidmətləri üçün istifadə olunur. Hazırda onun üzərindən 100-dən çox televiziya və radio kanalı yayımlanır. Eyni zamanda fors-major hallarda bir neçə qiqabitlik alternativ internet imkanları təqdim etməsi “Azerspace-1”in strateji əhəmiyyətini daha da artırır.
Peykin əsas idarəetmə mərkəzi Bakı şəhərinin Qaradağ rayonu, Güzdək qəsəbəsində, ehtiyat idarəetmə mərkəzi isə Naxçıvan Muxtar Respublikasında yerləşir. Bu ikili idarəetmə sistemi təhlükəsizlik və fasiləsiz xidmət baxımından mühüm rol oynayır.
“Azerspace-1”ə nəzarət və istismar “Azərkosmos” ASC tərəfindən həyata keçirilir. Agentlik bu gün təkcə peyk operatoru deyil, həm də kosmik həllər təqdim edən regional oyunçu statusundadır.
Gəlir və beynəlxalq bazar: kosmosdan iqtisadi dividendlər
Bu günə qədər Azərbaycan peyk və optik rabitə xidmətləri hesabına 550 milyon manatdan artıq gəlir əldə edib. “Azərkosmos” Avropa, Afrika, Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiyanı əhatə edən 50-yə yaxın ölkədən 200-dən çox müştəriyə xidmət göstərir. Bu rəqəmlər göstərir ki, “Azerspace-1” təkcə milli layihə deyil, beynəlxalq bazarda rəqabət qabiliyyətli məhsuldur.
“Azerspace-1” üzrə kredit öhdəliklərinin tam bağlanması Azərbaycanın kosmik proqramında yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Bu layihə artıq sadəcə texnoloji iddia deyil, maliyyə baxımından özünü doğruldan, strateji baxımdan isə milli təhlükəsizliyi gücləndirən bir mexanizmə çevrilib.
Fatimə Məmmədova
18:12 08.02.2026
Oxunuş sayı: 530
