1982-ci il 30 yanvar - 15 yaşlı məktəbli ilk kompüter virusunu yazıb
Tarixdə hər gün özünəməxsus hadisələrlə yadda qalır. Bu gün də elə bir gündür ki, texnologiya tarixində mühüm iz buraxmış bir hadisəyə işarə edir. İnsanlar uzun illər ərzində elm, texnologiya və innovasiyalara bel bağlayaraq həyatlarını asanlaşdırıblar. Lakin texnologiya yalnız rahatlıq gətirmir, eyni zamanda müəyyən riskləri də özü ilə gətirir. Kompüterlər, smartfonlar, internet – bütün bunlar həyatımızın ayrılmaz hissəsi olsa da, onların daxilindəki zərərli proqramlar və viruslar ciddi təhlükə mənbəyidir.
Hazırda insanlar ən çox qarşılaşdıqları problemlərdən biri kimi kompüter viruslarını göstərirlər. Bu viruslar yalnız şəxsi məlumatların təhlükəsizliyini sınağa çəkmir, həm də iqtisadiyyat, təhsil sistemi və gündəlik həyatın dayanıqlılığını təhdid edir.
Tarixə baxdıqda isə görürük ki, bu təhlükələr yeni yaranmayıb. 1982-ci illin 30 yanvarında bir məktəbli tərəfindən yazılmış virus, indiki dövrün kiber təhlükələrinin ilk nümunəsi hesab olunur.
1982-ci ildə Riçard Skrenta adlı məktəbli “Elik Kloner” virusunu yazaraq kompüter tarixində ilk genişmiqyaslı öz-özünə yayılan viruslardan birinə imza atdı. Bu virus Apple II kompüterlərini yoluxdurur və DOS əməliyyat sistemi üzərində işləyirdi. Virus proqramı yoluxmamış disketə rast gələn kimi özünü həmin disketə köçürürdü. İlk təsirlənənlər isə Skrentanın dostları, tanışları və hətta riyaziyyat müəllimi olmuşdu. Bu hadisə göstərdi ki, bir insanın texnoloji eksperimentləri geniş miqyaslı təsir yarada bilər və texnologiya həm yaradıcı, həm də təhlükəli ola bilər.
Skrenta sonrakı illərdə texnologiya sahəsində fəaliyyətini davam etdirdi. O Şimal-Qərb Universitetində kompüter elmləri üzrə məzun oldu və Amiga Unix ilə Commodore Business Machines-də çalışdı. Daha sonra isə IBM və Watson layihələrində iştirak etdi, texnologiyanın inkişafına töhfələr verdi. Lakin onun ilk virusu, həmçinin, kiber təhlükələrin tarixi üçün dönməz bir başlanğıc oldu.
Bu gün texnologiya sürətlə inkişaf edir və viruslar daha mürəkkəb formalar alır. İndiki dövrdə yalnız kompüterlər deyil, smartfonlar, ağıllı ev sistemləri, hətta süni intellektlə idarə olunan maşınlar belə zərərli proqramların hədəfi ola bilər. Antivirus proqramları, təhlükəsizlik divarları və digər qoruyucu vasitələr texnologiyanın inkişafı ilə paralel olaraq daim yenilənir. İnsanlar həm məlumatlarını qorumaq, həm də sistemlərinin işləməsini təmin etmək üçün daim ehtiyatlı olmalıdır.
Tarix bizə həm texnologiyanın ilk addımlarının əhəmiyyətini, həm də onunla birlikdə gələn məsuliyyətləri göstərir.
Bu gün, tarixi kontekstdə, Riçard Skrentanı və onun “Elik Kloner” virusunu xatırlamaq vacibdir. Çünki onun eksperimentindən başlayaraq, viruslar indiyə qədər milyardlarla insanın həyatına təsir edən güclü kiber təhlükələrə çevrilib. Tarix yalnız keçmişin xatirəsi deyil; o, həm də gələcəyin dərsidir. Hər bir texnoloji inkişafla yanaşı ehtiyatlı olmaq, təhlükələri öncədən görmək və qorunmaq zəruridir.
Beləliklə, bu gün tarixdə həm texnologiyanın ilk viruslarından birinin yaranması günü kimi qeyd olunur, həm də bizə bir xatırlatma verir: texnologiya yalnız imkan deyil, eyni zamanda məsuliyyətdir. Hər birimiz texnologiyadan istifadə edərkən onun gətirdiyi rahatlığı dəyərləndirməli, lakin eyni zamanda təhlükələrdən xəbərdar olmalıyıq. Bu, həm keçmişin dərsi, həm də gələcəyin çağırışıdır.
Fatimə Məmmədova
15:00 30.01.2026
Oxunuş sayı: 491
