Azərbaycanda ayların adları dəyişdirilə bilər? — “Çıxçömbəl”, “oğlaqqıran”, “vaynənə” yenidən gündəmdə
Azərbaycanda ayların adlarının dəyişdirilməsi məsələsi yenidən ictimai müzakirə mövzusuna çevrilib. Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan dilinin qorunması, inkişafı və saflığının təmin olunması istiqamətində həyata keçirdiyi ardıcıl tədbirlər fonunda bu mövzu cəmiyyətdə maraq doğurub.
Tarixi mənbələrə görə, Azərbaycanda ayların adları indiki formada olmayıb. Belə ki, qədim dövrlərdə yanvar “ocaq”, fevral “çillə”, mart “bozay”, aprel “çiçək”, may “elat”, iyun “qızmar”, iyul “bürkü”, avqust “qorabişirən”, sentyabr “yığım”, oktyabr “əkin”, noyabr “güzdək”, dekabr isə “aralıq” kimi adlandırılıb.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə Globalinfo.az-a danışan tarixçi alim Zaur Əliyev bildirib ki, qədim Azərbaycan təqvimində ay adları əsasən iqlim və təbiət hadisələri ilə əlaqələndirilib.
Onun sözlərinə görə, fevral “boz ay”, mart “çıxçömbəl” və “oğlaqqıran”, aprel “leysan”, may “ağlargülər”, iyun “vaynənə”, iyul “qorabişirən”, avqust “quyruq donan” və ya “quyruq doğan”, sentyabr “solyan”, oktyabr “elköçdü”, noyabr isə “qırovdüşən” adları ilə tanınıb.
Tarixçi qeyd edib ki, qədim Azərbaycan türkləri ayları təbiətdə baş verən bioloji və iqlim dəyişikliklərinə — fenoloji müşahidələrə uyğun şəkildə adlandırıblar. Bu adlar həm təsərrüfat dövrlərini, həm də mövsüm xüsusiyyətlərini poetik formada əks etdirib.
“Xalq təqvimində yayın ən isti ayı hesab olunan avqustun ‘qorabişirən’ adlandırılması üzüm gilələrinin yetişməsi ilə bağlıdır. Bu adlar ilin müxtəlif dövrlərinin əsas xüsusiyyətlərini simvolik və obrazlı şəkildə ifadə edir”, – deyə Zaur Əliyev vurğulayıb.
Alimin sözlərinə görə, hər türk tayfasının özünəməxsus təqvim sistemi mövcud olub və İslamın qəbulu bu sıralamalara müəyyən təsir göstərib. XI əsrdən etibarən isə dövlət səviyyəsində Məlik Şah təqvimi istifadə olunub və bu sistem XIX əsrə qədər böyük dəyişikliklərə məruz qalmayıb.
Zaur Əliyev bildirib ki, 1920-ci illərdə yazıçı Cəfər Cabbarlı ay adlarının milliləşdirilməsi məqsədilə “Ocak”, “Söven”, “Güran” kimi adlar təklif etsə də, sovet hakimiyyətinin standartlaşdırma siyasəti bu təşəbbüsün reallaşmasına imkan verməyib.
Tarixçinin fikrincə, ay adlarının dəyişdirilməsi məsələsində əsas qərar cəmiyyət tərəfindən verilməlidir:
“Bəzi ölkələr - məsələn, Türkmənistan bu yolu seçib. Türkiyədə isə ay adlarının bir qismi beynəlxalq formada saxlanılıb, digərləri milli sözlərlə əvəzlənib. Artıq XXI əsrdə yaşayırıq. Hər şeyi milliləşdirmək olar, lakin beynəlxalq standartlar da nəzərə alınmalıdır”.
16:12 20.01.2026
Oxunuş sayı: 1800
