2025-in HESABATI AÇIQLANDI: Süni intellektin genişlənməsi insanları işsiz qoya bilər?
“Oxford Insights” beynəlxalq tədqiqat mərkəzi tərəfindən hazırlanan “Hökumətin Süni İntellektə Hazırlıq İndeksi”nin (Government AI Readiness Index) 8-ci buraxılışı nəşr olunub. 2025-ci ilin nəticələrinə əsasən, Azərbaycan 195 ölkə arasında 70-ci yerdə qərarlaşıb. Ölkəmiz ümumi 49 bal toplayaraq Cənubi və Mərkəzi Asiya regionu üzrə orta göstərici hesab olunan 41,4 balı üstələyib, həmçinin Cənubi Qafqaz ölkələri arasında ən yüksək nəticə göstərib. 2025-ci il buraxılışında qiymətləndirmənin 195 ölkə üzrə aparılması indeksin indiyədək topladığı ən əhatəli məlumat bazasına istinad etdiyini göstərir. Bu gün süni intellektlə bağlı Azərbaycanda vəziyyət necədir? Daha ön sıralarda yer almaq üçün hansı addımlar atılmalıdır?
Mövzu ilə bağlı AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun şöbə müdiri, fəlsəfə doktoru, dosent Məhəmməd Cəbrayılov Crossmedia.az-a açıqlama verib. O bildirib ki, bu gün dünyada süni intellekt sahəsində böyük rəqabət gedir: ‘’ABŞ, Çin, Rusiya və digər inkişaf etmiş ölkələr arasında bu sahədə faktiki olaraq qlobal yarış müşahidə olunur. Zamanın tələbləri açıqdır: rəqəmsal inkişaf və süni intellekt strategiyaları dövrün əsas prioritetlərindəndir. Bu baxımdan, dövrün və gələcək inkişafın tələblərinə cavab verən dövlətlər mütləq şəkildə uzunmüddətli və çevik strategiyalar hazırlamalıdırlar. Bu istiqamətdə süni intellekt sahəsində dövlət proqramlarının və strategiyaların qəbul olunması, həmçinin müasir süni intellekt texnologiyalarının ölkəyə gətirilməsi və təlim mərkəzlərinin yaradılması dövlətin bu sahəyə verdiyi əhəmiyyəti açıq şəkildə ortaya qoyur. Lakin qeyd etmək lazımdır ki, bu addımlar kifayət deyil. Süni intellekt sahəsində “yetərlidir” deyib dayanmaq olmaz. Əksinə, atılan addımlar davamlı şəkildə inkişaf etdirilməli və genişləndirilməlidir. Bu sahədə mühüm uğurlardan biri Azərbaycanın ABŞ ilə süni intellekt üzrə strateji tərəfdaşlıq haqqında müqavilə imzalamasıdır. Nəzərə alsaq ki, ABŞ süni intellekt sahəsində dünyanın aparıcı ölkələrindən biridir, bu əməkdaşlıq Azərbaycanın bu sahədə nə qədər qətiyyətli və israrlı olduğunu göstərir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, süni intellekt gələcək inkişaf strategiyasında əsas prioritet istiqamətlərdən biri olacaq’’.
Ekspert bildirib ki, süni intellekt strategiyası çərçivəsində dövlət idarəçiliyində tətbiqlərin genişləndirilməsi, data analitikasının inkişafı və rəqəmsal xidmətlərin artırılması istiqamətində konkret addımlar atılmalıdır: ‘’Regionda liderlik məsələsinə gəldikdə isə, Azərbaycanın Cənubi Qafqazda ön sırada olması kifayət hesab edilməməlidir. Bu sahə elə bir sahədir ki, daim yenilənmə, davamlı inkişaf və texnoloji adaptasiya tələb edir. Dövlət bu istiqamətdə qərarları ardıcıl şəkildə qəbul etməli, yenilənməni daim əsas hədəf seçməlidir. Daha yüksək nəticələr əldə etmək üçün milli süni intellekt strategiyası çərçivəsində konkret zaman planı olan məqsədli layihələr hazırlanmalıdır. Eyni zamanda, süni intellekt sahəsində əhatəli tənzimləmə mexanizmləri nəzərdən keçirilməlidir. Xüsusilə insan kapitalına investisiya məsələsi ön plana çəkilməlidir. Bu, universitetlərdə süni intellekt və data elmi üzrə ixtisasların genişləndirilməsi, eləcə də bu sahədə peşəkar kadrların hazırlanması deməkdir. Çünki hazırda süni intellekt və data sahəsində mütəxəssislər xarici ölkələrə, xüsusən Avropa və digər inkişaf etmiş dövlətlərə üz tuturlar. Bu isə Azərbaycanda ixtisaslı kadr hazırlığına xüsusi diqqət yetirilməsinin vacibliyini göstərir’’.
M. Cəbrayılovun sözlərinə görə, digər mühüm məsələ beynəlxalq əməkdaşlıqdır: ‘’ABŞ və Çin arasında süni intellekt sahəsində ciddi rəqabət müşahidə olunur. ABŞ ilə əməkdaşlıq mövcuddur, lakin Çinlə də bu sahədə strateji əməkdaşlıq müqavilələrinin bağlanması məqsədəuyğun olardı. Süni intellekt sahəsində indekslərdə mövqelərin yüksəlməsi müsbət haldır, lakin əsas məsələ davamlı strateji qərarların verilməsi və rəqəmsallaşma səylərinin gücləndirilməsidir. Kadr hazırlığı bu prosesdə prioritet istiqamət kimi qəbul edilməli, universitetlərdə süni intellekt üzrə təhsil əsas strateji xəttə çevrilməlidir. Dövlət idarəçiliyində optimallaşdırma və rəqəmsallaşdırma artıq başlayıb və bu proses daha da sürətləndirilməlidir. Bir çox ölkələrdə gömrük keçid məntəqələrindən tutmuş müxtəlif idarəetmə mərkəzlərinə qədər süni intellektdən geniş istifadə olunur. Azərbaycanda da bu sahədə ciddi addımlar atılır, lakin prosesin daha effektiv təşkili və optimallaşdırılması üçün görüləsi işlər hələ kifayət qədərdir’’.
Sevinc Yarməmmədova
12:00 08.01.2026
Oxunuş sayı: 5072
