Uçan avtomobillər dövrü başlayır
Bir vaxtlar yalnız fantastik filmlərdə gördüyümüz, gələcəyin texnologiyası hesab etdiyimiz uçan avtomobillər artıq reallığa çevrilir. Yerdə tıxacda qalmaq əvəzinə havaya qalxaraq mənzil başına çatmaq ideyası texnologiyanın inkişafı ilə xəyaldan gerçəkliyə doğru addımlayır. Avtomobillərin yalnız asfalt yollarda deyil, səmanın qoynunda hərəkət etdiyi bir dünya artıq o qədər də uzaq görünmür. Lakin bu yeniliyin gündəlik həyatımızın adi hissəsinə çevrilməsi üçün hələ bir sıra suallar cavabını gözləyir. Uçan avtomobillər nə vaxt adi nəqliyyat vasitəsi kimi istifadə olunacaq, səmada hərəkətin təhlükəsizliyi necə təmin ediləcək və gələcəyin şəhərlərində yol nişanlarını hava dəhlizləri, xüsusi uçuş marşrutları və yeni hərəkət qaydaları əvəz edə biləcəkmi? Bəlkə də yaxın gələcəkdə tıxaclar yalnız küçələrdə deyil, səmanın özündə də müzakirə etdiyimiz problemlərdən birinə çevriləcək.
Artıq uçan maşın yaradıldı. Nə zaman biz göydə maşınların şütüdüyünü, bunun normal olduğunu görəcəyik? Havada da yol nişanlarına ehtiyac duyulacaqmı?
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən AzMİU-nun "Nəqliyyat" fakültəsinin baş müəllimi, t.ü.f.d. Bulud Bağırov bildirib ki, bu gün artıq şaquli qalxıb-enə bilən elektrik hava nəqliyyatı vasitələri — eVTOL-lar hazırlanıb və sınaqdan keçirilib:" Bəzi şirkətlər onların kommersiya istifadəsinə hazırlaşırlar. Ancaq bu, hələ şəhərlərin səmasında minlərlə şəxsi uçan avtomobilin sərbəst hərəkət etdiyi dövrün başladığı demək deyil.
1. Nə vaxt göydə maşınların şütüdüyünü adi hal kimi görəcəyik?
Bu gün artıq şaquli qalxıb-enə bilən elektrik hava nəqliyyatı vasitələri — eVTOL-lar hazırlanıb və sınaqdan keçirilib. Bəzi şirkətlər onların kommersiya istifadəsinə hazırlaşırlar. Ancaq bu, hələ şəhərlərin səmasında minlərlə şəxsi uçan avtomobilin sərbəst hərəkət etdiyi dövrün başladığı demək deyil.
2. Nə vaxt göydə maşınların şütüdüyünü adi hal kimi görəcəyik?
2026–2030: İlk məhdud marşrutlar
Hava taksilərinin müəyyən marşrutlarda, hava limanları ilə şəhər mərkəzləri arasında və xüsusi ayrılmış meydançalardan istifadəsinin genişlənməsi mümkündür. Bunun sürəti sertifikatlaşdırma və yerli qaydalardan asılıdır.
Qiymət, enerji, səs-küy, hava şəraiti və təhlükəsizlik əsas məhdudiyyətlər olaraq qalır.
Mənim qiymətləndirməm belədir: yaxın illərdə göydə hər kəsin öz avtomobili ilə sərbəst hərəkət etməsindən daha çox, hava taksisi xidmətlərinin müəyyən marşrutlarda işləməsini görəcəyik. Səmanın adi yol şəbəkəsi kimi gündəlik istifadə olunması isə daha uzunmüddətli perspektivdir.
3. Havada da yol nişanları olacaqmı?
Bəli, amma onlar yerdəki yol nişanlarının eynisi olmayacaq. Hava nəqliyyatında artıq marşrutların, uçuş hündürlüklərinin, qadağan olunmuş zonaların və hava hərəkətinin idarə edilməsi qaydalarının mövcud sistemi var. Uçan avtomobillər geniş yayıldıqca bu sistem daha sıx və rəqəmsal xarakter alacaq. ABŞ Aviasiyası da şəhər hava nəqliyyatı üçün xüsusi uçuş dəhlizləri və hava hərəkətinin idarə olunması prosedurlarını nəzərdə tutur.
4. Hava hərəkəti dəhlizləri
Avtomobil yollarındakı zolaqlar kimi, müəyyən istiqamətlər üzrə uçuş dəhlizləri təşkil edilə bilər. Lakin bunlar fiziki xətlərlə deyil, koordinatlar, elektron xəritələr və uçuş qaydaları ilə müəyyənləşdiriləcək.
Rəqəmsal hava nişanları
Ekranlarda qadağan olunmuş zonalar, təhlükəli ərazilər, icazə verilən uçuş istiqamətləri və digər hava nəqliyyatı vasitələri göstərilə bilər. Bəzi məhdudiyyətlər avtomatik idarəetmə sisteminə də ötürülə bilər.
Eniş və qalxma meydançalarının nişanlanması
Binaların damlarında və xüsusi meydançalarda eniş nöqtələri, təhlükəsiz məsafələr, giriş-çıxış istiqamətləri və xəbərdarlıq nişanları olacaq. Bu baxımdan yerüstü yol infrastrukturu ilə müəyyən oxşarlıqlar yaranacaq.
Bəs havada toqquşmaların qarşısı necə alınacaq?
Burada əsas məsələ nişanların sayı deyil, bütün nəqliyyat vasitələrinin vahid sistemdə idarə edilməsidir.
- Mövqenin müəyyənləşdirilməsi: hər bir hava nəqliyyatı vasitəsinin koordinatları və hərəkət istiqaməti izlənəcək.
- Təhlükəsiz məsafə: digər aparata yaxınlaşma zamanı xəbərdarlıq və toqquşmadan yayınma mexanizmləri işləyəcək.
- Hündürlük və marşrut bölgüsü: müxtəlif istiqamətlərdə hərəkət edən aparatlar üçün uyğun uçuş rejimləri müəyyən ediləcək.
- İcazə və məhdudiyyətlər: aeroportlar, hərbi obyektlər və digər həssas ərazilərin üzərində uçuş xüsusi qaydalarla tənzimlənəcək.
Bu sistemlərin tətbiqi texniki baxımdan mürəkkəbdir.
Bakı səmasında gələcəkdə nə dəyişə bilər?
Bakıda belə bir sistemin tətbiq olunduğunu təsəvvür edək. Hava taksiləri hava limanı, şəhər mərkəzi və müəyyən nəqliyyat qovşaqları arasında hərəkət edir. Bunun üçün xüsusi eniş meydançaları, enerji doldurma məntəqələri, rəqəmsal idarəetmə sistemi və fövqəladə eniş sahələri tələb olunar.
Nəqliyyat mühəndisliyi baxımından gələcəyin şəhəri təkcə avtomobil yolları, metro və dəmir yollarından ibarət olmayacaq. Yerüstü və hava nəqliyyatının əlaqələndirilməsi şəhərsalmanın yeni istiqamətinə çevrilə bilər.
Ən maraqlı nəticə isə budur: gələcəyin uçan avtomobilləri üçün yol nişanları çox güman ki, əsasən sürücünün gözü qarşısındakı ekranda görünəcək. Yəni bu gün asfaltın üzərində gördüyümüz zolaqların bir hissəsi sabah rəqəmsal hava xəritələrində mövcud olacaq. Ancaq səmanın özündə görünən nişanların geniş tətbiq olunub-olunmayacağı hələ müəyyən deyil".
Nuray Oqtayqızı
15:15 27.10.2026
Oxunuş sayı: 90
