İnsanın gələcəyini nə müəyyən edir: Genlər, ailə, yoxsa seçimlər?
İnsanın peşəkar uğuru və gəliri təkcə istedadından deyil, genetik xüsusiyyətlərindən, ailə mühitindən, təhsil imkanlarından və şəxsi keyfiyyətlərinə uyğun iş seçməsindən də asılıdır.
Crossmedia.az xəbər verir ki, “Wiadomosci.onet” bu barədə məlumat yayıb.
Psixoloqların fikrincə, bəzi şəxsiyyət xüsusiyyətləri və qabiliyyətlər qismən irsən ötürülür. Lakin onların inkişafında insanın böyüdüyü mühit, təhsil imkanları və maraqlarına uyğun fəaliyyət sahəsi seçməsi də mühüm rol oynayır.
2009-cu ildə 1685 cüt əkizin iştirakı ilə aparılan araşdırmada musiqi, riyaziyyat və idman sahələrində qabiliyyətlərin qiymətləndirilməsi öyrənilib. Nəticələr göstərib ki, eyni yumurta əkizləri öz bacarıqlarını daha çox oxşar qiymətləndirirlər. Bu isə genetik amillərin müəyyən təsirə malik olduğunu göstərir.
Bielefeld Universitetinin psixologiya professoru Kristian Kandlerin sözlərinə görə, irsiyyət insanın məsuliyyətlilik, maraq və təbii meyillərinə təsir göstərə bilər. Bununla belə, həmin xüsusiyyətlərin inkişaf etdirilə biləcəyi fəaliyyət sahəsinin seçilməsi də vacibdir.
İnsanın inkişafında ailə mühiti mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, kitab oxunan, müxtəlif mövzuların müzakirə edildiyi və uşaqların sual verməyə təşviq olunduğu ailələrdə böyüyən uşaqlar intellektual bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün daha çox imkan əldə edirlər.
Uşaqlar özləri də maraqlarına uyğun mühit formalaşdırırlar. Müəyyən sahəyə maraq göstərən insanlar həmin mövzuda daha çox məlumat axtarır, suallar verir və oxşar maraqları olan şəxslərlə ünsiyyət qururlar. Bacı-qardaşlar, dostlar, məktəb və cəmiyyət də bu prosesə təsir edir.
2023-cü ildə ABŞ-da aparılan araşdırmada bacı-qardaşların genetik göstəriciləri ilə ali təhsil alma ehtimalı arasında əlaqə müəyyən edilib. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bacı-qardaşlar bir-birlərinin təhsil nəticələrinə davranışları təqlid etmək, qarşılıqlı dəstək göstərmək və valideynlərin gözləntilərinə təsir etmək yolu ilə təsir göstərə bilərlər.
2026-cı ildə təxminən 30 min valideyn-övlad cütünün genetik məlumatlarının təhlili də irsiyyətlə yanaşı, ailə şəraitinin əhəmiyyətini ortaya qoyub. Nəticələr valideynlərin genetik xüsusiyyətlərinin uşaqların inkişaf mühitinə dolayı yolla təsir edə biləcəyini göstərib.
Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, genetik meyillər insanın həyat yolunu əvvəlcədən müəyyən etmir. İnsan yaşa dolduqca peşəsini, sosial çevrəsini və həyat tərzini seçməkdə daha çox imkan əldə edir. Bu da onun qabiliyyət və maraqlarına uyğun fəaliyyətlə məşğul olmasına şərait yaradır.
8 mindən çox işləyən insanın iştirak etdiyi araşdırma göstərib ki, şəxsi xüsusiyyətlərlə işin tələbləri arasında uyğunluğun yüksək olması daha çox gəlirlə əlaqəlidir.
Digər araşdırmada isə səkkiz il ərzində üç dəfə sorğu keçirilmiş 4767 işləyən şəxsin məlumatları təhlil edilib. Nəticələr daha yüksək gəlirlə nevrotiklik səviyyəsinin aşağı olması və yeni təcrübələrə açıqlığın yüksək olması arasında əlaqə olduğunu göstərib. Peşəkar statusun da bəzi şəxsiyyət xüsusiyyətləri ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib.
Mütəxəssislərin qənaətinə görə, insan xarakterini və bacarıqlarını həyat boyu inkişaf etdirə bilər. Yeni biliklər əldə etmək, xarici dillər öyrənmək, musiqi alətlərində ifa etməyi mənimsəmək və peşəkar bacarıqları təkmilləşdirmək şəxsi inkişafın əsas istiqamətlərindəndir.
06:00 26.10.2026
Oxunuş sayı: 51
