Yerli süni intellekt proqramı hazırlanacaq - bu addımlar atılmalıdır
Qlobal miqyasda süni intellekt texnologiyaları uğrunda rəqabətin sürətləndiyi bir vaxtda ölkələrin öz milli dilinə, mədəniyyətinə və hüquqi mühitinə uyğun süni intellekt modelləri yaratması aktuallaşır. Azərbaycan üçün də milli süni intellekt platformasının formalaşdırılması yalnız texnoloji inkişaf məsələsi deyil, həmçinin rəqəmsal suverenlik və milli təhlükəsizlik baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bəs Azərbaycanın bu istiqamətdə tammiqyaslı milli platforma yaratmasının gecikməsinə hansı amillər təsir edib?
İKT eksperti Elvin Abbasov Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, bu gecikmənin əsas səbəblərindən biri Azərbaycan dilində böyük, keyfiyyətli və təmizlənmiş data dəstlərinin uzun illər ərzində lazımi səviyyədə formalaşdırılmamasıdır: “Qlobal miqyasda süni intellekt yarışının kəskinləşdiyi bir dövrdə milli süni intellekt platformasının formalaşdırılması sadəcə texnoloji yenilik deyil, birbaşa rəqəmsal suverenlik və milli təhlükəsizlik məsələsidir. Ölkələrin öz lokal dil, mədəniyyət və hüquqi çərçivələrinə uyğun modellər hazırladığı bir zamanda Azərbaycanın bu sahədə tammiqyaslı milli platforma təqdim etməsinin gecikməsi müəyyən obyektiv və subyektiv amillərlə bağlıdır. Bu gecikmənin əsas səbəbi milli süni intellekt modelinin təlimi üçün lazım olan irimiqyaslı, keyfiyyətli və təmizlənmiş Azərbaycan dilli data dəstlərinin uzun illər lazımi səviyyədə formalaşdırılmamasıdır. Süni intellektin təməli böyük verilənlərdir və müxtəlif dövlət, akademik və özəl resurslardakı məlumatların vahid standartlara gətirilməsi zaman tələb edir. Digər tərəfdən, yerli bazarda süni intellekt arxitekturası və dərin təlim üzrə ixtisaslaşmış mütəxəssis bazasının tədricən formalaşması da prosesin sürətinə təsir göstərən faktorlardandır. Lakin məsələnin ən sevindirici və mühüm tərəfi odur ki, artıq bu istiqamətdə təməl infrastruktur problemləri geridə qalıb. Ölkəmizdə 4SİM (Dördüncü Sənaye İnqilabının Təhlili və Koordinasiyası Mərkəzi) və “AzInTelecom” nəzdində yaradılan iki yüksək məhsuldarlıqlı hesablama (HPC) mərkəzinin fəaliyyətə başlaması milli süni intellekt ekosistemi üçün tarixi bir dönüm nöqtəsidir. Bu müasir süni intellekt mərkəzləri yerli böyük dil modelimizin (LLM) sıfırdan təlim olunması, xarici hesablama resurslarından asılılığın aradan qaldırılması və ən başda yüksək ixtisaslı insan kapitalının yetişdirilməsində müstəsna rol oynayacaqdır".
Ekspert qeyd edib ki, atılmalı olan növbəti addımlara gəldikdə isə, yaradılmış bu HPC infrastrukturlarının imkanlarından tam effektiv istifadə etmək üçün ilk növbədə dövlət, akademik və biznes sektorlarının iştirakı ilə mərkəzləşdirilmiş data konsorsiumu qurulmalıdır. Azərbaycan dilindəki bütün rəsmi, hüquqi, elmi və ədəbi resurslar standartlaşdırılaraq təlim üçün hazır vəziyyətə gətirilməlidir. Paralel olaraq, 4SİM və “AzInTelecom”un süni intellekt mərkəzlərində yerli tədqiqatçıların, mühəndislərin və startapların tətbiqi layihələr işləməsi üçün şərait daha da genişləndirilməli, bu zəmində insan resurslarının inkişafı və rəqəmsal etik standartların tənzimlənməsi sürətləndirilməlidir”.
Zeynəb Həsən
20:50 27.08.2026
Oxunuş sayı: 47
