23 avqust: milyonlarla insanın həyatını dəyişən dəhşətli tarix
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (UNESCO) 1998-ci ildə 23 avqustu Kölə Ticarətinin və Köləliyin Ləğvinin Anım Beynəlxalq Günü elan edib.
Crossmedia.az xarici mediaya istinadən xəbər verir.
Tarix boyu dünyanın müxtəlif bölgələrində köləlik mövcud olsa da, afrikalıların məruz qaldığı transatlantik kölə ticarəti milyonlarla insanın zorla öz torpaqlarından köçürülməsinə, Afrikanın demoqrafik, iqtisadi və sosial strukturunun ciddi şəkildə zərər görməsinə səbəb olub.
Türkiyədə fəaliyyət göstərən PRAFRICA Düşüncə Platformasının ekspertləri kölə ticarətinin Afrikaya təsiri, Avropa və Amerikaya qazandırdığı iqtisadi gəlirlər, köləliyin sona çatması və təzminat müzakirələri barədə fikirlərini bölüşüblər.
Platformanın ekspertlərindən Daula Abdoul Djimmy bildirib ki, köləlik yalnız Afrikaya xas hadisə olmayıb. Onun sözlərinə görə, qədim Yunanıstan və Roma cəmiyyətlərində də ev, kənd təsərrüfatı və hərbi sahələrdə kölələrdən istifadə edilib.
Djimmy transatlantik kölə ticarətini Afrika tarixinin ən ağır dövrlərindən biri kimi qiymətləndirib. Onun sözlərinə görə, Afrikadan təxminən 12,5 milyon insan zorla aparılıb, onların təxminən 10,5 milyonu təyinat yerinə çata bilib. Milyonlarla insan isə səfər zamanı həyatını itirib.
“Quldarlığı bir sözlə vəhşilik kimi xarakterizə edə bilərəm”, – Djimmy deyib.
Aboubakar Amadou isə kölə ticarətinin yalnız insanların Afrikadan Amerikaya aparılmasından ibarət olmadığını vurğulayıb. O, bunun Avropa, Afrika və Amerikanı birləşdirən böyük iqtisadi sistem olduğunu bildirib.
Onun sözlərinə görə, afrikalılar Amerikadakı plantasiyalarda işlədilir, tütün, şəkər və pambıq kimi məhsullar Avropaya göndərilirdi. Bu sistem Avropada sənaye və sığorta fəaliyyətinə, Amerikada isə plantasiya iqtisadiyyatına ciddi töhfə verib. Bununla yanaşı, Afrika ağır demoqrafik və iqtisadi itkilərlə üzləşib.
Burkina Fasolu ekspert Zakaria Sawadogo isə köləliyin sona çatmasını yalnız Sənaye İnqilabı ilə əlaqələndirməyin doğru olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, köləliyin ləğvində kölələrin müqaviməti əsas rol oynayıb.
“Köləliyin aradan qaldırılmasının ən böyük səbəbi kölələrin müqaviməti olub. Onlar mübarizə aparmağa, plantasiyalardan qaçmağa və öz icmalarını qurmağa başladılar”, – Sawadogo deyib.
Qanalı media və kommunikasiya araşdırmaçısı Falira Islam Abdullah isə köləliyin iqtisadi və fiziki nəticələri ilə yanaşı, psixoloji təsirlərinin də nəsillər boyu davam etdiyini bildirib.
Abdullahın sözlərinə görə, köləlik dövründə baş verənlərin təsiri bu gün də hiss olunur. O, 23 avqustun Afrika üçün bu səbəbdən xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb.
“Köləliyin problemlərini insanlar hələ də yaşayır. O dövrdə baş verənlər bitməyib”, – Abdullah bildirib.
06:40 24.08.2026
Oxunuş sayı: 53
