Kriminal romantikası – gənclər kriminala necə sürüklənir?
Cəmiyyət susduqca, küçələr danışmağa başlayır və bu səs artıq təhlükəlidir. Bu gün gənclər arasında kriminala meyl sadəcə fərdi problem deyil, açıq şəkildə sosial çürümənin göstəricisinə çevrilib.
Şiddəti “güc”, qanunsuzluğu “nüfuz” kimi təqdim edən düşüncə tərzi artıq təhlükəli həddə çatıb. Sosial şəbəkələr, bayağı məzmun və nəzarətsiz mühit gəncləri tədricən reallıqdan qoparıb, saxta qəhrəmanların ardınca sürükləyir.
Daha qorxulusu isə budur ki, bu prosesə ya göz yumulur, ya da səthi yanaşılır. Ailə susur, məktəb geri çəkilir, cəmiyyət isə məsuliyyəti bir-birinin üzərinə atır.
Nəticədə isə düşünən yox, aqressiyanı çıxış yolu sayan bir nəsil formalaşır. Əgər bu gedişat dərhal dayandırılmasa, sabah artıq problem deyil, fəlakətlə üz-üzə qalacağıq.
Məsləyə psixoloq Zeynəb Eyyubova aydınlıq gətirib.
"Son dövrlərdə gənclər arasında kriminal mövzulara marağın artması cəmiyyət üçün ciddi narahatlıq doğuran məsələlərdən biridir. Bu hal xüsusilə yeniyetmələr arasında daha çox müşahidə olunur”.
O, gənclərin sosial şəbəkələrin, bəzi musiqi janrlarının və ətraf mühitin təsiri altında kriminal davranışları bəzən güc və nüfuz göstəricisi kimi qəbul etdiyini lakin bunun onların psixoloji inkişafına mənfi təsir göstərdiyini və aqressiv davranışların artmasına səbəb olduğunu vurğulayıb.
"Azyaşlı və yeniyetmələrin kəsici-deşici alətlər daşıması da ciddi narahatlıq doğuran məsələlərdəndir. Bu davranışın arxasında müxtəlif psixoloji səbəblər dayanır. Bəzi uşaqlar özlərini qorumaq məqsədilə belə alətlər daşıyır, bəziləri isə diqqət çəkmək və ya güclü görünmək istəyir. Əslində isə bu hallar çox vaxt daxili narahatlıq, güvənsizlik və aqressiyanın göstəricisi olur. Belə vəziyyətlər vaxtında nəzarətə götürülmədikdə daha ciddi problemlərə səbəb ola bilər.
Bu problemlərin həlli üçün ailə, məktəb və cəmiyyət birlikdə fəaliyyət göstərməlidir. Valideynlər övladları ilə daha çox ünsiyyət qurmalı, onların maraqları, dost çevrəsi və gündəlik fəaliyyəti ilə maraqlanmalıdır. Uşaqlarla etibarlı münasibət qurmaq onların davranışlarını düzgün istiqamətləndirmək üçün çox vacibdir".
Zeynəb Eyyubova eyni zamanda məktəblərdə də bu istiqamətdə maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsi vacib olduğunu qeyd edib.
"Şagirdlərə aqressiyanın idarə olunması, münaqişələrin sülh yolu ilə həlli və təhlükəli davranışların nəticələri barədə məlumat verilməlidir. Məktəb psixoloqları bu sahədə mühüm rol oynayır və şagirdlərlə mütəmadi olaraq profilaktik söhbətlər aparmalıdırlar.
Hesab edirəm ki, gənclərin sağlam mühitdə böyüməsi üçün onların psixoloji vəziyyətinə diqqət yetirilməli, enerjilərini düzgün istiqamətə yönləndirmək üçün idman, yaradıcılıq və digər faydalı fəaliyyətlərə cəlb olunmaları təmin edilməlidir. Bu cür yanaşma gələcəkdə cəmiyyətdə yaranan bir çox problemlərin qarşısını almağa kömək edə bilər" - deyə psixoloq bildirib.
Sözügedən mövzuya Hüquqi və Demokratik İslahatlar Mərkəzinin sədr müavini, sosioloq Elçin Bayramlı da münasibət bildirib.
O, bu problemin sosial şəbəkələrdə, internetdə aparılan təbliğatla bağlı olduğunu deyib.
"Bunların təbliğ olunması yeniyetmələrin və gənclərin psixologiyasına mənfi təsir eləyir. Çox yaxşı ki, son dövrlərdə dövlətimiz bu sahədə ciddi tədbirlər həyata keçirir. Eyni zamanda sosial şəbəkələrdə belə təbliğatların qarşısının alınmasını təmin eləyir.
Yeniyetmələr və gənclərin enerjilərinin bol olduğu vaxtdır və bu asudə vaxtları düzgün təşkil olunmayanda mənfi meyillərə düşürlər. Narkomanların təsirinə düşürlər, kriminal qruplaşmaların təsirinə düşürlər."
O, internetdə aqressivlik təbliğ eləyən materialların da çox olduğunu deyərək, kinolar, seriallar, hətta cizgi filmləri də uşaqlara aqressivliyi təbliğ etdiyini deyib.
"Valideynlər bu məsələlərdə çox diqqətli olmalıdır. Uşaqlarının üzərində nəzarəti 24 saat həyata keçirməlidir. Onların məşğuliyyətləri, xarakteri, əlaqələri, hətta sosial şəbəkələrdə, internetdə hansı fəaliyyətlə məşğul olduqlarına nəzarət eləməlidir.
Bununla yanaşı, məktəblərdə ciddi şəkildə tərbiyə funksiyasına fikir verilməlidir. Çox təəssüf ki, məktəblərin əlindən son vaxtlar tərbiyə funksiyası alınıb, yalnız texniki təhsil verir. Bu da mənfi təsir göstərir. Çünki məktəb həm də tərbiyə ocağıdır. Yəni, təlim-tərbiyə ocağıdır. Təhsil yox, həm də tərbiyə verməlidir. Məktəbin belə bir funksiyası olub həmişə.
Bu kimi məsələlərdən sonra işlə bağlı məsələlər də var. Tutaq ki, bir sahədə istedadı, qabiliyyəti olan gənclərin o sahələrə cəlb olunması, hətta ixtiraçılıq klublarının yaradılması lazımdır. Startap layihələri olan gənclər var, ideyaları olan gənclər var. Onların reallaşdırılmasına köməklik göstərilməlidir. Həm dövlət orqanları tərəfindən, həm də müvafiq təşkilatlar, ictimai təşkilatlar, fondlar var ki, belə layihələr vasitəsilə yeniyetmələrimizi, gənclərimizi öz istedadına uyğun, qabiliyyətlərinə uyğun yönəltməlidirlər.
Belə bir sistem qura bilsək, biz sağlam cəmiyyət formalaşdıra bilərik. Eyni zamanda, aparılan bu milli-mənəvi dəyərlər əleyhinə bəzi qüvvələrin apardığı təbliğat dayandırılmalıdır. Bizim uşaqlarımız, gənclərimiz öz milli-mənəvi dəyərlərimiz əsasında tərbiyə olunmalıdır.
Necə ki, bu, ən yüksək səviyyədə siyasi iradə ortaya qoyulub, bununla bağlı cənab prezidentimiz dəfələrlə çıxışlarında deyib ki, Azərbaycan cəmiyyəti, Azərbaycan gəncləri yalnız milli-mənəvi dəyərlərimiz üzərində tərbiyə olunmalıdır, formalaşmalıdır".
Sosioloq Azərbaycanın bu istiqamətdə inkişaf eləməli, yad dəyərləri qəbul etməməli olduğumuzu deyib.
"Özümüzün milli-mənəvi dəyərlər sistemimiz var və bu gənclər vətənpərvərlik, dövlətçilik, azərbaycançılıq şüurunda formalaşdırılmalıdır. Buna da cəmiyyət olaraq dəstək verməliyik, dövlət olaraq da bu istiqamətdə tədbirlər həyata keçirilir və daha geniş aparılmalıdır”.
Elçin Bayramlı bu istiqamətdə son dövrlərdə çox böyük işlər aparıldığını, xüsusilə televiziyalarda, sosial şəbəkələrdə mənfi təbliğatların qarşısının alınması və bu sahədə problemlərin həlli yolunda atılan addımları ən düzgün tədbirlərdən biri olduğunu bildirib.
Məsələyə son olaraq Təhsil eksperti Elçin Əfəndiyev də fikir bildirib.
Ekspert bu problemin təməlinin ailələrdən gəldiyini, valideynlərin övladlarına mütləq nəzarət etməli olduğunun vacibliyini vurğulayıb.
"Valideyn övladının dinlədiyi musiqilərdən tutmuş, oxuduğu kitablara, maraqlandığı kontentə qədər hər bir şeylə maraqlanmalıdır. Diqqət etməlidir ki, onun övladı hansı istiqamətdə inkişaf edir.
"Cəmiyyətimizdə kriminal istiqamətə meyil edən uşaqların sayı kifayət qədər artması ilə yanaşı, bayağı meyxanalar və yaxud da bayağı musiqilər dinləyən uşaqların sayı da kifayət qədər artıb. Nəticə etibarilə həmin şəxslərin ideologiyası onların şüurunda formalaşır və bu da ona gətirib çıxarır ki, onlar hansısa kriminal aləmə meyil etməsələr belə, kriminal şəxsləri özləri üçün bir növ büt və ya istək obyekti kimi qəbul etsinlər və ya özlərini onlar kimi təsəvvür etsinlər.
Təbii ki, bunun aradan qaldırılması üçün birinci növbədə ailələr düzgün təbliğat və maarifləndirmə işini həyata keçirməlidirlər. İkinci növbədə, təhsil müəssisələri bütün uşaqlarla ayrı-ayrılıqda onların mənəvi və psixoloji inkişafını tam şəkildə təmin edə bilmir. Təhsil müəssisələri əsasən tədris prosesi ilə məşğul olur və biliklə yanaşı tərbiyədə də müəyyən rol oynayır. Amma əsas təsir amili ailədən və valideynlərdən asılıdır".
Turqut Ansari
10:00 11.04.2026
Oxunuş sayı: 613
