Abituriyentlər bunun qadağan olduqlarını bilə - bilə niyə imtahana telefonla girirlər?
Abituriyentlərin buraxılış imtahanları artıq başlayıb və imtahanların yarısı keçirilib. Artıq geridə qalan doqquzuncu siniflərin buraxılış imtahanı qalır. Lakin ən ciddi problemlərdən biri odur ki, abituriyentlər bunun qadağan olduqlarını bilmələrinə baxmayaraq, imtahana telefon gətirirlər və sonda ondan köçürtməyə cəhd edirlər. Bu isə ciddi suallar yaratmaqla yanaşı, həm də müzakirələrə səbəb olur.
Mövzu ilə bağlı mütəxəssislər Crossmedia.az-a açıqlama verib.
Təhsil eksperti Əmrah Həsənlinin fikrincə, bu məsələ əslində təkcə qayda pozuntusu yox, daha dərin bir psixoloji və sistem problemi kimi dəyərləndirilməlidir:
"Çünki abituriyent və ya tələbə “tutulacam” riskini bilə-bilə telefona əl atırsa, bu artıq sadəcə nizam-intizam məsələsi deyil — bu, onun imtahana olan münasibətinin, özünə inamının və bəzən də sistemə olan etibarının göstəricisidir. Bir tərəfdən, burada açıq şəkildə riskə getmək davranışı var. Şagird düşünür ki, ya nəzarət zəif olacaq, ya da hansısa yolla istifadə edə biləcək. Bu da onu göstərir ki, bəzi hallarda imtahan mühiti ilə bağlı formalaşmış “boşluq” təsəvvürü hələ də qalmaqdadır. Digər tərəfdən isə bu, ciddi psixoloji təzyiqin nəticəsidir. İmtahanı həyatının yeganə çıxış yolu kimi görən gənc bəzən biliyinə yox, “alternativ yollara” güvənməyə başlayır".
Ə.Həsənli əlavə edib ki, ən vacib məqam budur: bu cür addım atan şəxs əslində öz gələcəyinə zərbə vurur:
"Çünki bu gün telefondan istifadə edib nəticə qazansa belə, sabah real bilik tələb olunan mərhələdə çətinliklə üzləşəcək. Təhsil sadəcə bal toplamaq deyil, formalaşmaqdır. Əgər bu mərhələdə düzgün təməl qurulmasa, sonrakı mərhələlərdə bu boşluq mütləq hiss olunur. Digər tərəfdən, nəzarət mexanizmləri ildən-ilə daha da gücləndirilir və artıq texniki vasitələrlə bu cür halların qarşısını almaq əvvəlki illərlə müqayisədə daha effektivdir. Yəni “risk edib keçərəm” düşüncəsi əksər hallarda özünü doğrultmur və nəticədə həm imtahandan kənarlaşdırılma, həm də gələcək imkanların məhdudlaşması ilə yekunlaşır".
Ekspert hesab edir ki, burada əsas çıxış yolu cəza mexanizmlərini sərtləşdirməkdən daha çox, yanaşmanı dəyişməkdir: "Şagird başa düşməlidir ki, imtahan onun düşməni deyil. Əksinə, bu, onun hazırkı bilik səviyyəsini göstərən bir mərhələdir. Əgər biz gənclərə bunu düzgün izah edə bilsək, onları yalnız nəticəyə yox, prosesə fokuslandıra bilsək, o zaman telefon aparmaq kimi riskli və mənasız addımların sayı da təbii şəkildə azalacaq. Yəni məsələ sadədir: məsuliyyət hissi formalaşanda, bu cür hallara ehtiyac qalmır".
Psixoloq Aynur İsgəndərova isə bildirib ki, buraxılış imtahanı verən şagirdlərin ciddi imtahanlara telefon və yaxud da hər hansı bir köməkçi vasitəni aparmasında əsas məqsəd şərait yaranarsa, imkan yaranarsa istifadə edilməkdir: "Bu addımlar daha çox akademik göstəriciləri aşağı olan, imtahana qarşı məsuliyyəti olmayan, nəticələri haqqında dərindən düşünməyən şagirdlərdə olur. Normalda il ərzində əziyyət çəkən, oxuyan, mənim yanımda hazırlığa gedən, ciddi valideyn nəzarətində olan şagirdlərin bu cür addım atması çox azalır. Yəni, bu addımlar daha çox imtahana ciddi yanaşmayan, məsuliyyətsiz, akademik göstəriciləri aşağı olan, məktəbdə oxuduğu dövrdə nizam-intizamı zəif olan şagirdlərdə daha çox olur. Məqsəd də budur, yəni səbəb budur, başqa bir səbəb yoxdur. Və yaxud da ki, əvvəlki illərdə imtahan verən şagirdlərin uyğun olmayan və yaxud da reallığa uyğun olmayan məlumatlarından təsirlənərək, məsələn, keçən il şagird imtahana verdi, "telefonu keçirdi, telefonu istifadə elədi və yaxud da müəyyən köməkçi vasitələrdən istifadə elədi, heç kəs bilmədi və bu qədər yazdım, çıxdım, bal topladım" .
Psixoloqun qənaətinə uşaqlar imtahan vermiş abituriyentlərdən gələn uyğun olmayan məlumatlara aldanaraq da edə bilirlər: " Belə vəziyyətdə çalışmaq lazımdır ki, valideynlərə səslənmək lazımdır ki, valideynlər imtahana, əgər övladlarının imtahana yolu varsa, özləri xüsusi nəzarət etməsinlər, imtahan qabağı stresini azaltmaq, stresi aradan qaldırmaq məqsədi ilə. Valideynlər öz şagirdləri ilə ünsiyyət qursunlar, yəni nə olursa olsun, sən bizim övladımızsan, nə olursa olsun, sənə qarşı sevgimiz azalmayacaq, bu sadəcə gələcək həyata bir addımdır. Yəni, daha uyğun cümlələr istifadə edərək uşaqlara pozitiv yanaşıb, onlara mənəvi cəhətdən dəstək ola bilərlər və bu addımlardan da çəkindirə bilərlər".
Fatimə Məmmədova
18:44 07.04.2026
Oxunuş sayı: 109
