Fitrə zəkatı və sədəqə nə qədər olmalıdır, kimlərə verilməlidir?
Ramazan ayının tamamlanmasından sonra, aprelin 10-da Azərbaycanda Ramazan bayramının namazı qılınacaq. Bayram namazına qədər isə, adət üzrə, fitrə zəkatı evlərdən çıxarılır və ehtiyacı olanlara çatdırılır. Bu ənənə, həm dini, həm də sosial baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Fitrə zəkatı və sədəqə, İslam dini tərəfindən müəyyən edilmiş vacib şərtlərdəndir və insanların mənəvi təmizlənməsi, eyni zamanda ehtiyacı olanlara yardım etməsi məqsədini daşıyır.
Lakin fitrə və zəkat yalnız Ramazan ayı və bayram ərəfəsində verilməli deyil. İslam dini bunları şərt kimi müəyyən etsə də, digər günlər və aylarda da ehtiyacı olanlara yardım göstərmək, xeyriyyəçilik və paylaşma dəyərlərini yaşatmaq mümkündür. Yardımlaşma və paylaşma insan həyatında ən yüksək mənəvi dəyərlərdən biridir. İnsan yalnız Ramazan ayında deyil, ilin hər dövründə imkanı çatan qədər ehtiyacı olanlara kömək etməli, onları dəstəkləməli və sosial həmrəylik göstərməlidir.
Bu baxımdan sual ortaya çıxır: fitrə və zəkatın digər dövrlərdə verilməsi, yardımlaşmanın ilin bütün fəsillərində davam etdirilməsi insan həyatına nə qədər təsir göstərə bilər? Bunun mənəvi və sosial faydaları nədən ibarətdir? Belə yanaşma insanların yalnız dini borcunu yerinə yetirməsi ilə kifayətlənməyib, eyni zamanda həm insanlıq borcunu, həm də cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini də yerinə yetirməsi deməkdir.
Bu barədə Crossmedia.az-a danışan ilahiyyatçı Fazil Əhmədli söyləyib ki, ayın sonunda fitrə zəkatı vermək hər bir müsəlmana, hər bir orucluya vacib hesab olunur: "Deməli, fitrə zəkatın növlərindən biridir və bunu bilmək lazımdır. Yəni zəkat vacibdir və həmin vaciblərdən biri də fitrə zəkatıdır. “Zəkat” və “fitrə” sözlərinin hər ikisi ərəb mənşəlidir. Fitrə insanın fitrəti, yaradılışı mənasını ifadə edir. Zəkat isə təmizlənmək mənasını bildirir və eyni zamanda artım mənasını da ehtiva edir. Yəni zəkat verməklə insan həm mənəvi cəhətdən təmizlənmiş olur, həm də malının bərəkətinin artmasına səbəb olur. Bu, istər müstəhəb sədaqə şəklində verilmiş olsun, istərsə də vacib formada, məsələn fitrə zəkatı kimi, insanın malının bərəkətinin artmasına səbəb olan əməllərdəndir.
Bildiyimiz kimi, fitrə zəkatı bayramdan bir gün əvvəl ayrılır və evdə olan hər bir şəxsin adından verilir. Fitrə üçün verilən məhsullar məlumdur: arpa, buğda, kişmiş, xurma və s. Bu məhsullardan təxminən üç kilo miqdarında ayrılır. Buna görə də fitrə üçün konkret sabit qiymət müəyyən edilməyib. Allahın bu şəkildə müəyyən etməsi insanların fitrə verməkdə çətinliyə düşməməsi ilə bağlıdır. Məsələn, xurmanın müxtəlif növləri var və qiymətləri də fərqlidir — eləsi var 5-8 manatdır, eləsi də 20-30 manat və daha yüksəkdir. Bu fərqlilik insanların maddi durumuna uyğun seçim etməsinə imkan yaradır.
İmkanı olan şəxs fitrəni verməlidir. Fitrə verilərkən sadalanan məhsulların özünü də vermək olar, yaxud onların pul qarşılığını təqdim etmək mümkündür. Əsas şərt odur ki, fitrə bayramdan bir gün əvvəl və ya bayram səhəri ehtiyaclı ailəyə çatdırılsın.
Bəzən insanlar fitrə üçün konkret qiymət müəyyən edilməsi məsələsini soruşurlar. Məsələn, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi tərəfindən 15 manat kimi bir məbləğ tövsiyə olunur. Bu şəriət baxımından məcburi deyil. Bu, sadəcə orta hesabla müəyyən edilmiş tövsiyə xarakterli məbləğdir. Şəriətdə hər kəsin mütləq eyni məbləğdə verməsi barədə vacibat yoxdur. Əsas məqsəd ehtiyaclı insanın bayram keçirməsinə şərait yaratmaqdır.
Fitr bayramı məsələsinə də diqqət etmək lazımdır. Ramazan bayram deyil, Ramazan Allahın rəhmət ayıdır. Bayram isə bu ayın tamamlanmasından sonra gələn Fitr bayramıdır. Yəni Fitr bayramı Ramazanın bitməsi ilə başlayan gündür və artıq Ramazandan sayılmır. Bayramın mənası da ondan ibarətdir ki, insan bu müddətdə Allahın əmrlərini yerinə yetirmiş və fitrə verməklə ibadətini kamilləşdirmiş olur.
Fitrə zəkatı Ramazan ayında tutulan orucun təkmilləşməsi sayılır. Bu, insanın təkcə oruc tutmasının deyil, həm də bədən üzvlərinin orucunun kamilləşməsinə səbəb olur və ibadəti mükəmməl hala gətirir".
İlahiyyatçı əlavə edib ki, bəzən belə sual verilir: “Mənim qonşum xristiandır, niyə fitrəni ona verə bilmərəm?” Burada əsas məqam odur ki, fitrə zəkatının şərtlərindən biri onun ehtiyaclı müsəlmana verilməsidir. Çünki bu, müsəlmanların bayramıdır və ehtiyaclı müsəlmanın bayram süfrəsi açmasına kömək etmək məqsədi daşıyır. Əgər məhəllədə ehtiyaclı müsəlman varsa və onu tanıyırıqsa, məsuliyyət bizim üzərimizə düşür ki, ona kömək edək.
Bu o demək deyil ki, digər din nümayəndələrinə kömək etmək olmaz. İnsan ilin qalan günlərində — 364 günündə — istənilən ehtiyaclı şəxsə, o cümlədən xristianlara da yardım edə bilər. Sadəcə fitrə bayram kontekstində müsəlman ehtiyaclıya verilir ki, o da bayramını keçirə bilsin. Bu çox incə məqamdır və bəzən yanlış anlaşılaraq İslamın ayrı-seçkilik etdiyi kimi təqdim olunur. Halbuki məqsəd sadəcə bayramın sosial ədalət və paylaşma ruhunu təmin etməkdir.
Allah oruclarınızı qəbul etsin, verilən fitrələri qəbul etsin. İnşallah, Allah müsəlmanları, möminləri və bütün dünya insanlarını xeyirxah insanlardan qərar versin, edilən yaxşılıqları ali dərəcədə qəbul etsin".
Sosioloq Elçin Bayramlı da məsələ barədə danışıb: "Ramazan ayı iki gün əvvəl başlayıb və aprelin 10-da deyil, martın 20-də başa çataraq bayramla yekunlaşacaq. Bu ay müqəddəs ay olduğu, Qurani-Kərimin nazil olduğu ay hesab edildiyi üçün həm oruc tutulur, həm də insanlar tərəfindən fitrə zəkatı verilir. Lakin bu, o demək deyil ki, fitrə və sədəqə yalnız bu ay ərzində verilməlidir. Sadəcə Ramazan bayramı ilə əlaqədar olaraq bu dövrdə yardımlaşma və paylaşma məsələlərinə daha çox diqqət yetirilir.
Ümumilikdə isə həm möminlər, hətta mömin olmayan insanlar belə xeyriyyə, yardım və sədəqə məsələlərində həvəsli olmalıdırlar. Çünki insanlıq baxımından ən yüksək mərtəbələrdən biri başqalarına kömək etməkdir — xüsusilə imkansızlara, xəstələrə, qocalara, əlillərə və çətin vəziyyətdə olan insanlara yardım göstərmək mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu gün bir çox insan yardımı Allah rizası üçün edir və imkanı çatdığı qədər ilin bütün fəsillərində bu işlə məşğul olur. Lakin maddi imkanı məhdud olan şəxslər də heç olmasa ildə bir dəfə, Ramazan bayramı münasibətilə fitrə zəkatı verərək həm Allahın razılığını qazanır, həm insanlıq borcunu yerinə yetirir, həm də mənəvi dəyərlərini nümayiş etdirirlər. Bu, vacib və önəmli bir məsələdir.
Yardımlaşmaq və paylaşmaq ən yüksək insani dəyərlərdən biridir".
Sosioloq qeyd edib ki, bu səbəbdən İslam dinində də bu dəyər yüksək tutulur və insanlara tövsiyə olunur ki, əldə etdikləri nemətlərdən, ruzidən və qazancdan imkansız şəxslərə pay ayırsınlar: "Bu, çox gözəl və qədim bir ənənədir. Xalqımız tarix boyu bu ənənəyə sadiq qalıb, çətin zamanlarda bir-birinə dayaq olub, yardımlaşıb. Bayram günlərində isə bu yardımlaşma daha da güclənir və daha yüksək səviyyədə həyata keçirilir. Bu səbəbdən Ramazan ayında insanların bir-birinə daha çox dəstək olması, çətin vəziyyətdə olanlara, xəstələrə və ehtiyaclılara müxtəlif formalarda kömək göstərməsi gözlənilir.
Bu ənənəni yaşatmaq vacibdir. Bu həm müqəddəs bir əməl, həm də mühüm dini və mənəvi göstərişdir. Yardımlaşma mümkün qədər ilin bütün dövrlərində davam etməlidir. Lakin buna hər zaman imkan olmadıqda belə, heç olmasa Ramazan ayında bu dəyərin yaşadılması böyük əhəmiyyət kəsb edir. Hər bir halda bu yaxşı əməl insanların həyatında davamlı yer tutmalıdır".
Ayhan
16:18 21.02.2026
Oxunuş sayı: 595
