Qəddar obrazların ustası, həyatda səmimi Hamlet Xanızadənin anım günü
Tarixlər var ki, onlar xalqın yaddaşında bir ömrün bitdiyi, amma sənətin əbədi yaşamağa başladığı gündür. 3 fevral Azərbaycan teatr və kino sənətinin böyük simalarından biri – Əməkdar artist Hamlet Xanızadənin dünyadan köçdüyü gündür. Bu gün onun səsi səhnədən kəsildi, amma yaratdığı obrazlar xalqın yaddaşında yaşayaraq zamana meydan oxudu.
Hamlet Bəbir oğlu Xanızadə 5 iyun 1941-ci ildə Bakının Şağan qəsəbəsində dünyaya göz açmışdı. Uşaqlıq illəri müharibənin ağır kölgəsi altında keçən bu həssas ruhlu insanın taleyi elə ilk illərdən ağrılarla yoğrulmuşdu. Atası onun aktyor olmasını istəməsə də, Hamletin qəlbindəki sənət sevgisi bütün maneələri aşdı. O, 1950-ci illərin sonunda indiki Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinə daxil oldu və hələ tələbəlik illərindən istedadı ilə seçildi.
1961-ci ildən Akademik Milli Dram Teatrında fəaliyyətə başlayan Hamlet Xanızadə səhnəni öz məktəbinə çevirdi. O, Mehdi Məmmədov, Əliağa Ağayev, Hökumə Qurbanova, İsmayıl Dağıstanlı kimi sənət korifeyləri ilə bir səhnəni bölüşərək püxtələşdi, tamaşaçı ilə görünməz, amma möhkəm bir bağ qurdu. Onu səhnədə sevməmək mümkün deyildi.
Hamlet Xanızadə deyəndə ilk yada düşən obrazlardan biri Topal Teymurdur. Bu obrazda onun ifa etdiyi qəddarlıq, daxili ziddiyyət və psixoloji dərinlik uzun illər tamaşaçıların yaddaşından silinmədi. “Dəli yığıncağı”nda Molla Abbas, “İblis”də şeytani cazibə, “Ölülər”də satirik ağrı, “Atabəylər”də tarixi məsuliyyət – bütün bu rollarda Hamlet Xanızadə sadəcə oynamaqla kifayətlənmirdi, obrazı yaşayırdı.
1970-ci illərdən etibarən kino sənətində də fəal görünməyə başlayan aktyor “Yeddi oğul istərəm” filmindəki Gizir, “Axırıncı aşırım”da Talıbov, “Arxadan vurulan zərbə”də İmaş kimi obrazlarla Azərbaycan kinosunda silinməz iz qoydu. Xüsusilə “Qətl günü” filmində yaratdığı Sədi Əfəndi obrazı onun sənət zirvəsi hesab olunur. Bu obraz təkcə bir insanın deyil, repressiya illərində sınmış bir nəslin, əzilmiş ziyalılığın simvoluna çevrildi.
Hamlet Xanızadə qəddar obrazları ustalıqla canlandırsa da, həyatda olduqca səmimi, zərif və insan qəlbinə toxunmayan bir şəxsiyyət idi. Onu tanıyanlar deyirdilər ki, Hamlet heç vaxt kiminsə xətrinə dəyməzdi. Səhnədə zalım, həyatda isə mərhəmətli idi.
1990-cı ilin Qanlı Yanvar hadisələri onu dərindən sarsıtdı. Bu faciəni ürəyi ilə yaşayan aktyor baş verənlərə dözə bilmədi. 3 fevral 1990-cı ildə, cəmi 48 yaşında ürəyi bu ağrılara tab gətirmədi və əbədi susdu. Qızı Aygün xanımın xatirələri də bu itkinin necə ağrılı olduğunu bir daha təsdiqləyir.
Bu gün – 3 fevral, təkcə Hamlet Xanızadənin vəfat günü deyil. Bu gün Azərbaycan səhnəsinin bir vicdanının susduğu, amma sənətinin əbədiyyət qazandığı gündür. O, bir dövlət mükafatı və bir fəxri ad aldı, amma ən böyük mükafatı xalqın yaddaşında yaşamaq oldu.
Hamlet Xanızadə səhnədən getsə də, yaratdığı obrazlarla milli yaddaşda yaşayır. Səhnə susa bilər, tarix dəyişə bilər, amma xalqın sənətkara verdiyi hökm dəyişmir: Hamlet Xanızadə Azərbaycan mədəniyyətinin vicdanıdır.
Qeyd edək ki, sənətkar sadəcə rollar ifa etməyib, zamanın ağrısını, xalqın sarsıntısını və sənətkar məsuliyyətini daşıyıb. Onun sənət yolu ilə taleyi arasında qəribə bir paralellik var: səhnədə faciələri canlandırdı, həyatda isə faciənin içində yaşadı. 20 Yanvarın qanlı həqiqətləri onun ürəyində səssiz, amma ölümcül bir iz buraxdı. Elə buna görə də Hamlet Xanızadənin ölümü sadəcə bioloji son deyil, bir sənətkarın xalq ağrısına dözməyərək susmasıdır.
Fatimə Məmmədova
12:00 03.02.2026
Oxunuş sayı: 484
