Trampın Putin və Si Cinpinlə görüşü nəticəsiz qalıb
ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çin lideri Si Cinpin və Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşü əsas beynəlxalq məsələlər üzrə ciddi irəliləyişlə nəticələnməyib. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu sammit Trampın şəxsi münasibətlərə əsaslanan diplomatiya strategiyasının məhdudiyyətlərini üzə çıxarıb.
Crossmedia.az xəbər verir ki, “Reuters” agentliyi bu barədə analitik material yayıb.
Noyabrın 19-da Çinin Şençjen şəhərində keçirilən üçtərəfli görüş Tramp üçün beynəlxalq nüfuzunu gücləndirmək baxımından mühüm fürsət hesab olunurdu. ABŞ Prezidenti noyabrın əvvəlində keçirilən aralıq seçkilərdə Respublikaçılar Partiyasının Konqresə nəzarəti itirməsindən sonra daxili siyasi mövqeyinin zəifləməsi ilə üzləşib.
Bundan başqa, Tramp administrasiyası İranla hərbi qarşıdurmada çıxılmaz vəziyyətlə üzləşib. Rəy sorğularına əsasən, ABŞ-də bu müharibəyə ictimai dəstək aşağıdır və münaqişə prezidentin reytinqinə mənfi təsir göstərib.
Nüvə silahları ilə bağlı razılaşma əldə olunmayıb
Üç ölkənin liderləri nüvə müharibəsinin yolverilməzliyini təsdiqləyən simvolik “Sülh Bəyannaməsi” qəbul ediblər. Bununla belə, Trampın uzun müddətdir nail olmağa çalışdığı nüvə silahlarına nəzarət üzrə danışıqların başlanmasına dair konkret plan açıqlanmayıb.
İran, Ukrayna və Tayvan məsələlərində, eləcə də ticarət və süni intellekt sahələrində mövcud fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması istiqamətində nəzərəçarpacaq irəliləyiş qeydə alınmayıb.
Analitiklərin fikrincə, görüş Çin və Rusiya liderlərinin beynəlxalq mövqelərini gücləndirməsinə imkan yaradıb. Si Cinpin üç böyük dövlətin rəhbərini bir araya gətirməklə diplomatik nüfuzunu artırıb. Vladimir Putin isə ciddi güzəştlərə getmədən Rusiya liderini dünyanın iki ən güclü dövlətinin rəhbərləri ilə bərabər səviyyədə təqdim etmək imkanı qazanıb.
Vaşinqtondakı “Stimson Center” analitik mərkəzinin baş elmi əməkdaşı Kristofer Prebl bildirib ki, Tramp dünyanın ən nüfuzlu liderləri ilə bir masa arxasında əyləşməyə xüsusi önəm verir.
Onun sözlərinə görə, ABŞ Prezidenti arzuladığı yüksək səviyyəli görüşə nail olsa da, əsas beynəlxalq problemlərin həllində ciddi nəticə əldə edilməyib.
Ekspertlər xatırladırlar ki, Trampın əvvəlki dövrlərdə Si Cinpin, Vladimir Putin və Şimali Koreya lideri Kim Çen Inla keçirdiyi görüşlər də mühüm diplomatik irəliləyişlə nəticələnməyib.
Ağ Ev Trampın diplomatiyasını müdafiə edib
Ağ Evin sözçüsü Anna Kelli “Reuters”in sorğusuna cavabında Trampın xarici siyasətini müdafiə edib.
O bildirib ki, Co Bayden administrasiyasının dördillik fəaliyyətindən sonra Tramp ABŞ-nin beynəlxalq gücünü bərpa edib və Asiya səfəri dünya liderlərinin Vaşinqtona göstərdiyi hörməti nümayiş etdirib.
Kelli vurğulayıb ki, Tramp ABŞ-nin maraqlarını qorumaq üçün istənilən dünya lideri ilə görüşməyə hazırdır.
ABŞ Prezidenti isə “NBC News” telekanalına müsahibəsində Şençjen sammitini yüksək qiymətləndirib.
“Əgər görüşü sıfırdan ona qədər qiymətləndirsək, məncə, nəticə 12-dir”, – deyə Tramp bildirib.
Tramp Çinə səfəri zamanı göstərilən qarşılanmanı da diplomatik uğur hesab edib. Si Cinpin noyabrın 18-də onu hava limanında şəxsən qarşılayıb və ABŞ Prezidenti üçün geniş hərbi qarşılama mərasimi təşkil olunub.
Avropa liderləri görüşü tənqid ediblər
Şençjendə keçirilən üçtərəfli sammit bəzi dairələrdə 1945-ci ilin Yalta Konfransı ilə müqayisə olunub.
Həmin konfransda ABŞ, Böyük Britaniya və Sovet İttifaqının liderləri İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı beynəlxalq nizamın formalaşdırılması ilə bağlı mühüm qərarlar qəbul etmişdilər.
Lakin analitiklər bildirirlər ki, cəmi 90 dəqiqədən az davam edən Şençjen görüşü bir həftədən artıq sürən Yalta Konfransından fərqli olaraq, genişmiqyaslı razılaşmalarla nəticələnməyib.
Xüsusilə Ukrayna üçün belə müqayisələr narahatlıq doğurub. Çünki ölkə dörd ildən artıqdır Rusiya ilə müharibə aparır.
Berlində Ukraynaya dəstək məqsədilə bir araya gələn Avropa liderləri isə Şençjen danışıqlarında Avropanın iştirak etməməsindən narazılıqlarını bildiriblər.
Almaniya Kansleri Fridrix Merts görüşü şərh edərkən onun daha çox foto çəkdirmək məqsədi daşıdığını söyləyib.
Avropa liderlərinin narazılığına səbəb olan məqamlardan biri də Trampın Putini “dost” adlandırması olub.
Konqresdə Trampa qarşı tənqidlər güclənib
ABŞ Senatında demokratların lideri Çak Şumer Şençjen görüşünü kəskin tənqid edib.
O, sammiti uzun müddət yadda qalacaq tarixi uğursuzluq kimi qiymətləndirib.
Şumerin sözlərinə görə, Tramp görüşü böyük diplomatik uğur kimi təqdim etsə də, Çin və Rusiyadan davamlı əhəmiyyət daşıyan konkret öhdəliklər əldə edə bilməyib.
Analitiklər hesab edirlər ki, 2027-ci ilin yanvarında Konqresdə qüvvələr nisbətinin dəyişməsi Tramp administrasiyasının xarici siyasətinə əlavə çətinliklər yarada bilər.
Bununla belə, prezidentin səlahiyyət müddətinin başa çatmasına iki il qaldığından onun şəxsi diplomatiya strategiyasını davam etdirəcəyi istisna olunmur.
Nüvə təhlükəsizliyi üzrə dialoq davam edə bilər
Bəzi ekspertlər görüşün beynəlxalq sabitlik baxımından müsbət tərəflərinin də olduğunu bildirirlər.
ABŞ-də fəaliyyət göstərən “Arms Control Association” təşkilatının icraçı direktoru Deril Kimbal üç böyük nüvə dövlətinin nüvə müharibəsində qalibin ola bilməyəcəyini və belə müharibənin heç vaxt aparılmamalı olduğunu bir daha təsdiqləməsini müsbət qiymətləndirib.
Tərəflər nüvə risklərinin azaldılması üzrə dialoqun keçirilməsinə razılıq versələr də, danışıqların konkret vaxtı müəyyənləşdirilməyib.
Kimbal bildirib ki, nüvə təhlükəsizliyi sahəsində real irəliləyiş üçün bəyanatlardan daha artıq addımlar atılmalıdır.
Tramp isə Vaşinqtona qayıdarkən “Reuters”ə telefonla açıqlamasında ABŞ, Rusiya və Çin arasında nüvə silahlarının məhdudlaşdırılmasına dair üçtərəfli razılaşmanın əldə edilməsinin çox çətin olduğunu etiraf edib.
Çin nüvə arsenalının ABŞ və Rusiyanın imkanlarından xeyli kiçik olduğunu əsas gətirərək belə razılaşmalara uzun müddətdir ehtiyatla yanaşır.
Növbəti görüş dekabrda keçirilə bilər
Şençjen sammitinin nəticələri dekabrın ortalarında Floridada keçiriləcək “G20” sammiti ilə bağlı da suallar yaradıb.
Trampın özünə məxsus qolf kompleksində ev sahibliyi edəcəyi toplantıda Si Cinpinlə yenidən görüşəcəyi gözlənilir.
Analitiklər Vladimir Putinin də tədbirdə iştirak edə biləcəyini istisna etmirlər. Lakin Rusiya Prezidentinə hələlik rəsmi dəvət göndərilməyib.
“Atlantic Council” analitik mərkəzinin beynəlxalq iqtisadiyyat üzrə vitse-prezidenti Coş Lipski hesab edir ki, Trampın diplomatik fəaliyyətinə veriləcək yekun qiymət İran və Ukrayna münaqişələrinin necə həll olunacağından asılı olacaq.
Onun sözlərinə görə, bu görüşlərin tarixi əhəmiyyəti də məhz həmin münaqişələr üzrə əldə ediləcək real nəticələrlə müəyyənləşəcək.
14:08 20.11.2026
Oxunuş sayı: 107