Azərbaycan-Fələstin münasibətlərində dəyişməyən xətt: İlham Əliyevin Mahmud Abbasa təbrik məktubu hansı mesajları ehtiva edir?
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin noyabrın 15-də Fələstin Dövlətinin Prezidenti Mahmud Abbasa ünvanladığı təbrik məktubu ilk baxışdan diplomatik protokol çərçivəsində baş tutan adi təbrik müraciəti təsiri bağışlaya bilər. Lakin məktubun məzmununa diqqət yetirdikdə onun təkcə bayram təbriki olmadığını, Azərbaycanın Fələstin məsələsinə münasibətdə mövqeyini bir daha nümayiş etdirdiyini görmək mümkündür.
Prezidentin müraciətində üç əsas istiqamət xüsusi diqqət çəkir: Azərbaycan-Fələstin münasibətlərinin dostluq və qarşılıqlı hörmət prinsipləri üzərində qurulması, Fələstin probleminin iki dövlət prinsipi əsasında həlli və Azərbaycan tərəfindən Fələstin xalqına humanitar dəstəyin davam etdirilməsi.
Rəsmi məktubda Prezident İlham Əliyev bildirir ki, Azərbaycan Fələstin məsələsinə münasibətdə hər zaman həmrəylik nümayiş etdirib və BMT-nin müvafiq qətnamə və qərarlarına uyğun olaraq, paytaxtı Şərqi Qüds olan müstəqil Fələstin Dövlətinin yaradılmasını dəstəkləyir. Dövlət başçısı, həmçinin humanitar dəstəyin davam etdiriləcəyini vurğulayır.
Bu fikirlər Azərbaycanın Yaxın Şərq siyasətində Fələstin məsələsinin tutduğu yerin dəyişmədiyini göstərməklə yanaşı, rəsmi Bakının beynəlxalq hüquqa əsaslanan yanaşmasını da ifadə edir.
Münasibətlərin əsasında Heydər Əliyevdən gələn siyasi ənənə dayanır
Azərbaycan-Fələstin münasibətlərinin formalaşmasında Ümummilli lider Heydər Əliyevin xüsusi rolu olub. Onun Fələstin rəhbəri Yasir Ərəfatla 1997-ci ildə Tehranda keçirdiyi görüş zamanı Azərbaycanın Fələstin xalqının mübarizəsini dəstəklədiyini bəyan etməsi iki xalq arasında dostluq və həmrəylik münasibətlərinin siyasi əsaslarını möhkəmləndirən mühüm məqamlardan biri idi. Heydər Əliyevin həmin dövrdə ifadə etdiyi mövqe sonrakı illərdə də Azərbaycan xarici siyasətinin bu istiqamətində davam etdirilib.

İki dövlət prinsipi: Azərbaycanın mövqeyində dəyişməyən prioritet
Təbrik məktubunun ən mühüm siyasi mesajı, şübhəsiz ki, Fələstin məsələsinin iki dövlət prinsipi əsasında həllinə verilən dəstəkdir.
Azərbaycanın bu mövqeyi yeni deyil. Rəsmi Bakı uzun illərdir İsrail-Fələstin münaqişəsinin beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinə uyğun olaraq siyasi-diplomatik yollarla həllini müdafiə edir.
Burada xüsusilə Şərqi Qüds məsələsinin qeyd olunması əhəmiyyətlidir. Prezidentin məktubunda müstəqil Fələstin Dövlətinin paytaxtının Şərqi Qüds olması fikrinin bir daha ifadə edilməsi Azərbaycanın problemin həllinə dair konkret siyasi çərçivəni dəstəklədiyini göstərir.
Bu yanaşma həm də Azərbaycanın Yaxın Şərqdəki proseslərə münasibətdə beynəlxalq hüququ əsas götürmək xəttini nümayiş etdirir.
Məsələnin başqa bir tərəfi Azərbaycanın müxtəlif beynəlxalq platformalarda nümayiş etdirdiyi mövqedir. Xüsusilə Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə Bakı Fələstin probleminin beynəlxalq gündəmdə saxlanılmasına və humanitar böhranın aradan qaldırılmasına diqqət yetirib. 2024-cü ildə Azərbaycan Fələstin qaçqınlarına yardım məqsədilə BMT-nin Yaxın Şərqdəki Fələstin Qaçqınlarına Yardım və İşlər üzrə Agentliyi – UNRWA vasitəsilə 2 milyon dollar həcmində dəstək göstərib.
Deməli, noyabrın 15-dəki müraciət Azərbaycanın əvvəlki illərdə formalaşmış mövqeyinin davamlı xarakter daşıdığını göstərən siyasi mesaj kimi də qiymətləndirilə bilər.
Humanitar dəstək siyasi həmrəyliyin praktik ifadəsidir
Prezident İlham Əliyevin məktubunda diqqət çəkən digər məqam humanitar yardımla bağlıdır. Dövlət başçısının «Biz bundan sonra da qardaş Fələstin xalqına humanitar dəstək göstərməyə davam edəcəyik» fikri Azərbaycanın münasibətlərə yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində yanaşmadığını göstərir.
Bu istiqamətdə Azərbaycanın fəaliyyəti bir neçə sahəni əhatə edir.
2026-cı il iyulun 16-da Fələstinin Baş naziri Məhəmməd Mustafa ilə görüş zamanı Azərbaycanın Ramallah şəhərində nümayəndəliyinin açılması, Bakıda fəaliyyət göstərən Fələstin səfirliyinin əməliyyat xərclərinin qarşılanması, Nablus şəhərində məktəb tikintisi və təhsil sahəsində əməkdaşlıq məsələləri də diqqətə çatdırılmışdı.
Həmin görüşdə 2013-cü ildə Fələstinə ayrılmış 5 milyon dollar maliyyə yardımı, UNRWA vasitəsilə göstərilən humanitar dəstək və Azərbaycan universitetlərində təhsil alan fələstinli tələbələr məsələsi də müzakirə olunmuşdu.
Bu faktlar Azərbaycanın Fələstinlə münasibətlərində humanitar istiqamətin xüsusi yer tutduğunu göstərir.
Əslində, humanitar yardımın davam etdirilməsi barədə mesajın təbrik məktubunda ayrıca vurğulanması təsadüfi deyil. Fələstin ərazilərindəki mürəkkəb humanitar vəziyyət fonunda bu, Azərbaycan tərəfindən dəstəyin davamlılığına dair siyasi öhdəlik kimi də qəbul edilə bilər.
Bakıdan verilən mesajın regional və beynəlxalq əhəmiyyəti
Azərbaycanın Fələstin məsələsinə münasibəti daha geniş xarici siyasət kontekstində də maraq doğurur. Bakı həm İsraillə, həm də Fələstinlə münasibətlər saxlayan ölkə kimi Yaxın Şərqdə müxtəlif tərəflərlə dialoq imkanlarını qoruyur.
Bu baxımdan, Azərbaycanın Fələstin dövlətçiliyinə dəstəyini İsraillə münasibətlərə qarşı yönəlmiş mövqe kimi təqdim etmək düzgün olmazdı. Rəsmi Bakının yanaşması münaqişənin beynəlxalq hüquqa uyğun, siyasi-diplomatik həllinə əsaslanır.
Azərbaycanın xarici siyasətində balanslı diplomatik münasibətlərin qorunması, müxtəlif tərəflərlə əməkdaşlıq və beynəlxalq təşkilatlarda qəbul edilmiş hüquqi prinsiplərə istinad mühüm yer tutur.
Digər tərəfdən, Azərbaycanın 2026-cı ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitinə ev sahibliyi etməsi də bu kontekstdə əhəmiyyətlidir. 2025-ci ildə Prezident İlham Əliyev Fələstin səfirinin etimadnaməsini qəbul edərkən Azərbaycanın İslam həmrəyliyinin gücləndirilməsinə verdiyi önəmi vurğulamış və Fələstinin sammitdə yüksək səviyyədə təmsil olunacağına ümid etdiyini bildirmişdi.
Bu amil Azərbaycanın müsəlman dünyası ilə əlaqələrində Fələstin məsələsinin xüsusi yer tutduğunu göstərir.

Şəxsi təbrik də diplomatik məzmun daşıyır
Məktubun diqqətçəkən digər xüsusiyyəti İlham Əliyevin Mahmud Abbası doğum günü münasibətilə də təbrik etməsidir. Beləliklə, müraciətdə həm Fələstin Dövlətinin milli bayramı, həm də ölkə rəhbərinin şəxsi əlamətdar günü nəzərə alınıb.
Diplomatik münasibətlərdə bu cür jestlər dövlətlərarası əlaqələrin şəxsi təmaslar və liderlər arasında qarşılıqlı ehtiram müstəvisində də davam etdirildiyini göstərir.
Mahmud Abbasın uzun müddətdir Fələstin siyasi rəhbərliyində təmsil olunması və Azərbaycanla əlaqələrin formalaşmasında iştirak etməsi də bu məqamı əhəmiyyətli edir. İlham Əliyevin məktubunda ona ünvanlanan xoş arzuların Fələstin xalqının əmin-amanlığı və rifahı ilə əlaqələndirilməsi diplomatik müraciətin siyasi məzmununu tamamlayır.
Prezident İlham Əliyevin noyabrın 15-də Mahmud Abbasa ünvanladığı təbrik məktubunu Azərbaycan-Fələstin münasibətlərində yeni siyasi dönüşün elan edilməsi kimi deyil, mövcud əməkdaşlıq xəttinin və prinsiplərin bir daha təsdiqlənməsi kimi qiymətləndirmək daha doğru olar.
Məktubda üç mühüm mesaj ön plana çıxır:
Birincisi, Azərbaycan Fələstinlə dostluq və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin inkişafında maraqlıdır.
İkincisi, rəsmi Bakı müstəqil Fələstin Dövlətinin yaradılmasını, paytaxtının Şərqi Qüds olmasını və problemin iki dövlət prinsipi əsasında həllini dəstəkləyir.
Üşüncüsü, Azərbaycanın Fələstin xalqına humanitar yardımı bundan sonra da davam etdiriləcək.
Bütün bunlar onu göstərir ki, Bakı Fələstin məsələsinə münasibətdə siyasi mövqeyini dəyişmir və humanitar dəstəyi də bu siyasətin mühüm istiqaməti hesab edir.
Əslində, bu məktubun əsas diplomatik mesajı ondan ibarətdir ki, Azərbaycan üçün Fələstin məsələsi yalnız Yaxın Şərqdəki cari böhranların bir elementi deyil, beynəlxalq hüquq, dövlətçilik və humanitar məsuliyyət prinsipləri ilə bağlı uzunmüddətli siyasi mövzudur. Azərbaycan Prezidentinin Mahmud Abbasa ünvanladığı müraciət də həmin yanaşmanın növbəti ifadəsidir.
Müşahidəçi
10:13 20.11.2026
Oxunuş sayı: 1950
Siyasətin pərdəarxası
Rubrika Crossmedia.az Analitik İnformasiya Portalının "Yaradıcı layihələr" departamentinə daxildir.