Cəmiyyət

Bakıdan Sumqayıta gəmi ilə getmək olacaq? - Rəsmi

Təsəvvür edin, Bakıdan Sumqayıta yollanmaq üçün saatlarla avtomobil tıxacında gözləmək əvəzinə, Xəzərin mavi suları üzərində gəmi ilə səyahət edirsiniz. Dəniz mənzərəsi, təmiz hava və fərqli nəqliyyat təcrübəsi. İlk baxışdan turistik ideya təsiri bağışlasa da, bu marşrutun gündəlik sərnişindaşıma alternativinə çevrilməsi də mümkündür. Bakı ilə Sumqayıt arasında avtomobil və dəmir yolu əlaqəsi mövcud olsa da, dəniz nəqliyyatından bu istiqamətdə istifadə məsələsi maraq doğurur. Xüsusilə şəhərlərarası nəqliyyatda alternativlərin artırılması, yollardakı yükün azaldılması və Xəzərin nəqliyyat imkanlarından daha geniş yararlanmaq baxımından belə bir layihə diqqətəlayiq ola bilər.

Bakıdan Sumqayıta gəmi ilə səyahət edilməsi mümkündürmü? Limanlar arasında mütəmadi sərnişin daşıyan gəmilərin olması yaxşı olmazmı?

Mövzu ilə bağlı Crossmedia. az-ın sorğusuna cavab olaraq “Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətindən bildirilib ki, hazırda ASCO-nun əsas fəaliyyət istiqamətlərini yükdaşımaların həyata keçirilməsi və dənizdə neft-qaz sektoruna ixtisaslaşdırılmış gəmi xidmətlərinin göstərilməsi təşkil edir:

"Bununla yanaşı, qeyd olunan istiqamət üzrə hər hansı layihənin həyata keçirilməsi hazırda ASCO-nun planında nəzərdə tutulmur".

Nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyev qeyd edib ki, Bakı və Sumqayıt arasında dəniz nəqliyyatı vasitəsilə müntəzəm sərnişindaşımanın təşkil edilməsi ilk baxışdan olduqca maraqlı və perspektivli təşəbbüs kimi görünür:

"Xüsusilə paytaxtın nəqliyyat sistemində müşahidə olunan sıxlıq, Bakı–Sumqayıt avtomobil yolunda pik saatlarda yaranan tıxaclar və hər iki şəhər arasında gündəlik hərəkət edən insanların sayı nəzərə alındıqda alternativ nəqliyyat vasitələrinin yaradılması məsələsi ciddi müzakirə olunmalıdır. Azərbaycan Xəzər dənizinin sahilində yerləşən ölkədir və bu coğrafi üstünlükdən yalnız beynəlxalq yükdaşımalar, liman fəaliyyəti və turizm məqsədilə deyil, müəyyən istiqamətlərdə şəhərdaxili və şəhərlərarası sərnişindaşıma üçün də istifadə imkanları araşdırıla bilər. Ancaq burada mühüm bir məsələ var: hər hansı nəqliyyat layihəsinin həyata keçirilməsi üçün yalnız texniki imkanların mövcudluğu kifayət etmir. Həmin layihənin iqtisadi səmərəliliyi, sərnişinlər üçün əlçatanlığı, təhlükəsizliyi, hərəkət müddəti və mövcud nəqliyyat vasitələri ilə rəqabət qabiliyyəti də qiymətləndirilməlidir. Bakıdan Sumqayıta gəmi ilə getmək texniki baxımdan prinsip etibarilə mümkündür. Müasir dövrdə sürətli sərnişin gəmiləri, katamaranlar və müxtəlif tutumlu dəniz nəqliyyatı vasitələri mövcuddur. Lakin əsas problem gəminin olub-olmamasında deyil, onun hansı marşrutla hərəkət edəcəyində, sərnişinləri haradan götürüb harada düşürəcəyində və səfərin nə qədər davam edəcəyindədir. Bakı ilə Sumqayıt arasında avtomobil yolu nisbətən birbaşa əlaqə yaratsa da, dəniz marşrutu sahil xəttinin coğrafi xüsusiyyətlərinə, Abşeron yarımadasının yerləşməsinə, təhlükəsiz gəmiçilik dəhlizlərinə və limanların mövqeyinə uyğun müəyyənləşdirilməlidir. Bu isə bəzi marşrutlarda məsafənin ciddi şəkildə uzanmasına səbəb ola bilər. Nəticədə avtomobillə və yaxud dəmir yolu ilə daha qısa müddətdə gedilə bilən məsafənin gəmi ilə qət edilməsi daha çox vaxt tələb edə bilər. Burada sərnişinin yalnız gəmidə keçirdiyi vaxtı deyil, limana çatmasını, bilet və minmə prosedurlarını, gəminin hərəkətini gözləməsini və Sumqayıtda limandan son təyinat məntəqəsinə getməsini də hesablamaq lazımdır. Çünki vətəndaş üçün əsas göstərici bir limandan digər limana çatmaq deyil, evindən iş yerinə və yaxud təhsil müəssisəsinə ümumilikdə nə qədər vaxta gedib çatmasıdır. Digər mühüm məsələ Xəzər dənizinin hidrometeoroloji şəraitidir. Bakı və Abşeron yarımadası güclü küləkləri ilə seçilir. Xüsusilə payız və qış aylarında küləyin sürətinin artması, dalğalanma və görmə məsafəsinin məhdudlaşması sərnişin gəmilərinin müntəzəm fəaliyyətinə təsir göstərə bilər. Avtomobil və dəmir yolu nəqliyyatından fərqli olaraq, dəniz nəqliyyatında müəyyən hava şəraitində reyslərin təxirə salınması və ya ləğv edilməsi zərurəti yarana bilər. Təsəvvür edək ki, hər gün Sumqayıtdan Bakıya işləməyə gələn vətəndaş səhər saatlarında gəmi ilə hərəkət etməyi planlaşdırır, lakin güclü külək səbəbindən reys ləğv olunur. Belə vəziyyətdə həmin insan yenidən avtomobil və ya dəmir yolu nəqliyyatına üz tutmalı olacaq. Bu isə gündəlik işə gedib-gəlmək üçün nəzərdə tutulan nəqliyyat sisteminin etibarlılığı baxımından ciddi məsələdir. Bundan başqa, Xəzər dənizinin səviyyəsinin azalması da nəzərə alınmalıdır. Dəniz səviyyəsinin aşağı düşməsi bəzi sahilyanı ərazilərdə dayazlaşmaya səbəb olur və bu, yeni sərnişin terminallarının tikintisini, gəmilərin sahilə təhlükəsiz yan almasını və liman infrastrukturunun istismarını çətinləşdirə bilər. Belə bir layihə həyata keçiriləcəksə, ilk növbədə Bakı və Sumqayıt sahillərində uyğun məntəqələr müəyyənləşdirilməli, suyun dərinliyi ölçülməli, gəmiçilik marşrutları araşdırılmalı və sərnişin terminallarının yaradılması üçün texniki imkanlar qiymətləndirilməlidir. Eyni zamanda, hər iki şəhərdə limanların ictimai nəqliyyat şəbəkəsinə inteqrasiyası vacibdir. Əgər vətəndaş gəmidən düşdükdən sonra əlavə olaraq uzun müddət avtobus və ya taksi gözləməli olacaqsa, bu nəqliyyat vasitəsinin cəlbediciliyi azalacaq. Digər tərəfdən, layihənin iqtisadi tərəfi də kifayət qədər əhəmiyyətlidir. Müntəzəm sərnişindaşıma üçün gəmilərin alınması, texniki xidmətin təşkili, yanacaq və enerji xərcləri, ekipajın saxlanılması, limanların tikintisi, təhlükəsizlik və xilasetmə sistemlərinin yaradılması böyük maliyyə vəsaiti tələb edə bilər. Bu xərclərin sərnişin biletlərinin qiymətinə necə təsir göstərəcəyi əvvəlcədən hesablanmalıdır. Əgər gəmi ilə səfərin qiyməti mövcud ictimai nəqliyyat vasitələrindən xeyli baha olacaqsa, əhalinin böyük hissəsi gündəlik gediş-gəliş üçün bu xidmətdən istifadə etməyə maraq göstərməyə bilər. Əksinə, qiymətlər münasib müəyyənləşdirilsə, lakin sərnişin sayı xərcləri ödəməsə, layihənin davamlı fəaliyyəti üçün dövlət subsidiyası tələb oluna bilər. Ona görə də burada əsas məqsəd sadəcə iki şəhər arasında gəmi işlətmək deyil, sərnişin tələbatına uyğun, iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmış və təhlükəsiz nəqliyyat sistemi yaratmaq olmalıdır. Bununla belə, dəniz nəqliyyatının müəyyən üstünlükləri də var. Belə bir xidmət düzgün təşkil edilərsə, sərnişinlərə əlavə seçim imkanı yaradar, turizmin inkişafına töhfə verər, sahilyanı ərazilərin iqtisadi fəallığını artıra və müəyyən sərnişin qruplarını avtomobil nəqliyyatından uzaqlaşdıra bilər. Xüsusilə yay aylarında, əlverişli hava şəraitində və istirahət günlərində Bakı ilə Sumqayıt arasında dəniz gəzintilərinin təşkili maraqlı ola bilər. Bu baxımdan layihəyə ilkin mərhələdə gündəlik kütləvi sərnişindaşıma vasitəsi kimi deyil, mövsümi və sınaq xarakterli nəqliyyat xidməti kimi yanaşmaq daha məqsədəuyğun görünür. Məsələn, müəyyən müddət ərzində sürətli sərnişin gəmisi ilə sınaq reysləri təşkil edilə, faktiki səfər müddəti, sərnişin marağı, hava şəraitinin təsiri və istismar xərcləri öyrənilə bilər. Əldə edilən nəticələr əsasında müntəzəm reyslərin təşkilinin nə dərəcədə səmərəli olacağı barədə qərar qəbul etmək mümkündür. Burada bir məqamı da xüsusi vurğulamaq istəyirəm ki, Bakı–Sumqayıt istiqamətində nəqliyyat sıxlığının azaldılması üçün ən real və genişmiqyaslı həll yollarından biri mövcud dəmir yolu sisteminin imkanlarının artırılmasıdır. Dəmir yolu nəqliyyatı daha çox sərnişini eyni vaxtda daşımaq, hərəkət qrafikini sabit saxlamaq və gündəlik gediş-gəlişi daha səmərəli təşkil etmək baxımından mühüm üstünlüklərə malikdir. Qatarların hərəkət intervalının azaldılması, sərnişin tutumunun artırılması, stansiyalara rahat avtobus bağlantılarının yaradılması və vahid nəqliyyat sisteminin formalaşdırılması şəxsi avtomobillərdən asılılığın azalmasına daha böyük təsir göstərə bilər. Dəniz nəqliyyatı isə bu sistemə əlavə imkan kimi nəzərdən keçirilə bilər. Eyni zamanda, dəniz nəqliyyatının tətbiqi məsələsində beynəlxalq təcrübə də araşdırılmalıdır. Dünyanın müxtəlif sahilyanı şəhərlərində sərnişin bərələri və sürətli gəmilər ictimai nəqliyyatın tərkib hissəsi kimi fəaliyyət göstərir. Lakin həmin şəhərlərdə dəniz marşrutlarının səmərəliliyi coğrafi mövqedən, sərnişin axınından, limanların yerləşməsindən və quru nəqliyyatının alternativ imkanlarından asılıdır. Bu səbəbdən xarici ölkələrdə uğurla fəaliyyət göstərən hər hansı sistemi eyni formada Azərbaycana tətbiq etməyin mütləq uğurlu nəticə verəcəyini düşünmək düzgün olmaz. Biz öz coğrafi, iqtisadi və iqlim şəraitimizə uyğun model hazırlamalıyıq. Təhlükəsizlik məsələsi də xüsusi diqqət tələb edir. Sərnişin gəmiləri müasir naviqasiya sistemləri, xilasedici vasitələr, yanğın təhlükəsizliyi avadanlıqları və fövqəladə hallara hazırlıq imkanları ilə təchiz edilməlidir. Gəmi heyəti müvafiq peşə hazırlığına malik olmalı, sərnişinlərin təxliyəsi və xilasetmə tədbirləri əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır. Xüsusilə güclü külək və dalğalanma şəraitində təhlükəsizlik tələbləri iqtisadi maraqlardan üstün tutulmalıdır. Digər tərəfdən, layihənin ekoloji təsirləri də araşdırılmalıdır. Müasir elektrik və hibrid mühərrikli sərnişin gəmilərindən istifadə müəyyən şəraitdə emissiyaların azaldılmasına kömək edə bilər. Ancaq bunun üçün enerji təminatı, şarj infrastrukturu, gəminin sərnişin tutumu və hər sərnişinə düşən enerji sərfi birlikdə qiymətləndirilməlidir. Nəticə etibarilə, Bakı ilə Sumqayıt arasında dəniz yolu ilə sərnişindaşımanın təşkili tamamilə mümkünsüz layihə deyil, lakin onu yaxın perspektivdə avtomobil və dəmir yolu nəqliyyatına bərabər, gündəlik və kütləvi alternativ kimi təqdim etmək üçün kifayət qədər əsas yoxdur. Mən hesab edirəm ki, belə təşəbbüslərə yalnız tıxacların azaldılması prizmasından deyil, nəqliyyat sisteminin şaxələndirilməsi, turizm imkanlarının genişləndirilməsi və Xəzərin potensialından səmərəli istifadə baxımından da yanaşmaq lazımdır. Ən düzgün addım əvvəlcə ətraflı texniki-iqtisadi əsaslandırmanın hazırlanması, mümkün marşrutların müəyyənləşdirilməsi, sərnişin tələbatının öyrənilməsi və məhdud sayda sınaq reyslərinin keçirilməsi olardı. Əgər araşdırmalar nəticəsində münasib səfər müddəti, təhlükəsiz istismar və iqtisadi səmərəlilik təmin edilərsə, gələcəkdə bu istiqamətdə müntəzəm sərnişindaşıma xidmətinin yaradılması nəzərdən keçirilə bilər. Lakin əsas məqsədimiz sadəcə yeni nəqliyyat növünü istifadəyə vermək deyil, vətəndaşın vaxtına qənaət edən, maddi baxımdan əlçatan, təhlükəsiz və dayanıqlı nəqliyyat sistemi qurmaq olmalıdır. Çünki nəqliyyatın inkişafı yalnız yeni yolların, limanların və nəqliyyat vasitələrinin yaradılması ilə deyil, insanların gündəlik həyatının nə dərəcədə asanlaşması ilə ölçülməlidir".