Azərbaycan ədəbiyyatının parlaq siması: Mir Cəlal Paşayev
Bu gün görkəmli yazıçı, alim və pedaqoq Mir Cəlal Paşayevin anım günüdür.
28 sentyabr 1978-ci ildə əbədiyyətə qovuşan Mir Cəlal Əli oğlu Paşayevin vəfatından bu gün 48 il ötür. XX əsr Azərbaycan elminin, ədəbiyyatının və təhsilinin inkişafında misilsiz xidmətlər göstərmiş bu nurlu şəxsiyyətin xatirəsi hər il bu gün dərin ehtiramla anılır.
Mir Cəlal 1908-ci il aprelin 26-da Cənubi Azərbaycanın Ərdəbil vilayətinin Əndəbil kəndində yoxsul kəndli ailəsində dünyaya gəlmişdir. Uşaqlıq illəri Gəncədə keçmiş, ibtidai təhsilini burada almış, 1924–1928-ci illərdə Gəncə Darülmüəllimində oxumuşdur. Yaradıcılığa 1928-ci ildə şeirlə başlamış, tezliklə hekayə və oçerkləri ilə ədəbi mühitdə tanınmışdır. “Sağlam yollarda” (1932) adlı ilk kitabı onu istedadlı nasir kimi oxuculara tanıtmışdır.
Onun yaradıcılığının zirvəsi hesab olunan “Bir gəncin manifesti” romanı Azərbaycan nəsrinin klassik nümunələrindən biridir. “Dirilən adam”, “Açıq kitab”, “Yaşıdlarım”, “Təzə şəhər”, “Yolumuz hayanadır?” kimi romanları, eləcə də “İclas qurusu” başda olmaqla yüzlərlə hekayəsi sovet dövrünün bürokratiyasını, insan talelərini və cəmiyyətin psixoloji çevrilmələrini incə satirik üslubla əks etdirir. Sadə, təbii və həyatı dil, dərin humanizm və milli ruh onun əsərlərinin əsas xüsusiyyətləridir.
Mir Cəlal eyni zamanda böyük ədəbiyyatşünas alim idi. “Füzuli sənətkarlığı”, “Azərbaycanda ədəbi məktəblər (1905–1917)”, “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı”, “Ədəbiyyatşünaslığın əsasları” kimi fundamental əsərləri ədəbiyyatşünaslıq elmimizə əvəzsiz töhfə vermişdir. 1940-cı ildə filologiya elmləri namizədi, 1947-ci ildə isə doktoru alimlik dərəcələrini almış, 1948-ci ildən professor olmuşdur. Bakı Dövlət Universitetində uzun illər dərs demiş, onlarla elmi kadr yetişdirmişdir. 1969-cu ildə “Azərbaycan SSR-in Əməkdar elm xadimi” fəxri adına layiq görülmüşdür.
O, təkcə qələmi ilə deyil, yüksək insani keyfiyyətləri, xeyirxahlığı və müəllimlik məhəbbəti ilə də xalqın yaddaşında yaşayır. “Həyatımda yaratdığım ən böyük əsər ailəmdir” sözləri onun ailəyə və nəslə verdiyi dəyəri açıq göstərir.
Bu gün Mir Cəlal Paşayevin irsi təkcə Azərbaycanda deyil, sərhədlərdən kənarda da öyrənilir, əsərləri müxtəlif dillərdə nəşr olunur. Onun xatirəsi Gəncədəki ev-muzeyində, Bakı Dövlət Universitetindəki barelyefində və oxucularının qəlbində daim yaşayır.
Görkəmli yazıçı, alim və pedaqoqun ruhu şad olsun! Xatirəsi əbədi yaşayacaq.
Nigar Xəlilli
13:00 28.09.2026
Oxunuş sayı: 49
