Xoşbəxt ailədə kimin sözü keçməlidir - qadının ya kişinin?
Ailədə qərarların kim tərəfindən verilməsi münasibətlərdə mühüm məsələlərdən biridir. Bəzi ailələrdə kişinin, bəzilərində isə qadının sözünün daha çox keçməsi normal qəbul edilir. Lakin ailə daxilində üstünlük uğrunda mübarizə sağlam münasibət modeli hesab olunmur. Əsas məsələ qərarların kimin tərəfindən verilməsi deyil, ailə üzvlərinin bir-birini nə dərəcədə dinləməsidir. Tərəflərdən birinin daim dominant olması zamanla münasibətlərdə gərginlik yarada bilər. Bu vəziyyət uşaqların ailə modelinə və gələcək münasibətlərinə də təsirsiz ötüşmür. Bəs sağlam ailədə qərarlar necə qəbul edilməlidir və valideynlər arasındakı münasibət uşağın psixologiyasına necə təsir göstərir?
Mövzu ilə bağlı Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, sağlam ailədə əsas məsələ atanın, yaxud ananın sözünün daha çox keçməsi deyil:
“Ailə hakimiyyət uğrunda mübarizə aparılan məkan yox, qarşılıqlı hörmətə, etimada və məsuliyyətə əsaslanan münasibətlər sistemidir. Buna görə də “son sözü kim deməlidir?” sualından daha vacibi həmin qərarın necə qəbul olunmasıdır. Ər və arvad ailənin iki bərabərhüquqlu tərəfidir. Ailəyə aid mühüm məsələlərin müzakirə edilərək, hər iki tərəfin fikri nəzərə alınmaqla qərarlaşdırılması daha sağlam yanaşmadır. Əlbəttə, həyat yoldaşlarının təcrübəsi və məsuliyyət sahələri fərqli ola bilər. Müəyyən məsələdə daha məlumatlı və təcrübəli olan tərəfin fikrinə üstünlük verilməsi təbiidir. Lakin bu, digər tərəfin mövqeyinin dəyərsizləşdirilməsi və ya ailədə dəyişməz hakimiyyət modelinin qurulması demək deyil. Yalnız bir tərəfin dominant olduğu ailələrdə münasibətlər zamanla tərəfdaşlıqdan itaət modelinə çevrilə bilər. Belə mühitdə digər tərəf öz fikrini sərbəst ifadə etməkdən çəkinir, emosional uzaqlaşma, narazılıq və gizli qarşıdurmalar yaranır. Dominantlıq təhqir, təzyiq, hədə-qorxu, maddi nəzarət və ya bütün qərarların təkbaşına verilməsi formasını alırsa, artıq söhbət sağlam ailə liderliyindən deyil, psixoloji nəzarətdən gedir".
Psixoloq qeyd edib ki, bu münasibət modeli uşaqların psixologiyasına da ciddi təsir göstərir: "Uşaq ailədə deyilənlərdən daha çox gördüklərini mənimsəyir. Valideynlərdən birinin daim əmr verdiyi, digərinin isə susmağa və razılaşmağa məcbur olduğu mühitdə böyüyən uşaq güclü olmağı hökm etmək, münasibəti isə üstünlük və itaət əlaqəsi kimi qəbul edə bilər. Bəzi uşaqlar gələcək münasibətlərində dominant davranışı təkrarlayır, digərləri isə öz fikrini ifadə etməkdə çətinlik çəkən, qərarsız və daim təsdiq gözləyən şəxsə çevrilə bilirlər. Evdəki davamlı gərginlik uşaqlarda həyəcan, özünəinamın zəifləməsi, aqressivlik, içinəqapanma və günahkarlıq hissi də yarada bilər. Bununla yanaşı, ortaq qərarvermə ailədə sərhədlərin və rolların olmaması demək deyil. Uşaq valideynlərin bir-birinin nüfuzunu sarsıtmadığını, qərarları müzakirə etdiyini və yekun mövqedə ardıcıl davrandığını görməlidir. Valideynlər arasında fikir ayrılığı uşağın qarşısında qarşıdurmaya çevrilməməli, müzakirə sakit şəraitdə aparılmalıdır. Sağlam ailənin göstəricisi kimin sözünün keçməsi deyil, ailə üzvlərinin sözünün eşidilməsidir. Ailədə nüfuz hökm etməklə deyil, məsuliyyət, qayğı, ədalət və davranışla formalaşır. Ata da, ana da bir-birinə hörmət göstərdikdə və qərarların nəticəsinə görə birgə məsuliyyət daşıdıqda həm münasibətlər möhkəmlənir, həm də uşağa gələcək həyatı üçün sağlam ailə modeli təqdim olunur”.
Zeynəb Həsən
20:00 09.09.2026
Oxunuş sayı: 45
