Kainat niyə sürətlə genişlənir? Alimlərdən ŞOK YANAŞMA
ABŞ-nin Braun Universitetinin fiziki Savvas Koushiappas kainatın sürətlənən genişlənməsini qaranlıq enerji ilə deyil, fəza-zaman həndəsəsindəki kvant qeyri-müəyyənliyi ilə izah edən alternativ model irəli sürüb.
Crossmedia.az xəbər verir ki, araşdırma “Physical Review D” jurnalında dərc olunub.
Standart modeldəki problem
Müasir kosmoloji modelə görə, qaranlıq enerji kainatın ümumi enerji sıxlığının təxminən 68 faizini təşkil edir. Lakin onun xüsusiyyətləri kvant sahə nəzəriyyəsinin proqnozları ilə tam uyğun gəlmir. Bu ziddiyyət alimləri kainatın cazibə qüvvəsinin təsiri ilə yavaşlamaq əvəzinə niyə getdikcə daha sürətlə genişləndiyini izah edən alternativ nəzəriyyələr axtarmağa vadar edib.
Qaranlıq enerji əvəzinə kvant qeyri-müəyyənliyi
Koushiappas kainat miqyasında Heyzenberqin qeyri-müəyyənlik prinsipinə bənzər yanaşmanın tətbiqini təklif edir. Onun modelinə əsasən, kainatın ölçüsü ilə genişlənmə sürətini eyni vaxtda tam dəqiqliklə müəyyən etmək mümkün deyil.
Alimə görə, bu fundamental “qeyri-müəyyənlik” müşahidə olunan kainatın üfüqünə qədər uzanır və kainatın sürətlənən genişlənməsi kimi özünü göstərir.
Beləliklə, izah hipotetik maddə olan qaranlıq enerjidən kvant cazibəsi ilə əlaqəli dəyişmiş fəza-zaman həndəsəsinə keçir.
Modelin bəzi variantlarında Böyük Partlayışın sinqulyarlığına ehtiyac da aradan qalxır. Bu halda kainatın əvvəlki sıxılma mərhələsindən sonra “sıçrayış” nəticəsində genişlənməyə başladığı ehtimal olunur.
Nəzəriyyə necə yoxlanılacaq?
Gələcək kosmik müşahidələr bu hipotezin sınaqdan keçirilməsinə imkan verəcək. DESI, “Euclid” və Vera Rubin Rəsədxanası kimi layihələr kainatın genişlənmə sürətini indiki imkanlardan daha yüksək dəqiqliklə ölçəcək.
Əgər modelin proqnozları təsdiqlənsə, bu, kvant cazibəsinin ilk əlamətlərinin qalaktikaların bir-birindən uzaqlaşması faktının özündə gizlənmiş ola biləcəyini göstərə bilər.
Araşdırmanın nəticələri “Physical Review D” jurnalında dərc olunub.
01:40 22.08.2026
Oxunuş sayı: 48
