Qiymətlərin yüksəlməsi ilin sonuna qədər davam edəcək
2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanda istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,7 faiz artıb. Artımın əsas hissəsi ərzaq məhsullarının payına düşüb. Qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymətlər 6,8 faiz, qeyri-qida məhsulları üzrə 3,8 faiz, əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlər üzrə isə 5,7 faiz yüksəlib. İyul ayında illik inflyasiya 5,8 faiz təşkil edib, aylıq müqayisədə isə istehlak qiymətləri 0,1 faiz azalıb. Bu göstəricilər qiymət artımının əsas yükünün ərzaq bazarının üzərinə düşdüyünü göstərir. İdxaldan asılılıq, dünya bazarındakı dəyişikliklər və daxili istehsal xərcləri ərzaq qiymətlərinə təsir edən əsas amillər sırasındadır. Yanacaq, enerji, gübrə, yem, qablaşdırma və logistika xərclərindəki dəyişikliklər də son qiymətlərə təsir göstərə bilir. Bəs ilin sonuna qədər Azərbaycanda qiymət artımı hansı istiqamətdə davam edə bilər?
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən iqtisadçı Akif Nəsirli bildirib ki, hazırkı inflyasiyanın əsas mənbəyi ərzaq bazarıdır:
“2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycanda istehlak qiymətləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5,7 faiz artıb. Artımın əsas yükünü ərzaq məhsulları daşıyır. Qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə qiymətlər 6,8 faiz, qeyri-qida məhsulları üzrə 3,8 faiz, əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlər üzrə isə 5,7 faiz yüksəlib. İyulda illik inflyasiya 5,8 faiz olub, iyunla müqayisədə isə istehlak qiymətləri 0,1 faiz azalıb.
Bu rəqəmlər göstərir ki, hazırkı inflyasiyanın əsas mənbəyi ərzaq bazarıdır. Ərzaq qiymətlərinə həm dünya bazarındakı dəyişikliklər, həm idxaldan asılılıq, həm də daxili istehsalın maya dəyəri təsir göstərir. Yanacaq, enerji, gübrə, yem, qablaşdırma və logistika xərclərinin yüksəlməsi istehsalçı və satıcıların xərclərini artırdıqca, bu, son qiymətlərə də ötürülə bilir. Azərbaycanda bir sıra ərzaq məhsulları üzrə idxalın əhəmiyyətli olması isə xarici bazarlardakı bahalaşmanın daxili bazara keçməsini sürətləndirir.
Qiymət artımı bütün məhsullarda eyni səviyyədə hiss olunmur. Son aylarda ət, süd məhsulları, bəzi yağlar, taxıl və un məmulatları, meyvə-tərəvəz məhsullarının ayrı-ayrı növlərində artımlar müşahidə olunub. Məsələn, iyun ayında qarabaşaq, toyuq əti, yoqurt, qatıq, marqarin, günəbaxan və qarğıdalı yağları, limon, alma, ərik, kələm, soğan və bəzi içkilər bahalaşıb. Eyni zamanda balıq, yumurta, banan, çiyələk, xiyar, pomidor, bibər, badımcan və kartof kimi məhsulların bir hissəsində ucuzlaşma qeydə alınıb. Bu da ərzaq inflyasiyasının kifayət qədər dəyişkən olduğunu göstərir.
Xidmətlərdə 5,7 faizlik artım da diqqətəlayiqdir. Burada xidmət göstərən müəssisələrin əməkhaqqı, icarə, kommunal və digər xərclərinin artması əsas amillərdən biri ola bilər. Xidmət sektorunda qiymətlər ərzaqdan fərqli olaraq mövsümi amillərdən daha az, əmək və digər daxili xərclərdən daha çox asılıdır”.
Ekspert qeyd edib ki, qeyri-ərzaq məhsullarında 3,8 faizlik artımın nisbətən aşağı olması isə inflyasiyanın bütün iqtisadiyyat üzrə eyni intensivliklə yayılmadığını göstərir: “Bu sahədə qiymətlərə həm idxal xərcləri, həm məzənnə, həm də daxili tələb təsir edir.
İlin sonuna qədər qiymət artımının davam etməsi mümkündür. Hazırkı göstəricilər inflyasiyanın nəzarətdən çıxmış yüksək tempdə olmadığını, lakin qiymət təzyiqinin tam aradan qalxmadığını göstərir. Xüsusilə ərzaq, xidmət və logistika xərclərində yeni artımlar baş verərsə, inflyasiyanın ilin sonuna doğru yüksək səviyyədə qalması mümkündür.
Digər tərəfdən, mövsümi kənd təsərrüfatı məhsullarının bazara çıxması bəzi ərzaq qiymətlərini aşağı sala bilər. İyul ayında aylıq istehlak qiymətlərinin 0,1 faiz azalması da bazarda qiymətlərin yalnız yüksələn xətt üzrə hərəkət etmədiyini göstərir. İlin sonuna qədər kəskin və nəzarətsiz bahalaşma ssenarisi hazırkı rəqəmlər əsasında əsas ssenari deyil. Daha real ehtimal qiymətlərin tədricən, xüsusilə ərzaq və xidmətlər üzrə yüksəlməyə davam etməsi və illik inflyasiyanın indiki 5,7-5,8 faiz ətrafında qalmasıdır. Lakin dünya ərzaq və enerji bazarlarında ciddi şok, logistika xərclərinin kəskin artması və ya daxili bazarda müəyyən məhsullar üzrə təklifin azalması baş verərsə, ilin son aylarında əlavə qiymət təzyiqi yarana bilər.
Burada əsas məsələ odur ki, orta hesabla 5,7 faizlik inflyasiya bütün vətəndaşların gündəlik xərclərinin də məhz 5,7 faiz artması demək deyil. Ərzağa daha çox pul xərcləyən ailələr üçün faktiki qiymət artımı statistik orta göstəricidən daha yüksək hiss oluna bilər. Buna görə inflyasiyanın sosial təsirini qiymətləndirərkən yalnız ümumi göstəriciyə deyil, xüsusilə ərzaq, kommunal, nəqliyyat və digər gündəlik xərclərin dinamikasına baxmaq daha doğru olar.
Zeynəb Həsən
14:00 12.08.2026
Oxunuş sayı: 39
