“Qızıl nisbət” gözəlliyin sirri deyil – alimlər mifləri təkzib edir
“Qızıl nisbət” (golden ratio) əsrlərdir təbiətdə, memarlıqda və incəsənətdə rast gəlinən xüsusi riyazi münasibət kimi tanınır. Lakin mütəxəssislər bu nisbətin gözəlliyin universal ölçüsü olması barədə yayılan fikirlərin elmi əsaslara söykənmədiyini bildirirlər.
Crossmedia.az xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı elmi araşdırmaların nəticələri bunu göstərir.
Məlumata görə, “qızıl nisbət”ə aparan ədədi ardıcıllıq 1202-ci ildə Leonardo Fibonaççi tərəfindən Avropada məşhurlaşdırılıb. Bununla belə, bu ardıcıllıq daha əvvəl hind alimi Pinqala tərəfindən təsvir edilmişdi.
Bu ardıcıllıqdan alınan nisbət “qızıl düzbucaqlı” adlanan həndəsi fiquru yaradır. XIX əsrin 60-cı illərində alman alimi Qustav Fexner insanların bu formanı daha cəlbedici hesab etdiyini iddia etmişdi. Məhz bu fikir sonradan “qızıl nisbət”in gözəllik meyarı olması barədə geniş yayılmış inancın formalaşmasına səbəb olub.
Lakin sonrakı tədqiqatlar Fexnerin nəticələrini təsdiqləməyib. Müasir eksperimentlər göstərir ki, insanların əksəriyyəti “qızıl düzbucaqlı”nı digər formalardan vizual olaraq fərqləndirə bilmir.
Alimlər qeyd edirlər ki, “qızıl nisbət” günəbaxan toxumlarının düzülüşü kimi bəzi təbii nümunələrdə müşahidə olunsa da, təbiət həmişə bu qanuna uyğun davranmır. Məsələn, dəniz ilbizlərinin qabıqlarının forması riyazi nisbətdən deyil, əsasən kalsium səviyyəsi və bioloji inkişaf proseslərindən asılıdır.
Bəzi iddialara görə, insan sifətində “qızıl nisbət”ə uyğunluq gözəlliyi artırır. Lakin mütəxəssislər bildirirlər ki, bu fikir də elmi cəhətdən sübut olunmayıb və yanlış gözəllik standartlarının formalaşmasına səbəb ola bilər.
Araşdırmalara əsasən, “qızıl nisbət” riyaziyyat, incəsənət və təbiətdə maraqlı nümunələr təqdim etsə də, onu gözəlliyin dəyişməz və universal qanunu hesab etmək doğru deyil. Gözəllik anlayışı fərdi zövqlərdən və mədəni baxışlardan asılı olaraq dəyişir.
07:43 07.08.2026
Oxunuş sayı: 51
