Sosium
Təbiətin şəfa mənbəyi: Termal sular haqqında bilinməyənlər
Termal sular əsrlər boyu insan sağlamlığı və istirahəti üçün istifadə olunan təbii sərvətlərdən biri hesab olunur. Qədim dövrlərdən insanlar yerin dərin qatlarından çıxan isti və mineral tərkibli suların bədənə rahatlıq verdiyini müşahidə ediblər.
Mütəxəssislərə görə, termal suların əsas xüsusiyyəti onların tərkibində olan minerallar, qazlar və digər təbii komponentlərlə bağlıdır. Suyun yeraltı süxurlardan keçməsi nəticəsində onun tərkibi müxtəlif minerallarla zənginləşir və hər bir mənbəyə özünəməxsus xüsusiyyət qazandırır.
Məsələn, kükürdlü termal sular özünəməxsus qoxusu ilə seçilir. Bu sularda olan kükürd birləşmələrinin dəri və tənəffüs yolları vasitəsilə orqanizmə təsir göstərə biləcəyi bildirilir. Belə sular bəzi hallarda dəri problemləri, oynaq narahatlıqları və əzələ gərginliyi zamanı rahatlıq yarada bilər.
Lakin termal suların təsiri yalnız onların mineral tərkibi ilə məhdudlaşmır. Suyun temperaturu da mühüm amillərdən biridir. Həddindən artıq isti su orqanizm üçün əlavə istilik yükü yarada bilər. Buna görə də mütəxəssislər adətən 36-38 dərəcə Selsi temperaturunda olan suların daha rahat qəbul edildiyini qeyd edirlər.
İsti termal su əzələlərin boşalmasına, ağrıların azalmasına, əzələ spazmlarının yüngülləşməsinə və fiziki gərginliyin aradan qalxmasına kömək edə bilər. Suyun bədəni yüngülləşdirən təsiri isə oynaqlarda sərtlik yaşayan şəxslərdə hərəkəti asanlaşdıra bilər.
Termal suların faydası həm istilik, həm də tərkibindəki mineral maddələrlə əlaqələndirilir.
Maqnezium və kalsium kimi minerallar əzələlərin fəaliyyətində və sinir sisteminin normal işləməsində mühüm rol oynayır. Bu elementlərin dəri ilə təmas zamanı müəyyən təsir göstərə biləcəyi qeyd olunur.
Bikarbonat və xlorid tərkibli sular isə dərinin qoruyucu baryer funksiyasına və ümumi rahatlıq hissinə təsir edə bilər.
Bəzi termal sularda az miqdarda radon kimi təbii elementlər də mövcud olur. Lakin belə suların istifadəsi zamanı mineral tərkib və təhlükəsizlik normaları nəzərə alınmalıdır.
Termal vannalarda yalnız kimyəvi tərkib deyil, suyun fiziki təsiri də əhəmiyyətlidir. Suyun bədənə yaratdığı hidrostatik təzyiq qan və limfa dövranına təsir göstərə, şişkinliyin azalmasına və bədənin rahatlamasına kömək edə bilər.
Azərbaycan təbii termal və mineral su ehtiyatları baxımından zəngin ölkələrdən biridir. Ölkənin müxtəlif bölgələrində fərqli temperatur və mineral tərkibə malik çoxsaylı su mənbələri mövcuddur.
Kəlbəcərin İstisu mənbələri Azərbaycanın ən məşhur termal sularından biri hesab olunur. Tərkibində karbon qazı, hidrokarbonat, xlorid və natrium kimi komponentlərin olduğu bu suların müxtəlif sağlamlıq məqsədləri üçün istifadə edildiyi bildirilir. İstisu öz xüsusiyyətlərinə görə beynəlxalq səviyyədə tanınan bəzi mineral su mənbələri ilə müqayisə edilir.
Lənkəran və Astara bölgələrinin termal suları isə əsasən kükürdlü və mineral tərkibi ilə seçilir. Bu mənbələrdən uzun illər ərzində oynaq-əzələ narahatlıqları, dəri problemləri və ümumi rahatlama məqsədilə istifadə olunub.
Şabran rayonundakı Qalaaltı suyu isə özünəməxsus mineral tərkibi ilə tanınır. Bu suyun tərkibində olan komponentlərin həzm sistemi və sidik yolları ilə bağlı bəzi problemlərdə istifadə edildiyi qeyd olunur.
Qəbələnin Yengicə və Qubanın Xaltan termal mənbələri də Azərbaycanın müalicəvi su ehtiyatları sırasında yer alır. Bu mənbələr xüsusilə istirahət və sağlamlıq turizmi baxımından əhəmiyyətlidir.
Termal suların faydasından düzgün yararlanmaq üçün müəyyən qaydalara əməl etmək vacibdir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, termal hovuzda və ya vannada uzun müddət qalmaq məsləhət görülmür. Adətən 15-20 dəqiqəlik prosedurlar orqanizmin isti suya uyğunlaşması üçün kifayət hesab olunur.
İsti su bədəndə maye itkisini artıra bildiyi üçün prosedurdan əvvəl və sonra kifayət qədər adi su qəbul etmək tövsiyə edilir.
Spirtli içkilər qəbul etdikdən sonra və ya ağır yeməkdən dərhal sonra termal vannaya daxil olmaq ürək-damar sisteminə əlavə yük yarada bilər.
Sudan çıxdıqdan sonra isə dərhal fiziki fəaliyyətə başlamaq düzgün hesab edilmir. Orqanizmin temperatur balansını bərpa etməsi üçün müəyyən müddət istirahət etmək məsləhətdir.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, termal sular hər kəs üçün eyni dərəcədə uyğun olmaya bilər.
Yüksək hərarət, aktiv iltihabi proseslər, bəzi oynaq və həzm sistemi xəstəliklərinin kəskin mərhələsi zamanı isti vannalardan istifadə tövsiyə edilmir.
Ürək çatışmazlığı ilə müşayiət olunan ürək xəstəlikləri, ağır hipertoniya hallarında da ehtiyatlı olmaq lazımdır. Tez-tez astma tutmaları yaşayan, öd kisəsi və böyrək spazmları olan şəxslər isə belə prosedurlardan əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidir.
İnfarkt və ya insult keçirmiş şəxslər, eləcə də onkoloji xəstələr üçün termal prosedurlar fərdi yanaşma tələb edir.
Termal sular bu gün yalnız sağlamlıq vasitəsi deyil, həm də turizm sənayesinin mühüm istiqamətlərindən biridir.
Avropanın bir çox şəhərləri termal mədəniyyəti ilə məşhurdur. Budapeşt tarixi hamam kompleksləri ilə seçilir, Skandinaviya ölkələri isə sauna və su əsaslı sağlamlıq mərkəzləri ilə tanınır.
Kopenhagendə istifadəyə verilən Water Culture House kompleksi də müasir su istirahəti layihələrindən biri kimi diqqət çəkir. Kopenhagen limanında yerləşən bu mərkəz həm memarlığı, həm də sağlamlıq və istirahət imkanları ilə şəhərin yeni simvollarından birinə çevrilə bilər.
Termal sular təbiətin insanlara təqdim etdiyi qiymətli imkanlardan biridir. Lakin bu mənbələrdən istifadə zamanı əsas prinsip sağlamlıq vəziyyətini nəzərə almaq və düzgün yanaşmaqdır. Çünki təbii su mənbələri yalnız doğru istifadə edildikdə orqanizm üçün faydalı təsir göstərə bilər.
Nigar Xəlilli
20:55 28.07.2026
Oxunuş sayı: 55
