Rusiyada insanın ekstremal şəraitə uyğunlaşmasını qiymətləndirən riyazi sistem hazırlanıb
Moskva Aviasiya İnstitutunun (MAİ) alimləri insanın ekstremal şəraitə, o cümlədən kosmik ekspedisiyalara uyğunlaşmasını kompleks şəkildə qiymətləndirən yeni riyazi sistem hazırlayıblar.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə Moskva Aviasiya İnstitutu (MAİ) məlumat yayıb.
Məlumata görə, layihə MAİ alimləri tərəfindən Rusiya Elmlər Akademiyasının Tibbi-Bioloji Problemlər İnstitutu və Rusiyanın Federal Tibbi-Bioloji Agentliyinin mütəxəssisləri ilə birgə hazırlanıb. Proqram kompleksi müxtəlif fizioloji və psixoloji göstəriciləri vahid sistemdə birləşdirərək insanın vəziyyəti haqqında aydın qiymətləndirmə təqdim edir.
Tədqiqatçıların fikrincə, bu sistem uzunmüddətli kosmik missiyaların təşkili, Ay və Marsda yaşayış bazalarının yaradılması zamanı mühüm rol oynaya bilər. Bundan əlavə, onun reabilitasiya təbabəti də daxil olmaqla müxtəlif mülki sahələrdə tətbiqi də nəzərdə tutulur.
Layihənin müəlliflərindən biri, MAİ-nin 6 nömrəli “Aerokosmik” İnstitutunun baş müəllimi Kseniya Safronovanın sözlərinə görə, yeni və ya ekstremal şəraitə düşən hər bir insan müəyyən uyğunlaşma mərhələsindən keçir. Bu, qütb tədqiqatçıları, xilasedicilər, təhlükəli istehsalat müəssisələrinin əməkdaşları və uzunmüddətli ekspedisiyaların iştirakçılarına da aiddir.
O bildirib ki, ekstremal şəraitdə insan orqanizminin funksional imkanlarının operativ və dəqiq qiymətləndirilməsi təhlükəsizlik və həyatda qalmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Hazırlanmış sistem qanda qlükoza səviyyəsi, ürək ritmi və elektrokardioqram (EKQ) göstəriciləri, diqqət, yaddaş və reaksiya sürəti üzrə koqnitiv testlər, habelə narahatlıq səviyyəsi, emosional fon və digər fizioloji parametrləri eyni platformada təhlil edir.
Safronova qeyd edib ki, bu göstəricilər müxtəlif təbiətli olduğundan və bəzən bir-biri ilə ziddiyyət təşkil etdiyindən onların vahid modeldə qiymətləndirilməsi mürəkkəb prosesdir. Məsələn, nəbz yüksək olduğu halda qlükoza səviyyəsi normal qala, yaxud narahatlıq yüksək olsa da, koqnitiv testlərin nəticələri yaxşı ola bilər.
Eksperimentin nəticələrinə əsasən, tədqiqatçılar hazırladıqları riyazi modelin uyğunlaşma proseslərinin dinamikasını düzgün əks etdirdiyini təsdiqləyiblər. Növbəti mərhələdə sistem daha geniş məlumat bazası üzərində yoxlanılacaq və bundan sonra kosmik aparatların tibbi nəzarət sistemlərinə inteqrasiya oluna bilər.
Gələcəkdə modeldən istifadə etməklə ağıllı saatlar kimi daşına bilən elektron cihazlarda istifadəçilərin sağlamlıq vəziyyətini kompleks qiymətləndirən proqram təminatının hazırlanması da planlaşdırılır.
Layihə Rusiya Prezidenti tərəfindən elan edilmiş Elm və Texnologiyalar Onilliyi çərçivəsində həyata keçirilir.
22:07 26.07.2026
Oxunuş sayı: 65
