Sosium

Qlobal enerji siyasətinin yeni mərhələsi

İyunun 1-də Bakı Ekspo Mərkəzində rəsmi açılışı olan “Bakı Enerji Həftəsi” dünyanın enerji xəritəsini yenidən cızmağa qadir olan tarixi bir platforma kimi yaddaşlara həkk olunur. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin şərəf verdiyi bu mötəbər tədbir — 31-ci Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz Sərgisi “Caspian Oil and Gas”, 14-cü Xəzər Beynəlxalq Təmiz Enerji Sərgisi “Caspian Power” və 31-ci “Baku Energy Forum” — təkcə regionun deyil, bütün qitələrin enerji gələcəyini müəyyən edən qərarların qovuşduğu məkana çevrilib.

Bu il “Bakı Enerji Həftəsi”nin əhəmiyyəti daha da artır: 46 ölkədən 270-dən çox şirkəti bir araya gətirən tədbir həm “Əsrin müqaviləsi”nin ruhunu yaşadır, həm də yaşıl keçid strategiyalarının praktiki təcəssümünü nümayiş etdirir. Böyük Britaniyanın “ICA Events” şirkətinin İdarə Şurasının müşaviri Tomas Hordun çıxışında vurğulandığı kimi, məhz Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində imzalanmış tarixi müqavilə Azərbaycanın enerji strategiyasının təməlini qoymuş, ölkəni qlobal enerji təhlükəsizliyinin etibarlı tərəfdaşına çevirmişdir. Hord həmçinin “Şahdəniz” layihəsinin 30-cu ildönümünün bu il xüsusi qeyd edildiyini, bunun regional enerji əməkdaşlığına verilən töhfələrin miqyasını göstərdiyini bildirib.

Azərbaycanın enerji siyasətinin əsas prioriteti — təkcə ixrac deyil, həm də məqsədli investisiya strategiyasıdır. Prezident İlham Əliyevin çıxışı bu məntiqin parlaq ifadəsi oldu. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, neft və qaz ehtiyatları olan ölkələr təbii sərvətlərinə görə deyil, bu gəlirləri xalqın rifahı, təhsil, səhiyyə, ordu quruculuğu və yaşıl enerjiyə necə yönəltdiklərinə görə dəyərləndirilməlidir. Bu yanaşmanın nəticəsi olaraq, Azərbaycanda yoxsulluq səviyyəsi 5 faizə enib, xarici borc ÜDM-in cəmi 6 faizini təşkil edir, dövlət ehtiyatları isə xarici borcdan 18 dəfə çoxdur.

Cənub Qaz Dəhlizi və yeni enerji kəmərləri Azərbaycanın qlobal rolunu möhkəmləndirir. Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, hazırda Azərbaycan qazı 16 ölkəyə — onlardan 10-u Avropa İttifaqının üzvüdür — çatdırılır. Yeni layihələr, o cümlədən “Azəri-Çıraq-Günəşli” dərin qaz layihəsi və Abşeron yatağı ixrac coğrafiyasını daha da genişləndirəcək. Eyni zamanda, SOCAR-ın neft emalı gücü 30 milyon tonu ötmüş, Aralıq dənizi hövzəsində satınalmalar hesabına bu göstərici artmaqdadır.

Bərpaolunan enerji sahəsində 2032-ci ilə qədər 8 giqavat gücün istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. 2025-ci ilin sonunadək təkcə Günəş və külək enerjisi üzrə 2 giqavatlıq layihələr reallaşacaq. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda hidroenerji potensialı artıq 300 meqavatdan çoxdur. Azərbaycan “Qara dəniz Enerji Kabeli” və Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirəcək yaşıl enerji dəhlizləri kimi nəhəng layihələrin mərkəzində dayanır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında ABŞ Prezidenti Donald Trampın, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın və Birləşmiş Krallığın Baş naziri Kir Starmerin nəzakət məktublarına da xüsusi diqqət çəkildi. Dövlət başçısı Trampın enerji siyasətində yaşıl gündəliyin süni təzyiqlərindən azad olunmasına dair praqmatik yanaşmasını yüksək qiymətləndirdi. Bu yanaşma, əslində, Azərbaycanın illərdir apardığı balanslı, milli maraqlara söykənən və investisiyaları təşviq edən siyasətlə tamamilə üst-üstə düşür.

“Bakı Enerji Həftəsi” sadəcə bir sərgi və forum deyil — bu, keçmişin qəhrəmanlıq səhifələrindən gələcəyin yaşıl texnologiyalarına aparan körpüdür. 1994-cü ildə Heydər Əliyevin imzaladığı “Əsrin müqaviləsi” bu gün Cənub Qaz Dəhlizi, Xəzər dənizini Aralıq dənizinə birləşdirən neft-qaz kəmərləri, Zəngəzur dəhlizi və transkontinental enerji layihələri ilə davam edir. Tomas Hordun təşəkkür nitqində və Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən strategiyasında olduğu kimi: Azərbaycan bu gün qlobal enerji təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsi, sabitlik və əməkdaşlığın təminatçısıdır. Və bu yolun sonu yoxdur — çünki hər yeni layihə, hər yeni tərəfdaşlıq “Bakı Enerji Həftəsi”nin parlaq gələcəyini təsdiqləyir.

Güləhməd İmanov

Filologiya üzrə elmlər doktoru, Baş Müəllim