Sosium

Yeni Dövlət Proqramı ərzaq təhlükəsizliyini təmin edəcək

Mayın 25-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin sədrliyi ilə kənd təsərrüfatının inkişafına həsr olunmuş müşavirə keçirilib. Dövlət başçısı çıxış edərək son iyirmi ildə bölgələrdə həyata keçirilmiş genişmiqyaslı infrastruktur layihələrini, subsidiyaların və dövlət dəstəyinin nəticələrini, həmçinin bu sahədə qazanılmış uğurları ətraflı təhlil edib. Lakin Prezident son vaxtlar kənd təsərrüfatı istehsalında müşahidə olunan durğunluqdan narazılığını bildirərək yeni Dövlət Proqramının hazırlanmasına göstəriş verdiyini vurğulayıb. Müşavirədə ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, idxaldan asılılığın azaldılması, suvarma sistemlərinin müasirləşdirilməsi, məhsuldarlığın artırılması və ixrac potensialının genişləndirilməsi kimi strateji hədəflər müzakirə olunub. Bu məqalə həmin mühüm çıxışın əsas məqamlarını, rəqəmsal göstəriciləri və qarşıda duran vəzifələri əhatə edir.

Prezident İlham Əliyev çıxışının əvvəlində xatırladıb ki, hələ 2004-cü ildə, ilk dəfə prezident seçildikdən sonra onun təşəbbüslərindən biri regional inkişaf proqramı olub və kənd təsərrüfatının inkişafı həmin proqramın tərkib hissəsi kimi müəyyən edilib. Birinci beşillik proqramdan sonra bir neçə beşillik regional inkişaf proqramı qəbul edilib. Bunun nəticəsində bütün regionlarda canlanma yaranıb, məşğulluq artıb, böyük infrastruktur layihələri icra olunub. Dövlət başçısı xüsusi vurğulayıb ki, o vaxt bölgələrdə demək olar ki, qaz təchizatı yox idi, elektrik enerjisi ilə bağlı Bakıda belə böyük fasilələr olurdu, avtomobil yolları yararsız vəziyyətdə idi, su təchizatı isə tamamilə tükənmişdi. Bu proqramlar olmasaydı, bu gün Azərbaycanın ümumi inkişafını təsəvvür etmək mümkün deyil.

Bu gün ölkə üzrə qazlaşmanın səviyyəsi 96 faizdir (azad edilmiş torpaqlar istisna olmaqla). Elektrik təchizatı ilə heç bir yerdə problem yoxdur, əksinə, böyük ixrac potensialı yaradılıb. Yüzlerlə magistral, şəhərlərarası və kənd yolları inşa edilib. Taxtakörpü, Şəmkirçay, Göytəpə və digər su anbarları istifadəyə verilib, kanallar yenidən qurulur. Prezident qeyd edib ki, bu illər ərzində üzümçülük, pambıqçılıq, fındıqçılıq, sitrusçuluq üzrə dövlət proqramları qəbul edilib və bu sahələrə böyük təkan verilib.

Dövlət başçısı vurğulayıb ki, Azərbaycan dünyada nadir ölkələrdəndir ki, bu qədər genişmiqyaslı və çoxçeşidli subsidiya mexanizmlərini tətbiq edir – gübrə, yanacaq güzəştləri, güzəştli kreditlər, metodik tövsiyələr. Məsələn, pambıqçılıq götürüləndə görünür ki, vaxtilə istehsal 20 min tona düşmüşdü, bu gün isə 360 min tondan çox pambıq istehsal olunur. Baramaçılıq faktiki olaraq əldən getmişdi, lakin dövlət dəstəyi sayəsində bərpa edildi.

Bütün bu uğurlara baxmayaraq, Prezident son bir neçə ildə kənd təsərrüfatı istehsalında müşahidə olunan dinamikanın onu qane etmədiyini açıq şəkildə bildirdi. Bu səbəbdən Prezident Administrasiyasına və Hökumətə kənd təsərrüfatının inkişafına dair yeni Dövlət Proqramının hazırlanması barədə göstəriş verilib. Proqram həm dövlət, həm də özəl sektor investisiyalarını əhatə etməli, konkret və qısamüddətli olmalıdır – 2026-2030-cu illəri əhatə edəcək.

Prezident qeyd edib ki, dünyada gedən müharibələr, münaqişələr, nəqliyyat zəncirlərinin qırılması, enerji böhranı və iqlim dəyişikliyi ərzaq təhlükəsizliyi məsələsini hər bir ölkə üçün prioritetə çevirib. Azərbaycan da bu çağırışlara cavab verməlidir. Digər mühüm amil isə kəndlərdən şəhərlərə axındır. Prezidentin sözlərinə görə, biz elə etməliyik ki, şəhərlərdən kəndlərə qayıdış prosesi başlasın. Bunun üçün kəndlə şəhər arasındakı fərqlər azaldılmalıdır – müasir xəstəxanalar, məktəblər, xidmət sektoru inkişaf etdirilməlidir.

Dövlət başçısı investorlara açıq mesaj göndərərək bir sıra rəqəmləri açıqladı:

· Buğda: özünü təminetmə əmsalı cəmi 55% (daxili istehsal 1,573 min ton, idxal 1,267 min ton). Bu, qəbuledilməz rəqəmdir və mütləq artırılmalıdır.

· Kartof: 91% təminat, 160 min ton idxal, 71 min ton ixrac. Hədəf idxalı tamamilə aradan qaldırmaq və ixracı artırmaqdır.

· Tərəvəz və meyvə: tərəvəz üzrə 107%, meyvə-giləmeyvə üzrə 140% təminat. İxrac həcmi əhəmiyyətlidir.

· Mal əti: 84%, quş əti 82%, qoyun-keçi əti 94% təminat. Hədəf bu sahələrdə 100% özünü təmin etməkdir.

· Bitki yağı və kərə yağı: müvafiq olaraq 52% və 62% təminat – bu da xeyli yaxşılaşdırılmalıdır.

Prezident vurğuladı ki, torpaqlardan səmərəli istifadə üçün hər bir torpaq sahəsinin “pasportu” olmalıdır – hansı torpaqda hansı məhsul daha səmərəlidir, bunun dəqiq analizi aparılmalıdır. Bunun üçün süni intellekt, peyk imkanları və yerli tədqiqatlardan istifadə olunacaq.

Suvarma və su təchizatı sahəsində əldə olunan nailiyyətlərdən danışan dövlət başçısı bildirdi ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə Köndələnçay, Xaçınçay, Suqovuşan, Sərsəng, Zabuxçay su anbarları yenidən qurulub, Bərgüşad və Həkəri su anbarlarının tikintisi davam edir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda 25 faiz su ehtiyatlarımız formalaşır. Şirvan kanalı beton kanal kimi tikilir və gələn il istifadəyə veriləcək. Qarabağ kanalının bərpasına başlanılıb. Bu layihələr sayəsində 200-300 min hektar torpağa su veriləcək. Müasir suvarma sistemləri hazırda 130 min hektarda tətbiq olunur, hədəf 300 min hektardır.

Prezident məhsuldarlığın artırılması ilə bağlı konkret hədəflər açıqladı:

· Taxılçılıqda hazırda 3,2 ton/hektar, hədəf 5 ton

· Pambıqçılıqda 1 tondan 3,6 tona çatıb, hədəf 5 ton (100 min hektarda 500 min ton pambıq istehsalı)

· Intensiv bağçılıq üçün 20 min yeni hektar

· İstixana kompleksləri 1500 hektardan 2000 hektara çatdırılmalıdır

Prezident İlham Əliyev tapşırıq verdi ki, proqramın maliyyələşdirilməsi üçün vəsait bu il ayrılsın. Təxmini hesablamalara görə, dövlət xətti ilə 2 milyard manatdan çox, özəl sektorun payı isə 3 milyard manatdan çox olacaq. Dörd il yarım ərzində bu böyük həcmdə işlərin icrasına dərhal başlanmalıdır. Yekunda dövlət başçısı əminliyini ifadə etdi ki, yeni Dövlət Proqramı icra edildikdən sonra ölkənin ərzaq təhlükəsizliyi tam təmin olunacaq, idxal əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq, ixrac potensialı isə daha da güclənəcək.