Bir dağdan daha artığı: Fuci və Yaponiyanın minillik hekayəsi
Yaponiyanın mərkəzində, Honşu adasının səssiz, amma seyr edən gözlərdən heç vaxt yayınmayan bir nöqtəsində ucalan Fuji dağı əsrlərdir təkcə coğrafi obyekt kimi deyil, bütöv bir mədəniyyətin, inancın, qorxunun və heyranlığın daşıyıcısı kimi yaşayır. Dəniz səviyyəsindən 3776 metr yüksəklikdə ucalan bu zirvə Yaponiyanın ən hündür nöqtəsi olmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda ada vulkanları arasında da özünəməxsus mövqeyə malikdir. Onun simmetriyaya yaxın konusvari forması təsadüf deyil, minilliklər boyu davam edən vulkanik proseslərin nəticəsidir və məhz bu ideal forma Fucini Yaponiyanın vizual simvoluna çevirib. Açıq havalarda Tokiodan belə görünən bu dağ sanki paytaxtla səssiz dialoq aparır, texnologiya və beton içində yaşayan insanlara təbiətin hələ də əsas söz sahibi olduğunu xatırladır.
Fuci zahirən sakit görünsə də, o, elmi baxımdan aktiv stratovulkandır və bu fakt Yaponiyanın kollektiv yaddaşında daim canlı saxlanılır. Sonuncu böyük püskürmə XVIII əsrin əvvəlində baş verib və həmin dövrdə havaya qalxan kül və vulkanik materiallar onlarla kilometr məsafə qət edərək Edo şəhərinin küçələrini örtüb. O zamanlar Edo sadəcə şəhər deyildi, imperiyanın ürəyi idi və Fucinin bu püskürməsi təbiətin siyasi mərkəzlər qarşısında belə güzəştə getmədiyini açıq şəkildə göstərmişdi. Bu hadisə Yaponiyanın fəlakətlərə yanaşma fəlsəfəsinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb və bu gün də Fuci ən müasir seysmoloji və meteoroloji sistemlərlə daim nəzarətdə saxlanılır.
Dağın formalaşma tarixi təxminən on min il əvvələ gedib çıxır və onun qat-qat yığılmış süxurları Yaponiyanın geoloji tarixinin canlı arxividir. Bu süxurların arasında keçmiş püskürmələrin izləri, kül layları və torpaq sürüşmələrinin qalıqları gizlənir. Ətrafında yerləşən Kawaguçi, Yamanaka, Sai, Motosu və Şoci gölləri isə Fucinin təkcə yüksəklik deyil, bütöv bir ekosistem yaratdığını sübut edir. Bu göllər dağın əksini sularında əks etdirərək onu hər fəsildə fərqli göstərir və Yaponiyada “dağa baxaraq düşünmək” adlı estetik ənənənin formalaşmasına zəmin yaradıb.
Fucinin Yapon cəmiyyətindəki yeri təkcə təbiətlə məhdudlaşmır, o, dərin dini və mənəvi anlam daşıyır. Şinto inancında Fuci tanrılarla insanlar arasında rəmzi körpü sayılıb və əsrlər boyu zəvvarlar bu zirvəyə qalxmağı ibadət forması kimi qəbul ediblər. Buddist baxışlarda isə dağ bəzən bu dünya ilə o biri dünya arasında keçid kimi təsəvvür olunub və bu fikir Fucinin mistik obrazını daha da gücləndirib. Məhz bu müqəddəslik anlayışı səbəbindən uzun müddət qadınların zirvəyə çıxmasına qadağa qoyulub və bu qadağa Yapon cəmiyyətində dini ənənələrin nə qədər sərt ola bildiyini göstərən simvolik nümunəyə çevrilib. Lakin XIX əsrdə sosial dəyişikliklər və modernləşmə dalğası bu yasaqları da aradan qaldırdı və Fuci yeni dövrdə bərabərliyin də simvoluna çevrildi.
Tarixi mənbələr göstərir ki, Fuci yalnız zəvvarların deyil, samurayların da həyatında mühüm rol oynayıb. Dağın ətəkləri bir vaxtlar döyüş və oxçuluq məşqləri üçün istifadə olunub, hökmdarlar burada yarışlar təşkil ediblər. Bu fakt Fucinin həm mənəvi, həm də praktik həyatın bir parçası olduğunu sübut edir. Qərb dünyası üçün isə Fuci XIX əsrdə xarici səyyahların qeydləri ilə tanınmağa başladı və bu qeydlər dağın qlobal şöhrət qazanmasında mühüm rol oynadı.
Fuci dağı sənətdə isə tamamilə başqa həyat yaşayır. Edo dövründən etibarən rəssamlar bu zirvəni təkcə fon kimi deyil, əsərin mərkəzi fiquru kimi təqdim etməyə başladılar. Katsuşika Hokusayın məşhur qrafik silsiləsi Fucini müxtəlif fəsillərdə, fərqli hava şəraitlərində göstərərək dağın dəyişən, amma mahiyyətini itirməyən ruhunu ortaya qoydu. Bu əsərlər Yapon sənətini dünya səhnəsinə çıxardı və Fucini qlobal mədəni ikonaya çevirdi. Fuci bu rəsmlərdə bəzən sakit, bəzən qəzəbli, bəzən isə əlçatmaz görünür və bu çoxqatlı obraz dağın niyə bu qədər təsirli olduğunu izah edir.
Müasir dövrdə Fuci dağı qlobal turizmin mərkəzlərindən birinə çevrilib və hər il yüz minlərlə insan zirvəyə qalxmaq üçün Yaponiyaya üz tutur. Yay aylarında açılan marşrutlar fiziki cəhətdən çətin olsa da, zirvədə günəşin doğuşunu izləmək bir çoxları üçün həyat təcrübəsinə çevrilir. Yaponlar bu anı xüsusi adla ifadə edir və onu mənəvi təmizlənmə kimi dəyərləndirirlər. Lakin artan turist axını dağın ekosisteminə ciddi təhlükə yaratmağa başlayıb və bu səbəbdən son illərdə giriş haqları, ziyarətçi limiti və nəzarət mexanizmləri tətbiq olunub. Bu addımlar Fucinin gəlir mənbəyi kimi deyil, qorunmalı miras kimi qəbul edildiyini göstərir.
Fuci adının mənşəyi isə bu dağın sirr qatını daha da dərinləşdirir. Tarixi mənbələrdə bu adın dəqiq izahı yoxdur və müxtəlif dövrlərdə onun ölümsüzlük, tükənməzlik və bənzərsiz olmaq kimi mənalar daşıdığı irəli sürülüb. Bu qeyri-müəyyənlik Fucini elmi obyektlə mif arasında yerləşdirir və onu sadəcə dağ yox, simvolik yaddaş məkanına çevirir.
2013-cü ildə Fucinin UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısına mədəni obyekt kimi daxil edilməsi bu zirvənin yalnız Yaponiyaya deyil, bütün bəşəriyyətə aid olduğunu təsdiqlədi. Bu status Fucini beynəlxalq diqqət mərkəzinə gətirməklə yanaşı, onun qorunmasına dair məsuliyyəti də artırdı. Artıq Fuci təkcə yaponların deyil, dünyanın ortaq yaddaşının bir parçasıdır.
Bu gün Fuci dağı həm elmi xəbərdarlıq, həm dini simvol, həm sənət ilhamı, həm də müasir dünyanın həddindən artıq istehlakına qarşı səssiz etiraz kimi yaşayır. Elə buna görə də Fuci dağı bir vulkan olmaqdan çox, Yaponiyanın ruhunu daşıyan daş yaddaşdır və bu yaddaş hələ uzun əsrlər boyu oxunmağa davam edəcək.
Fatimə Məmmədova
10:00 03.02.2026
Oxunuş sayı: 670
