29 yanvar: Nüvə silahı əleyhinə səfərbərlik günü
Hər il yanvarın 29-u nüvə silahlarının yaratdığı təhlükələri xatırlatmaq və dünyada nüvə silahlarından azad bir gələcək üçün səfərbərliyi təşviq etmək məqsədilə Nüvə Silahı Əleyhinə Səfərbərlik Günü kimi qeyd olunur.
Crossmedi.az xəbər verir ki, BMT Baş Assambleyasının 2001-ci ildə qəbul etdiyi qərar, bu günün beynəlxalq səviyyədə rəsmi tanınmasını təmin etdi.
Nüvə silahlarının tarixi XX əsrin ortalarına, ikinci dünya müharibəsinin sonlarına gedib çıxır. 1945-ci ilin iyul ayında ABŞ-da həyata keçirilən “Trinity” sınağı dünyada ilk atom bombasının uğurla sınandığı an kimi tarixə düşdü. Həmin ilin avqust ayında isə Yaponiyanın Xirosima və Naqasaki şəhərlərinə atılan atom bombaları milyonlarla insan həyatını itirməsinə səbəb oldu və nüvə dövrünün başlanğıcını işarələdi. ABŞ-ın istifadə etdiyi “Little Boy” və “Fat Man” bombaları dizayn və güc baxımından fərqlənirdi: uran bombası daha sadə və etibarlı, plutonium bombası isə mürəkkəb, lakin daha dağıdıcı idi.
İkinci dünya müharibəsindən sonra nüvə silahları yalnız hərbi üstünlük üçün deyil, həm də siyasi nüfuz vasitəsi kimi istifadə edilməyə başladı. ABŞ, 1945-ci ildən 1949-cu ilə qədər dünyada yeganə nüvə dövlət idi və bu üstünlükdən maksimum faydalanmağa çalışırdı. SSRİ isə 29 avqust 1949-cu ildə ilk atom bombasını partladaraq nüvə yarışına qoşuldu. Bu hadisə Soyuq Müharibə dövründə iki supergüc arasında nüvə silahlanma yarışının başlanğıcını qoydu.
1950-60-cı illərdə həm ABŞ, həm də SSRİ strateji bombardmançı təyyarələr və ballistik raketlər vasitəsilə nüvə silahlarını çatdırmaq qabiliyyətini inkişaf etdirdi. SSRİ-nin RDS-1 və RDS-6s tipli atom və hidrogen bombaları, ABŞ-ın B-29 və B-52 bombardmançıları nüvə gücünün simvolik nümunələri hesab olunur. Hər iki tərəf böyük miqdarda resurs sərf edərək silahların keyfiyyətini artırmağa və yeni texnologiyalar tətbiq etməyə çalışırdı.
Beynəlxalq ictimaiyyət isə nüvə silahlarının yaratdığı risklərin qarşısını almaq üçün ardıcıl addımlar atdı. 1968-ci ildə qəbul edilən Nüvə Silahının Yayılmaması Müqaviləsi bütün ölkələri nüvə texnologiyasını yalnız sülh məqsədilə istifadə etməyə çağırır. Bu müqaviləyə imza atan dövlətlər arasında ABŞ, Rusiya, Böyük Britaniya, Fransa və Çin kimi nüvə silahına sahib dövlətlər də var. Digər ölkələr isə ya sonradan qoşulub, ya da müqavilədən çıxıb. Hazırda dünya üzrə doqquz dövlətin nüvə arsenalı mövcuddur.
Müasir dövrdə nüvə silahlarının sayı və yerləşdirilmə üsulları hələ də dövlətlər üçün strateji üstünlük kimi qalır. 2009-cu ilin məlumatına görə, ABŞ-də təxminən 5600 döyüş başlığı mövcud idi, Rusiya isə 2800-dən çox strateji nüvə başlığı daşıya bilirdi. Nüvə silahlarının idarə olunması və saxlanması, eləcə də beynəlxalq müqavilələrə uyğunluğu, təhlükəsizliyin təmin olunması üçün daima nəzarət altında saxlanılır.
29 yanvar günü hər bir ölkəni və fərdi insanları nüvə silahının təhlükəsi barədə məlumatlandırmaq və dünya üçün təhlükəsiz bir gələcək qurmaq məqsədilə hərəkətə çağıran gündür. Hər birimiz bu günün əhəmiyyətini anlayaraq, nüvə silahının yayılmaması və tədricən ləğvi üçün səylərimizi artırmalıyıq.
Fatimə Məmmədova
11:00 29.01.2026
Oxunuş sayı: 449
