Elm və təhsil
30 illik gələcəyi olan ixtisaslar: Valideynlər övladlarını hansı təhlükəyə atırlar?
Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) İdarə Heyətinin sədri Məleykə Abbaszadə sosial şəbəkə hesabında 2026-cı ilin buraxılış imtahanlarından sonra DİM psixoloqları tərəfindən aparılan araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrini bölüşüb. DİM sədrinin təqdim etdiyi statistikaya əsasən, cari ilin məzunlarının yalnız 3,2%-i ixtisas seçimində sırf şəxsi maraqlarını əsas götürüb. Sorğuda iştirak edənlərin 41,8%-i şəxsi maraqlarını gələcək karyera, gəlir və statusla uzlaşdırıb, 23,4%-i praqmatik karyera və gəlir amillərinə söykənib, 31,2%-i isə seçimində daha çox xarici təsirlərə — ailə və valideyn gözləntilərinə, eləcə də topladığı balın yaratdığı məcburi şərtlərə əsaslanıb. Məleykə Abbaszadə vurğulayıb ki, ixtisas seçimi əksər hallarda kompleks amillərin təsiri altında formalaşsa da, gənclərin üçdə birinin ailə təzyiqi və kənar faktorlarla qərar verməsi əmək bazarında ciddi kadr disbalansı yaradır.
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən təhsil eksperti Elçin Əfəndi gənclərin ixtisaslaşmasında valideyn müdaxiləsinin fəsadlarını, əmək bazarının tələblərini və doğru peşə yönümünün prinsiplərini ətraflı şərh edib:
"Azərbaycanda gənclərin ixtisaslaşması məsələsi, neqativ hal olaraq, bəzi məqamlarda kobud valideyn müdaxiləsi ilə xarakterizə olunur. Bəzi hallarda valideynlər əmək bazarını heç araşdırmadan, sırf öz şəxsi istəklərinə uyğun ixtisaslara üstünlük verirlər. Halbuki həmin ixtisaslara əmək bazarında artıq ya qismən tələbat var, ya da ümumiyyətlə heç bir tələbat qalmayıb. Valideynlərin gözləntiləri və diktəsi əsasında formalaşan bu yanlış yanaşma nəticəsində biz görürük ki, məzun olduqdan sonra gənclər iş tapa bilmir, təkrar ali təhsil almağa məcbur olur, əlavə təhsilə üz tutur və ya peşə təhsilinə yönəlirlər".
Ekspert valideynlərə mühüm tövsiyələr verərək ixtisas seçiminin peşəkarlara həvalə olunmasının vacibliyini diqqətə çatdırıb:
"Valideynlərin bu prosesə birbaşa müdaxilə etməməsi, yalnız tövsiyə verməsi daha doğru olar. Yaxşı olar ki, müvafiq qərar verilməzdən öncə, hətta abituriyentin 7-8-ci siniflərindən başlayaraq mütləq mütəxəssis rəyi alınsın və konkret profil müəyyənləşdirilsin. Əmək bazarını mütəxəssislər dərindən araşdırsınlar. Şagirdlər texniki, humanitar, səhiyyə və ya digər sahələr üzrə öz real potensialına uyğun yönləndirilməlidir."
Elçin Əfəndi gələcəyin peşələrinə diqqət çəkərək fikrini yekunlaşdırıb:
"Əmək bazarı daim təhlil olunmalı və kadr hazırlığı bazarın reallıqlarına uyğunlaşdırılmalıdır. Seçim zamanı təkcə növbəti 5 və ya 10 ilin deyil, ən azı 30-35 il boyunca aktuallığını və işləkliyini korlamayacaq gələcəyin ixtisasları önə çıxarılmalı və həmin sahələrə üstünlük verilməlidir. Burada da vətəndaşlar və valideynlər mütləq təhsil mütəxəssisləri ilə məsləhətləşməlidirlər".
Zeynəb Həsən
Açar sözlər: Elçin Əfəndi, Məleykə Abbaszadə, DİM buraxılış imtahanları 2026, ixtisas seçimi, valideyn müdaxiləsi, əmək bazarı tələbləri, təhsil eksperti, peşə yönümü, gələcəyin ixtisasları
13:00 24.10.2026
Oxunuş sayı: 67
