Süni intellektdən milyonlar qazanılır, sərvət isə bir şirkətin cibinə axır
Süni intellekt (AI) texnologiyalarının istehsalı dünyanın müxtəlif ölkələrini əhatə etsə də, bu sahədə yaranan iqtisadi dəyərin və mənfəətin böyük hissəsi texnologiyaların layihələndirilməsinə və əqli mülkiyyət hüquqlarına nəzarət edən şirkətlərin əlində cəmləşir.
Crossmedia.az xəbər verir ki, bu barədə BMT-nin Ticarət və İnkişaf Konfransının (UNCTAD) 2026-cı il üzrə hesabatında bildirilib.
Araşdırmaya əsasən, süni intellekt sənayesində istehsal zəncirinin müxtəlif mərhələlərində iştirak edən ölkələrin əldə etdiyi iqtisadi gəlirlər arasında ciddi fərqlər mövcuddur.
Ümumdünya Ticarət Təşkilatının (ÜTT) proqnozlarına görə, 2025-ci ildə süni intellekt çipləri və serverləri dünya mal ticarətinin təxminən altıda birini təşkil edib. Bu məhsullar müvafiq sektorda dəyər ifadəsində artımın 42 faizini təmin edib.
Süni intellekt serverlərinin istehsalında Çili və Peru kimi ölkələr xammal tədarük edir, Cənubi Koreya və Tayvan yarımkeçiricilərin istehsalında mühüm rol oynayır. Malayziya və Meksika isə əsasən son montaj mərhələsində iştirak edir.
Lakin bu ölkələrin əldə etdiyi gəlirlər yekun məhsulun satış qiyməti ilə müqayisədə olduqca aşağıdır.
UNCTAD-ın hesablamalarına görə, qabaqcıl süni intellekt serverlərinin istehsalında istifadə edilən silisium, mis və qalayın ümumi dəyəri məhsulun son satış qiymətinin cəmi 0,2 faizini təşkil edir.
Araşdırmada nümunə kimi qiyməti təxminən 3,3 milyon ABŞ dolları olan “Nvidia GB200 NVL72” server sistemi götürülüb.
Məlum olub ki, sistemin izlənilə bilən 2,92 milyon dollarlıq əlavə dəyərinin 68 faizi əməliyyat xərcləri və vergilər çıxıldıqdan sonra mənfəət kimi formalaşır. Bu mənfəətin böyük hissəsi çiplərin dizaynını hazırlayan, lakin fiziki istehsalı digər şirkətlərə həvalə edən “Nvidia”ya çatır.
Serverin fiziki istehsalında çalışan işçilərin payına isə izlənilə bilən dəyərin cəmi 4,3 faizi düşür. Menecerlər və layihələndirmə mühəndisləri də daxil olmaqla əmək gəlirlərinin ümumi payı 14,2 faiz təşkil edir.
Hesabatda vurğulanır ki, süni intellektə tələbatın artması inkişaf etməkdə olan ölkələrin mineral ixracını genişləndirsə də, onların qlobal texnologiya sənayesində yaradılan sərvətdən aldığı payı əhəmiyyətli dərəcədə artırmayıb.
UNCTAD inkişaf etməkdə olan ölkələrə yalnız xarici investisiyaların cəlbinə deyil, yerli istehsalçıların gücləndirilməsinə, yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasına və daha yüksək əlavə dəyər yaradan texnologiyaların inkişafına üstünlük verməyi tövsiyə edib.
Bununla yanaşı, təşkilat böyük kapital tələbatının və geosiyasi məhdudiyyətlərin həmin ölkələrin süni intellekt sənayesinin ən gəlirli sahələrinə daxil olmasını çətinləşdirdiyini bildirib.
09:24 17.10.2026
Oxunuş sayı: 78
