Antiterror əməliyyatından üç il keçir: Azərbaycanın hərbi-siyasi Zəfərinin son mərhələsi
19 sentyabr 2023-cü il Azərbaycan tarixinin dönüş nöqtələrindən biri kimi yadda qaldı. Həmin gün başlayan antiterror əməliyyatı cəmi 23 saat 43 dəqiqə davam etdi və sentyabrın 20-də başa çatdı. Lakin bu qısa zaman kəsiyinin arxasında Azərbaycanın 30 ildən artıq davam edən mübarizəsinin, 2020-ci ildə əldə olunan hərbi Zəfərin və üç il ərzində həyata keçirilən ardıcıl hərbi-siyasi strategiyanın nəticəsi dayanırdı.
Əməliyyatın əsas nəticəsi isə son dərəcə aydın idi: Azərbaycan öz ərazisində dövlət suverenliyini tam bərpa etdi. Bununla da Qarabağda mövcud olan separatçı rejimin fəaliyyəti dayandırıldı, qanunsuz silahlı birləşmələr tərksilah edildi və Azərbaycan ərazisində uzun illər mövcud olmuş “boz zona” aradan qaldırıldı. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi mövqeyində də 2023-cü il əməliyyatı dövlət suverenliyinin tam bərpasının həlledici mərhələsi kimi təqdim olunur.
2020-ci ilin Zəfərindən 2023-cü ilin yekununa
19-20 sentyabr hadisələrini 2020-ci il Vətən müharibəsindən ayrı qiymətləndirmək mümkün deyil.
2020-ci ilin 44 günlük müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin hərbi yolla bərpasını təmin etdi. Lakin həmin müharibədən sonra Qarabağın müəyyən hissəsində Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqları və separatçı silahlı birləşmələr qalmaqda davam edirdi.
Beləliklə, 2020-ci ilin noyabrından 2023-cü ilin sentyabrına qədər Azərbaycan qarşısında başqa bir strateji vəzifə dayanırdı: ərazi bütövlüyünün faktiki bərpasını dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə tamamlamaq.
2023-cü ilin sentyabr əməliyyatı məhz bu baxımdan 2020-ci il Zəfərinin məntiqi davamı oldu. Müdafiə Nazirliyi də antiterror əməliyyatını Azərbaycanın suverenliyinin fiziki olaraq tam bərqərar edilməsinin “son akkordu” kimi xarakterizə edir.
Azərbaycan Ordusunun hərbi potensialının nümayişi
23 saat 43 dəqiqəlik əməliyyatın ən mühüm aspektlərindən biri onun sürəti və nəticəliliyi idi.
Azərbaycan Ordusu yüksək dəqiqlikli silahlardan istifadə etməklə Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqlarının və qanunsuz silahlı birləşmələrin mövqelərinə zərbələr endirdi. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, ön xətt və dərinlikdəki mövqelər, uzunmüddətli atəş nöqtələri, döyüş vasitələri və hərbi təyinatlı obyektlər sıradan çıxarıldı.
Bu, yalnız taktiki nəticə deyildi. Əməliyyat Azərbaycan Ordusunun 2020-ci ildən sonra əldə etdiyi döyüş təcrübəsinin, yeni hərbi texnologiyaların və komanda-idarəetmə imkanlarının nə qədər dəyişdiyini də nümayiş etdirdi.
Əgər 2020-ci il müharibəsi Azərbaycan Ordusunun regiondakı hərbi üstünlüyünü ortaya qoymuşdusa, 2023-cü il əməliyyatı həmin üstünlüyün artıq Qarabağdakı bütün hərbi-siyasi reallığı dəyişdirmək gücündə olduğunu göstərdi.
Separatizmin 30 illik mərhələsinə son
Əməliyyatın siyasi əhəmiyyəti hərbi nəticəsindən də genişdir.
1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən Qarabağda Azərbaycanın konstitusion hüquqi sistemindən kənarda fəaliyyət göstərən separatçı qurum mövcud idi. 2023-cü ilin sentyabrında isə bu strukturun hərbi dayaqları aradan qaldırıldı.
Azərbaycanın rəsmi tarix konsepsiyasında bu hadisə separatizmin kökünün kəsilməsi və dövlət suverenliyinin tam bərpası kimi qiymətləndirilir.
Bu mənada 19-20 sentyabr əməliyyatı sadəcə hərbi əməliyyat deyildi. Bu, Azərbaycan dövlətçiliyi baxımından paralel hərbi-siyasi idarəçilik modelinin sona çatdırılması demək idi.
Xankəndidə Azərbaycan bayrağı: siyasi nəticənin simvolu
Əməliyyatın nəticəsini ən aydın göstərən hadisələrdən biri 2023-cü il oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyevin Xankəndidə Azərbaycan Dövlət Bayrağını ucaltması oldu.
Həmin gün Xankəndi ilə yanaşı, Xocalı, Əsgəran, Xocavənd və Ağdərədə də Azərbaycan bayrağı qaldırıldı. Bununla 2023-cü ilin sentyabrında əldə edilmiş hərbi nəticə siyasi və simvolik müstəvidə də təsdiqləndi.
Bu baxımdan 2023-cü ilin 20 sentyabrı ilə 15 oktyabrı arasında birbaşa siyasi xətt mövcuddur: birincisi suverenliyin hərbi yolla bərpasının, ikincisi isə həmin suverenliyin dövlət atributları ilə nümayiş etdirilməsinin simvoluna çevrildi.
Regionda yeni geosiyasi reallıq
Antiterror əməliyyatının nəticələri Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri ilə məhdudlaşmadı. Qarabağ məsələsinin hərbi mərhələsinin başa çatması Cənubi Qafqazın geosiyasi gündəliyini də dəyişdirdi.
Artıq regionun əsas məsələsi Qarabağın statusu deyil. Gündəm Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, kommunikasiyaların açılması və Cənubi Qafqazda yeni əməkdaşlıq modelinin formalaşdırılmasıdır.
Başqa sözlə, 2023-cü ilin sentyabrından sonra Cənubi Qafqazda əvvəlki geosiyasi konstruksiyanın mühüm elementi aradan qalxdı.
Bu isə Azərbaycanın regional mövqeyinə də təsir göstərdi. Qarabağ məsələsinin hərbi-siyasi gündəmdən çıxması Bakı üçün xarici siyasətdə yeni imkanlar yaratdı: Azərbaycan artıq yalnız münaqişənin tərəfi kimi deyil, regionun yeni təhlükəsizlik və nəqliyyat arxitekturasının əsas aktorlarından biri kimi çıxış edir.
20 sentyabr niyə Dövlət Suverenliyi Günüdür
2024-cü ildə Azərbaycan Prezidenti sentyabrın 20-nin Dövlət Suverenliyi Günü kimi təsis edilməsi barədə sərəncam imzaladı. Sənəddə 19 sentyabrda başlayan və 20 sentyabrda başa çatan antiterror əməliyyatının nəticəsində Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpa edildiyi vurğulanır.
Bu qərar 2023-cü il hadisəsinin Azərbaycan dövlətçilik tarixində hansı mərhələyə yerləşdirildiyini də göstərir.
Əgər 8 noyabr 2020-ci il Zəfər Gününün simvoludursa, 20 sentyabr 2023-cü il həmin Zəfərin dövlət suverenliyi baxımından tamamlanmasını ifadə edir.
Üç il sonra əsas nəticə
Bu gün 19-20 sentyabr hadisələrindən üç il keçərkən həmin əməliyyatın tarixi əhəmiyyətini bir cümlə ilə belə ifadə etmək olar:
2020-ci il Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün böyük hissəsinin hərbi yolla bərpasını təmin etdi, 2023-cü ilin antiterror əməliyyatı isə bu prosesin son nöqtəsini qoyaraq Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyini bərpa etdi.
Ona görə 19 sentyabr 2023-cü il yalnız bir hərbi əməliyyatın başlanma tarixi deyil. Bu tarix Azərbaycanın hərbi Zəfərinin siyasi nəticəyə çevrildiyi, separatizmin aradan qaldırıldığı və dövlət suverenliyinin tam təmin edildiyi mərhələnin başlanğıcı kimi tarixə düşdü.
Üç il sonra Qarabağda artıq başqa bir proses gedir: Zəfərin quruculuğa, hərbi nəticənin siyasi və iqtisadi reallığa çevrilməsi. Xankəndidə, Xocalıda, Ağdərədə, Xocavənddə, Əsgəranda Azərbaycan bayrağının dalğalanması isə 19-20 sentyabr 2023-cü ildə əldə edilən nəticənin ən görünən simvoludur.
Müşahidəçi
18:53 19.09.2026
Oxunuş sayı: 57
Siyasətin pərdəarxası
Rubrika Crossmedia.az Analitik İnformasiya Portalının "Yaradıcı layihələr" departamentinə daxildir.
