Xəzərin sahilində miskin yer: Bibiheybətin gəmi qəbiristanlığı
Bakının səsli-küylü mərkəzindən cəmi bir neçə kilometr kənarda, Bibiheybət məscidinin heybətli minarələrinin kölgəsində tamamilə fərqli bir dünya mürgüləyir. Əksər insanların dualar etmək, hüzur tapmaq üçün üz tutduğu bu müqəddəs məkandan təxminən iki kilometr uzaqlıqda, müasir hotellərin və dəniz kənarındakı çimərliklərin parıltılı dünyasını geridə qoyub, dar və dolanbac küçələrlə sağa buruluruq. Bizi qarşılayan mənzərə nə qədər qəribə olsa da, bir o qədər də sehrlidir: bura Xəzərin qocaman nəhənglərinin son sığınacağı olan gəmi qəbiristanlığıdır.
Əraziyə daxil olarkən bizi qarşılayan mühafizəçinin dilindən tökülən ilk kəlmələr buranın taleyinin artıq həll olunduğundan xəbər verir: “Buralar yaxınlarda söküləcək, hər şey tarixin yaddaşına köçəcək”. Onun bələdçiliyi ilə irəlilədikcə, bir zamanlar Xəzərin dalğalarını yaran, dənizin dərinliklərinə meydan oxuyan böyük ticarət və səyahət gəmilərinin indi yararsız vəziyyətdə, öz ölüm hökmünü — parçalanacaqları anı gözlədiyini görürük.
Hər gəmi gövdəsində illərin yaşanmışlığını, dənizçilərin xatirələrini və limanların qoxusunu gizlədir. Bəziləri vaxtilə tonlarla qara qızıl və ticarət yükü daşımış ağır neft tankerləri, bəziləri isə göyərtəsində şən gülüşlərin, musiqi sədalarının əks olunduğu ağappaq səyahət gəmiləridir. İndi isə həm dövlətə, həm də özəl sahibkarlara məxsus olan bu paslı dəmir yığınları yan-yana düzülərək eyni taleyi bölüşürlər. Özəl sahibkarlara aid olan hissəyə giriş qəti qadağandır; bəlkə də elə buna görə oradakı sirli sükut daha çox diqqət çəkir.
Bu nəhənglərin içinə daxil olmaq təhlükəsizlik baxımından qəti qadağan edilsə də, buranın mistik aurası sənət adamlarının da gözündən qaçmayıb. Cəmi iki il əvvəl bu paslı lövbərlərin, çürüyən göyərtələrin arasında dramatik bir filmin səhnələri lentə alınıb. Kinonun vizual estetikası bir tərəfə, reallıq bura ayaq basanda insanı diksindirir. Gəmilər Xəzərin dayaz sahilində, sanki dənizdən imdad diləyirmiş kimi dayanıblar. Bir az geridə isə onların "edam meydanı" yerləşir. Ağır texnikanın, gəmini hissələrə ayıran kəsici alətlərin dəhşətli sədası ən uzaq məsafədən belə eşidilir və bu səs sanki nəhənglərin son fəryadıdır.
Bu bədii mənzərənin arxasında acı bir ekoloji dram gizlənir. Gəmilərin dayandığı yerdə dəniz ağır, kəskin və boğucu bir qoxu yayır. Suyun rəngi mavi deyil, neft qarasının və pas qəhvəyisinin qarışığıdır. Sahilə baxarkən neftin dəniz canlılarına vurduğu zərbəni açıq şəkildə görmək olur; sudan çıxan bədbəxt balıqlar neftin qarasından tanınmaz hala düşüblər. Bura təkcə gəmilərin deyil, həm də dəniz təbiətinin bir hissəsinin qəbiristanlığına çevrilib.
Ucqar, unudulmuş və dağılmaqda olan bu ərazidə insanı təəccübləndirən tamam başqa bir mənzərə var. Sahil boyunca irəlilədikcə, buradakı ağır iş şəraitində çalışan işçilər üçün sanki kiçik bir infrastrukturun qurulduğunu görürük. Yan-yana düzülmüş marketlər, kafelər və çayxanalar bəlkə də Bakının heç bir mərkəzi küçəsində bu sıxlıqda deyil. Paslı dəmirlərin və dağıntıların kölgəsində qaynayan çayniklər, kafelərdən gələn yemək qoxuları bu qaranlıq mənzərəyə qəribə bir canlılıq qatır.
Başımızı yuxarı qaldıranda isə təzadlar şəhəri Bakı yenidən özünü xatırladır: sahilin çirkinliyindən, ağır sənaye səsindən uzaqda, təpənin başında ucalan yaşayış evləri və asimanla birləşən Bibiheybət məscidi bizə baxır. Bu mənzərə keçmişlə gələcəyin, sənaye ilə mənəviyyatın, ölümlə həyatın eyni kadrda birləşdiyi vizual bir poemadır. Və tezliklə bu gəmilər tamamilə söküləndə, Xəzərin bu sahilindən geriyə sadəcə bu reportaj və köhnə fotoların xatirəsi qalacaq.
Ayhan
14:12 19.06.2026
Oxunuş sayı: 67
