İsrail–Livan gərginliyinin artması Yaxın Şərqdə daha geniş eskalasiya riskini artırır- Rəy
Yaxın Şərqdə davam edən qarşıdurma Livan və İsrail münasibətlərində yeni siyasi və təhlükəsizlik müzakirələrini gündəmə gətirib. Livan Prezidenti Jozef Aun son açıqlamasında bildirib ki, İsrailin Livan ərazisinə, xüsusilə Beyrutun cənub rayonları və Beka vadisinə endirdiyi zərbələr ölkə hakimiyyətinin daxili təhlükəsizlik planlarını həyata keçirməsini çətinləşdirir. Prezidentin sözlərinə görə, hücumlar davam edərsə, Livan hakimiyyəti ölkə daxilində dövlət strukturlarına tabe olmayan silahlı qüvvələrin, o cümlədən “Hizbullah” qruplaşmasının tərksilah edilməsi vəzifələrini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkə bilər. Eyni zamanda, rəsmi Beyrut beynəlxalq ictimaiyyəti və BMT-ni danışıqları yenidən bərpa etməyə və bölgədə təhlükəsizliyin təmin olunması üçün İsrailin hücumlarını dayandırmağa çağırır.
Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin ərəb ölkələri üzrə eksperti Lalə Xəlilzadə Crossmedia.az-a açıqlamasında bildirib ki, İsrail və ABŞ tərəfindən İrana qarşı həyata keçirilən birgə hücum, o cümlədən ali rəhbər Əli Xameneyi də daxil olmaqla yüzlərlə insanın həlak olması regionda gərginliyi daha da artırıb:
"İranın bu hücumlara cavab məqsədi ilə Körfəz ölkələrindəki hərbi bazaları hədəf alması planları və bölgədə yaranan eskalasiya Hizbullahı İsrailə hücuma təşviq edib. Nəticədə, İsrailin Livanı cavab məqsədi ilə hədəf alması 400-dən artıq insanın həlak olması, 1,313 nəfərin yaralanması və 660,000-dən çox insanın məcburi köçkün vəziyyətinə düşməsi ilə nəticələnib.
Regiondakı qarşıdurma Yaxın Şərqdə gərginliyin artmasına və humanitar itkilərin dərinləşməsinə səbəb olub. Nəticədə Livan daxilində diplomatik səylər və atəşkəs öhdəlikləri İsrail–Hizbullah qarşıdurması fonunda ciddi təzyiq altına düşüb. Bu kontekstdə Livan Prezidenti Jozef Aun müharibəni dayandırmaq məqsədilə İsraillə “birbaşa danışıqlar” aparmaq üçün təşəbbüs irəli sürüb. Onun təşəbbüsü aşağıdakı əsas prinsiplərə əsaslanır:
İsraillə tam atəşkəsin təmin edilməsi;
Livan Ordusuna Hizbullahın silahsızlandırılması üçün logistik dəstəyin verilməsi;
Beynəlxalq himayə altında İsraillə birbaşa danışıqların başlanması;
Hücumların dayandırılması və regionda sülhün təmin olunması.
Prezident Aun bildirib ki, əgər İsrail Livan ərazisinə hücumları davam etdirərsə, ölkə daxilində ictimai və siyasi təzyiq artacaq və hökumətin Hizbullahın fəaliyyətini məhdudlaşdırmaq imkanları zəifləyəcək. Bu vəziyyətdə Hizbullah öz fəaliyyətini “müdafiə” adı ilə genişləndirə və dövlətin nəzarət imkanlarını çətinləşdirə bilər. Aun-un açıqlaması həm İsrailə, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə gərginliyin azaldılması və Livan dövlətinin təhlükəsizlik öhdəliklərini yerinə yetirməsi üçün mesaj xarakteri daşıyır.
Həmçinin Suriya Prezidenti Əhməd Əş-Şara Livan Prezidentini dəstəkləyərək, Hizbullahı silahsızlandırmaqda onun yanında olduqlarını bəyan edib. C. Aun Danimarka, İsveç və Norveç səfirləri ilə görüşündə isə Livanın danışıqları bərpa etməyə və İsrailin eskalasiyasının qarşısını almaq üçün lazımi təhlükəsizlik tədbirlərini müzakirə etməyə hazır olduğunu bildirib. O, həmçinin İsrailin bütün Livan ərazisinə hücumlarını dayandırması müqabilində 2024-cü ilin noyabrında əldə edilmiş atəşkəs sazişinin müddəalarına tam sadiqliyini vurğulayıb.
Qeyd edək ki, həmin saziş İsrail ilə Livan arasında əldə olunmuş atəşkəs razılaşmasına əsaslanır və hər iki tərəfin atəşkəsi dayandırması, İsrailin Livanın cənubundan çıxması və müvəqqəti sülhün təmin olunmasını nəzərdə tutur. Lakin 2024-cü ilin noyabrından bəri, atəşkəs razılaşmasına baxmayaraq, Hizbullah və İsrail arasında hücumlar davam edir".
L. Xəlilzad, həmçinin bildirib ki, hazırki vəziyyətdə Livan rəhbərliyinin diplomatik səyləri bir neçə maneə ilə üzləşir: "İsrailin sərt mövqeyi, ABŞ-nin prosesə məhdud marağı və Hizbullahın əks mövqeyi. Bu amillər rəsmi Beyrutun manevr imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Digər tərəfdən, Hizbullahın qərarları artıq yalnız Livan daxili siyasətindən asılı deyil və İran–ABŞ–İsrail qarşıdurması ilə bağlı regional geosiyasi kontekstə bağlıdır.
Livan Xarici İşlər Nazirliyinin Hizbullahdan məsafə saxlayan açıqlamaları ölkə daxilində siyasi parçalanmanı göstərir. Hökumət beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında dövlətlə silahlı qruplaşma arasında fərq qoyaraq legitimliyini qorumağa çalışır. Ümumilikdə İsrail–Livan gərginliyinin artması Yaxın Şərqdə daha geniş eskalasiya riskini artırır və regionda İran, İsrail və ABŞ kimi aktorların iştirakını ehtimal edir.
Eyni zamanda, İsrailin Livana davamlı hücumlarından sonra Livan parlamenti iclas keçirib və münaqişə səbəbindən qanunverici seçkiləri iki il təxirə salıb".
Mehriban Yariyeva
11:58 12.03.2026
Oxunuş sayı: 63
