Vergi nəzarətinin effektivliyi artırılır - Ekspert
İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin rəisi Orxan Nəzərli Bakıda keçirilən “Vergi sistemində gələcəyə baxış: Yeni idarəetmə modeli və data əsaslı qərarlar” forumunda çıxışı zamanı vergi sahəsində aparılan genişmiqyaslı rəqəmsallaşma təşəbbüslərini təqdim edib. O bildirib ki, keçən ilin sonunda Dövlət Vergi Xidmətinin strukturunda əhəmiyyətli dəyişikliklər həyata keçirilib və bir sıra yeni qurumlar təsis olunub: Strateji Planlaşdırma və Təşkilati Risklərin İdarə Olunması Baş İdarəsi, Daxili Audit Baş İdarəsi və Data Analitika İdarəsi. Bu yeniliklər “Big Data”, süni intellekt və müasir analitika vasitələrinin vergi administrasiyasının gündəlik fəaliyyətinə inteqrasiyasını təmin edir.
Rəisi qeyd edib ki, qarşıya qoyulan məqsəd yalnız rəqəmsallaşma deyil, eyni zamanda məlumatlara əsaslanan ağıllı qərar qəbuletmə mexanizmini təmin edən, davamlı tərəqqini stimullaşdıran rəqəmsal ekosistemin qurulmasıdır. İstifadəçi yönümlü sistemlər, risklərin erkən müəyyənləşdirilməsi və rəqəmsal həllərin siyasət formalaşdırılmasına verdiyi dəstək bu ekosistemin əsas komponentlərini təşkil edir. Məhz bu yanaşma idarəetmədə çevikliyi, operativliyi və nəticəyönümlülüyü gücləndirir. Eyni zamanda dövlət başçısı cari ildə keçirilmiş “Azərbaycanın Yeni Rəqəmsal Arxitekturası” müşavirəsində rəqəmsal inkişafın, süni intellektin tətbiqinin və data mərkəzlərinin yaradılmasının qlobal tərəqqinin aparıcı meyllərindən biri olduğunu və ölkəmizin uzunmüddətli inkişaf strategiyasında prioritet mövqe tutduğunu vurğulayıb.
Mövzu ilə bağlı vergi mütəxəssisi Şamxal Kərimov Crossmedia.az-a açıqlama verib: "Azərbaycan Respublikasında vergi administrasiyasının fəaliyyətində data analitika, süni intellekt və risk əsaslı idarəetmə yanaşmalarının tətbiqi vergi sisteminin inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlət Vergi Xidmətinin strukturunda Strateji Planlaşdırma və Təşkilati Risklərin İdarə Olunması Baş İdarəsinin, Daxili Audit Baş İdarəsinin və Data Analitika İdarəsinin yaradılması vergi nəzarətinin klassik inzibati modeldən məlumat əsaslı və proaktiv idarəetmə modelinə keçdiyini göstərir.
Müasir vergi administrasiyalarında əsas tendensiya yalnız pozuntu baş verdikdən sonra reaksiya vermək deyil, riskləri əvvəlcədən müəyyən edən və davranış modellərini analiz edən sistemlərin qurulmasıdır. Bu baxımdan “Big Data” və süni intellekt alətlərinin tətbiqi vergi ödəyicilərinin fəaliyyətini daha geniş məlumat bazası əsasında təhlil etməyə imkan yaradır. Müxtəlif dövlət informasiya sistemlərindən, maliyyə əməliyyatlarından və iqtisadi göstəricilərdən əldə olunan məlumatların inteqrasiyası risk modellərinin daha dəqiq və operativ qurulmasına şərait yaradır. Bu yanaşmanın əsas üstünlüklərindən biri vergi nəzarətinin daha hədəfli və selektiv həyata keçirilməsidir. Data analitika vasitəsilə riskli əməliyyatların və potensial vergi uyğunsuzluqlarının əvvəlcədən müəyyən olunması vergi orqanlarına nəzarət resurslarını daha effektiv istiqamətlərə yönəltməyə imkan verir. Nəticədə həm inzibati nəzarətin səmərəliliyi artır, həm də vergi ödəyicilərinin üzərində əlavə və əsassız nəzarət tədbirlərinin tətbiqi ehtimalı azalır. Digər mühüm müsbət tərəf qərar qəbuletmənin keyfiyyətinin yüksəlməsi və idarəetmədə şəffaflığın artmasıdır. Məlumatlara əsaslanan idarəetmə modeli qərarların subyektiv yanaşma ilə deyil, statistik və analitik əsaslarla qəbul edilməsinə imkan yaradır. Bu isə vergi administrasiyasında institusional dayanıqlığın güclənməsinə və idarəetmə proseslərinin daha sistemli qurulmasına xidmət edə bilər".
Ekspert əlavə edib ki, belə texnoloji yanaşma kölgə iqtisadiyyatının azaldılması və vergi intizamının gücləndirilməsi baxımından da mühüm rol oynaya bilər: "Risk modellərinin geniş tətbiqi vergidən yayınma ehtimalı yüksək olan əməliyyatların daha tez müəyyən edilməsinə və vergi nəzarətinin preventiv xarakterinin gücləndirilməsinə imkan verir. Başqa sözlə, vergi nəzarəti yalnız pozuntuların aşkar edilməsinə yönələn mexanizm deyil, risklərin əvvəlcədən müəyyən olunmasına əsaslanan daha ağıllı idarəetmə alətinə çevrilir. Bununla yanaşı, data əsaslı idarəetmə modelinin effektiv tətbiqi üçün bir sıra institusional və texniki məsələlərin də nəzərə alınması vacibdir. Risk modellərinin düzgün işləməsi böyük həcmdə məlumatların keyfiyyətindən və müxtəlif dövlət informasiya sistemləri arasında inteqrasiyanın səviyyəsindən asılıdır. Məlumat bazalarının natamam olması və ya sistemlərarası məlumat mübadiləsinin kifayət qədər inkişaf etməməsi bəzi hallarda əməliyyatların yanlış risk kimi qiymətləndirilməsi ehtimalını yarada bilər. Digər tərəfdən, süni intellekt və analitik modellərin tətbiqi biznes subyektləri üçün yeni uyğunlaşma tələbləri də formalaşdıra bilər. Xüsusilə mikro, kiçik və orta sahibkarlar üçün məlumatların düzgün təqdim edilməsi və elektron sistemlərə uyğunlaşma müəyyən çətinliklər yarada bilər. Buna görə də rəqəmsal nəzarət mexanizmlərinin tətbiqi ilə yanaşı vergi ödəyicilərinin məlumatlandırılması və sistemə adaptasiyası da vacib əhəmiyyət kəsb edir. Ümumilikdə isə məlumatlara əsaslanan idarəetmə modelinin inkişafı vergi administrasiyasının daha müasir və çevik idarəetmə mexanizmləri ilə fəaliyyət göstərməsinə şərait yarada bilər. Bu yanaşma vergi nəzarətinin effektivliyini artırmaqla yanaşı, dövlət və biznes arasında daha balanslı və şəffaf münasibətlərin formalaşmasına da xidmət edə bilər".
Ayhan
10:15 09.03.2026
Oxunuş sayı: 57
