Rənglərin dili ilə danışan sənətkar: Salam Salamzadə
Hər böyük sənətkarın doğulduğu andan daşıdığı bir işıq vardır. Bəziləri üçün bu işıq sonradan inkişaf edən istedaddır, bəziləri isə doğularkən özü ilə gətirir – Salam Salamzadə məhz belə bir şəxsiyyət idi.
7 mart 1908-ci ildə Bakıda dünyaya gələn Salamzadə, Azərbaycan incəsənətinin ən parlaq simalarından biri kimi tarixdə yerini aldı.
Uşaqlığı hər zaman asan olmamışdı: anasının erkən vəfatı və ailə üzvləri ilə yaşadığı çətinliklər onu daha erkən həyatın vəd etdiyi məsuliyyətlərə alışdırdı.
Lakin bu çətinliklər onun yaradıcılıq istedadını boğmadı; əksinə, hər bir rəsm fırçasında həyatın dərinliyini və insan ruhunun incəliklərini əks etdirməyə başladı.
1925-1929-cu illərdə Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Texnikomunda ilk peşə təhsilini alan Salamzadə, burada müəllimlərinin qayğıkeş yanaşmaları və sənət metodları sayəsində öz üslubunu formalaşdırdı.
Daha sonra Moskva Dövlət Pedaqoji Universitetində təhsil alaraq, kinorejissor Rza Təhmasib və rəssam Rüstəm Mustafayev ilə birgə yaradıcılıq yolunu davam etdirdi.
Hələ tələbə ikən jurnallarda bədii tərtibatçı kimi çalışaraq, illüstrasiya və vizual hekayələr yaratmağa başlamışdı.
1929-cu ildən başlayaraq Salamzadə Azərbaycanın müxtəlif rayonlarına səfərlər etdi, Gəncə və Lənkəran kimi şəhərlərdə əsərlər yaratdı. Bu dövrdə “Sap sexi” və “MTS-in açılışı” kimi tablolar, işçi sinfi və sənaye həyatını realist, lakin lirik detallarla təsvir edirdi.
II Dünya müharibəsi zamanı isə onun diqqəti qəhrəmanlıq və vətənpərvərlik mövzularına yönəldi, müharibə iştirakçılarının portretləri ilə dövrün ruhunu əks etdirdi.
Müharibədən sonra Salamzadə ölkənin cənub bölgələrinə ezamiyyətlər edərək, Astara və Lənkəranda yerli həyatın, təbiətin və insan obrazlarının gözəlliklərini tablolarına gətirdi.
Onun portretləri yalnız xarici görünüşü əks etdirmir, həm də insanların daxili dünyasını, psixoloji və emosional xüsusiyyətlərini canlandırırdı.
1958-ci ildən etibarən Salamzadə müxtəlif xarici ölkələrdə – Polşa, Çexoslovakiya, Almaniya və daha sonra ərəb ölkələrində – yaratdığı əsərlərlə Azərbaycan sənətini tanıtdı.
Misir, İraq, Suriya, Livan kimi ölkələrdə uzunmüddətli ezamiyyətlər zamanı gördüyü həyat və mənzərələr onun yaradıcılığında yeni bir mərhələ açdı. Bu dövrün əsərləri “Ərəb ölkələri silsiləsi” adı ilə tanınır və rəngkarlıq, atmosfer və müşahidə detalları ilə seçilir.
Salam Salamzadənin əsərləri 1930-cu ildən sərgilərdə nümayiş etdirilməyə başlanmış, həm Azərbaycanda, həm də xaricdə böyük maraqla qarşılanmışdır.
Bakı, Moskva və Kiyev kimi şəhərlərdə fərdi sərgilər təşkil edilmiş, 1987-ci ildə isə “Liviyada” adlı sərgisi ilə diqqət çəkmişdir. Əsərləri Azərbaycan Dövlət Rəsm Qalereyası və digər muzeylərdə saxlanılır, həmçinin bir sıra xarici kolleksiyalarda da yer alır.
Salamzadə həm də ictimai fəaliyyət göstərmiş, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi və Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi kimi önəmli mədəni müəssisələrin idarəçiliyində olmuşdur. Onun Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1940) və Azərbaycan SSR xalq rəssamı (1982) kimi titulları, həmçinin “Xalqlar dostluğu” və “Şərəf nişanı” ordenləri bu fəaliyyətin rəsmi təsdiqi olmuşdur.
Rəssam həm də şəxsi həyatda böyük bir ailə həyatına sahib idi. Azərbaycanın ilk qadın kinorejissoru Qəmər Salamzadə ilə ailə qurmuş, iki qız övladı dünyaya gətirmişdir. Onun həyat yoldaşı, həmçinin yaradıcılıq mənbəyi olaraq bir çox tablolarında əks olunmuşdur.
Salam Salamzadə 12 may 1997-ci ildə vəfat etmiş, lakin onun əsərləri və yaradıcılığı Azərbaycan incəsənət tarixində əbədi yaşayır. O, yalnız bir rəssam deyil, həm də insan ruhunun dərinliklərini, ölkənin mədəni irsini və dünyanın müxtəlif guşələrindən gələn təəssüratları öz tablolarına əks etdirən bir sənət simvoludur.
Fatimə Məmmədova
17:50 07.03.2026
Oxunuş sayı: 49
