Gündəm

İsrail–İran toqquşması regional müharibəyə çevrilə bilər: Azərbaycanı nə gözləyir?

Yaxın Şərqdə vəziyyət yenidən gərginləşib. İsrail tərəfindən İran ərazisinə endirilən son zərbələr regionda onsuz da gərgin olan təhlükəsizlik mühitini daha da ağırlaşdırıb. Paytaxt Tehran da daxil olmaqla, bir sıra ərazilərdə partlayış səslərinin eşidildiyi və hərbi obyektlərin hədəf alındığı bildirilir. Hadisələrin bu mərhələsi regionda mümkün eskalasiya risklərini və geosiyasi nəticələri yenidən gündəmə gətirib.

Crossmedia.az xəbər verir ki, Yaxın Şərq üzrə ekspert Vüqar Zifəroğlu bildirib ki, Yaxın Şərqdə vəziyyət yenidən kəskin fazaya daxil olub. Onun fikrincə, İsrail və ABŞ tərəfindən İran ərazisinə qarşı həyata keçirilən hərbi əməliyyatlar regionda uzun müddətdir yığılan gərginliyin açıq toqquşma mərhələsinə keçdiyini göstərir: “İlkin məlumatlarda hədəfin İranın ali dini lideri Əli Xamenei olduğu iddia edilsə də, bu tip əməliyyatlar adətən daha geniş strateji məqsədlərə xidmət edir. Birincisi, İsrailin əsas prioriteti İranın nüvə və raket potensialını zəiflətməkdir. Tehran uzun müddətdir ki, uranın zənginləşdirilməsi prosesini davam etdirir və bu proses beynəlxalq nəzarət qurumu olan Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi tərəfindən mütəmadi hesabatlarla izlənilir. İsrail hesab edir ki, İranın nüvə silahına yaxınlaşması onun milli təhlükəsizliyi üçün birbaşa təhdiddir. Bu səbəbdən zərbələrin nüvə obyektlərinə yönəlməsi “önləyici doktrina” çərçivəsində izah olunur.
İkincisi, Xameneini hədəfə almaq barədə yayılan məlumatlar daha çox siyasi və psixoloji xarakter daşıya bilər. Dövlət başçısının və ya ali liderin fiziki zərərsizləşdirilməsi regionda dərhal sistem çöküşü yaratmaya bilər, lakin bu, İran daxilində ciddi siyasi silkələnmə yarada bilər. Bununla belə, belə bir addım açıq müharibə elanına bərabər sayılacağından risk faktoru son dərəcə yüksəkdir.
Üçüncüsü, hadisələrin arxasında daha geniş geosiyasi kontekst dayanır. ABŞ bölgədəki hərbi balansın əsas aktorlarından biridir və Vaşinqtonun mövqeyi eskalasiyanın miqyasını müəyyənləşdirəcək əsas amillərdən olacaq. ABŞ birbaşa müharibəyə qoşulmasa belə, diplomatik, kəşfiyyat və hava müdafiə dəstəyi vasitəsilə prosesə təsir göstərir və İsrail hazırki əməliyyatlara da Vaşınqtonun tam razılığı və dəstəyi olmadan tək başlamazdı”.

V.Zifəroğlu hesab edir ki, qısa müddətdə İranın cavab addımı qaçılmaz görünür: “Bu cavab birbaşa İsrail ərazisinə raket və dron hücumları şəklində ola bilər və ya dolayı yolla – regiondakı proksi qüvvələr vasitəsilə həyata keçirilə bilər. Xüsusilə Livanda fəaliyyət göstərən Hizbullah kimi aktorların prosesə cəlb olunması şimal cəbhəsində yeni münaqişə ocağı yaratması realdır. Orta müddətdə enerji bazarlarında ciddi dalğalanma, Hörmüz boğazında risklərin artması və neft qiymətlərində sıçrayış ehtimalı var. Bu isə qlobal iqtisadiyyata təsir göstərəcək. Uzunmüddətli perspektivdə isə iki ssenari mümkündür: məhdud qarşılıqlı zərbələrlə proses nəzarətdə saxlanılır və diplomatik kanallar yenidən işə düşür və ya münaqişə genişmiqyaslı regional müharibəyə çevrilir və Yaxın Şərqdə yeni təhlükəsizlik arxitekturası formalaşmağa başlayır. Hazırkı mərhələdə hadisələr sürətlə inkişaf edir və informasiya müharibəsi də paralel şəkildə davam edir. Bu səbəbdən yayılan ilkin xəbərlərə ehtiyatla yanaşmaq və rəsmi təsdiqləri gözləmək vacibdir. Hazırda isə əsas sual budur: tərəflər strateji çəkindirmə xəttini qoruyacaqmı, yoxsa qarşıdurma nəzarətdən çıxacaq”. (Musavat.com)