Təhsil və mədəniyyət iki xalq arasında ən güclü körpüdür - MÜSAHİBƏ

Sürətlə dəyişən qlobal reallıqlar, texnoloji inkişaf və bilik iqtisadiyyatının yüksəlişi ali təhsilin mahiyyəti ətrafında yeni suallar doğurur. Müasir universitetlər artıq təkcə peşə bacarıqları ötürən institutlar deyil, eyni zamanda tənqidi düşüncənin, etik dəyərlərin və ictimai məsuliyyətin formalaşdığı əsas məkanlar kimi çıxış edir. Bu kontekstdə ali təhsilin qlobal standartlara uyğunlaşması, inkişaf etməkdə olan ölkələrin qarşılaşdığı struktur problemlər və universitet–dövlət–sənaye əməkdaşlığının praktik nəticələri daha aktual müzakirə mövzusuna çevrilir. Azərbaycan–Pakistan münasibətlərinin möhkəmlənməsində də ali təhsil müəssisələri mühüm strateji rol oynayır. Universitetlər iki ölkə arasında elmi bilik mübadiləsinin, ortaq tədqiqatların və akademik dialoqun əsas platforması kimi çıxış edərək, gənc nəsillər arasında qarşılıqlı anlayış və etimad formalaşdırır. Təhsil sahəsində qurulan bu institusional körpülər dövlətlərarası əlaqələrin təkcə siyasi deyil, intellektual və mədəni əsaslar üzərində də davamlı şəkildə inkişafına töhfə verir.

Crossmedia.az xəbər verir ki, Pakistanda təhsilin inkişafı rolunda danılmaz əməyi olan şəxslərdən biri də Lahorda yerləşən Menecment və Texnologiya Universitetinin (UMT) həmtəsisçisi və Baş direktoru professor Abid Hussain Khan Şirvanidir. Abid Hussain Khan Şirvani tanınmış maarifçi, dövlət idarəçisi və xeyriyyəçidir. O, 1989-cu ildən etibarən Pakistanın təhsil mühitinin transformasiyasına öz həyatını həsr edib. UMT 2023-cü il üzrə Dünya Universitet Reytinqində W kateqoriyasına daxil edilmiş və özəl sektor üzrə birinci yeri tutmuşdur. Professor Şirvani eyni zamanda İnnovasiya üzrə Baş müşavir, ORIC/TISC-in direktoru vəzifələrini icra edir. Onun rəhbərliyi altında UMT ORIC 2023-cü ilin yanvar ayında özəl sektor üzrə birinci yerə layiq görülüb. Professorun fəaliyyəti ilə əlaqədər ona bir neçə sual ünvanlandıq. Həmin suallar əsasında hazırladığımız müsahibəni sizlərə təqdim edirik.

-İlk olaraq rəhbərlik etdiyiniz Menecment və Texnologiya Universiteti (UMT) haqqında qısa, lakin ümumi mənzərə yaradan məlumat verməyinizi istərdik. Bu universiteti Pakistan ali təhsil məkanında digərlərindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər hansılardır?

-Lahorda yerləşən Menecment və Texnologiya Universiteti (UMT) Pakistan hökumətinin Pəncab vilayəti tərəfindən təsis edilmiş, Ali Təhsil Komissiyası (HEC) tərəfindən tanınan qeyri-kommersiya yönümlü özəl universitetdir. İllər ərzində UMT idarəetmə, kompüter elmləri, mühəndislik, hüquq, sosial elmlər və digər peşə sahələrini əhatə edən məktəb və institutlar çərçivəsində 150-dən çox akkreditə olunmuş proqram təqdim edən iri, çoxprofilli ali təhsil müəssisəsinə çevrilib. UMT-ni Pakistanın ali təhsil sistemində fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri onun keyfiyyət göstəriciləri və akkreditasiya portfelidir. Universitet HEC tərəfindən ən yüksək kateqoriya olan W4 səviyyəsində qiymətləndirilib ki, bu da onu ölkənin aparıcı universitetləri sırasına daxil edir. İnstitusional tanınma ilə yanaşı, UMT rəsmi platformalarında biznes təhsili və digər sahələr üzrə əldə etdiyi akkreditasiyaları ön plana çıxararaq keyfiyyət təminatı və davamlı inkişaf prinsipinə sadiqliyini nümayiş etdirir. Bundan əlavə, UMT tələbə dəstəyi və təhsilə çıxış məsələlərinə xüsusi önəm verir. Universitet 32 mindən çox tələbəyə ümumilikdə 14 milyard rupidən artıq təqaüd təqdim etdiyini bildirir ki, bu da istedadlı və ehtiyacı olan gənclərin dəstəklənməsinə yönəlmiş davamlı siyasəti əks etdirir. Tədqiqat, innovasiya və ictimai təsir universitetin əsas strateji istiqamətlərindəndir və bu fəaliyyətlər Tədqiqat, İnnovasiya və Kommersiyalaşdırma Ofisi (ORIC) vasitəsilə dəstəklənir. UMT eyni zamanda THE Impact Rankings və QS Asia kimi beynəlxalq reytinq sistemlərində iştirak etməklə qlobal standartlara uyğunluğunu vurğulayır.

-Siz uzun illərdir həm akademik, həm də universitet idarəçiliyində fəal rol alırsınız. Bu iki rolu paralel aparmaq sizdən hansı şəxsi və peşəkar kompromisləri tələb edib və bu proses sizi bir alim kimi necə dəyişib?

-Akademik fəaliyyətlə universitet idarəçiliyini paralel şəkildə davam etdirmək illər ərzində ciddi şəxsi və peşəkar güzəştlər tələb edib. Ən əsas çətinliklərdən biri dərin elmi araşdırmalar, yazı və mentorluq üçün vaxtla institusional rəhbərliyin təcili tələbləri – idarəetmə qərarları, siyasət formalaşdırılması, maliyyələşmə və strateji planlaşdırma – arasında balans yaratmaq olub. İdarəçilik tez qərarvermə və davamlı ünsiyyət tələb etdiyi üçün, klassik akademik düşüncə üçün zəruri olan fasiləsiz zaman azalır. Bu reallığı qəbul etmək məhsuldarlıq anlayışını yenidən müəyyənləşdirməyi tələb etdi – yalnız nəşrlərlə deyil, qurulan institutlar və yaradılan akademik ekosistemlərlə ölçülən məhsuldarlıq anlayışını. Şəxsi baxımdan isə bu iki rolu daşımaq intizam, dözümlülük və iş–həyat balansında müəyyən fədakarlıqlar tələb edib. Universitet rəhbərliyi konkret iş saatları ilə məhdudlaşmır; çox vaxt axşamları və həftəsonlarını da əhatə edir. Bununla belə, bu güzəştlər minlərlə tələbə və alim üçün imkanlar yaratmaq, ali təhsil müəssisələrini gücləndirməklə daha geniş təsir göstərmək inancı ilə edilmişdir. Bu yol məni alim kimi də dərindən dəyişib. Əvvəllər akademik kimliyim əsasən sahə üzrə dərinliklə müəyyənləşirdisə, idarəçilik təcrübəsi mənə interdisiplinarlıq, sistemli düşüncə və sosial aktuallıq perspektivi qazandırdı. Milli təhsil siyasəti, keyfiyyət təminatı, innovasiya və təhsilə çıxış məsələləri ilə birbaşa təmas biliyin institutlar və cəmiyyət üçün necə dəyərə çevrildiyini daha aydın göstərdi. Nəticədə elmi fəaliyyətim daha tətbiq yönümlü, düşünülmüş və təsirə fokuslanan xarakter aldı.

-Qloballaşma və sürətli texnoloji inkişaf fonunda universitetlərin klassik missiyası ciddi şəkildə müzakirə olunur. Sizcə ali təhsil bu dəyişikliklər qarşısında öz mahiyyətini qoruyub saxlaya bilirmi?

-Universitetlərin əsas missiyası – bilik axtarışı, tənqidi düşüncə və etik, məsuliyyətli vətəndaşların formalaşdırılması – qloballaşma və texnoloji inkişaf şəraitində nəinki qoruna, hətta daha da güclənə bilər. Texnologiya biliklərin istehsalı və yayılma formasını dəyişsə də, universitetin intellektual müzakirə və dərin düşüncə məkanı kimi rolunu əvəz edə bilməz. Əsas məsələ sürət və səmərəliliyin akademik dərinlik və dürüstlük hesabına başa gəlməməsidir. Məlumat bolluğu anlayış və müdriklik demək deyil. Universitetlər etik mühakimə, kontekstual təhlil və interdisiplinar düşüncə kimi avtomatlaşdırıla bilməyən bacarıqları formalaşdırmaqda hələ də əvəzsizdir. Texnologiya məqsəd deyil, vasitə kimi qəbul edildikdə, universitetin mahiyyəti qorunur.

-İnkişaf etməkdə olan ölkələr, o cümlədən Pakistan üçün beynəlxalq standartlara uyğun ali təhsil modeli qurmaq hansı real çətinliklərlə üzləşir?

-Əsas problemlərdən biri resurs çatışmazlığıdır. Keyfiyyətli ali təhsil davamlı investisiya tələb edir, lakin inkişaf etməkdə olan ölkələrdə bu, çox zaman digər prioritetlərlə toqquşur. Digər mühüm məsələ akademik heyətin və tədqiqat mədəniyyətinin yetərsizliyidir. Doktorlu alimlərin azlığı, ağır dərs yükləri və zəif tədqiqat stimulları beynəlxalq hədəflərlə real imkanlar arasında boşluq yaradır. Bundan əlavə, mərkəzləşdirilmiş idarəetmə və tənzimləmə mexanizmləri institusional çevikliyi azalda bilər. Ən böyük çağırış isə qlobal standartlara uyğunlaşma ilə yerli ehtiyaclar arasında balans yaratmaqdır.

-Sizin iştirak etdiyiniz “Triple Helix” təşəbbüsü universitet, dövlət və sənaye arasında əməkdaşlığı nəzərdə tutur. Bu model region ölkələri üçün praktik nəticələr verirmi?

-Üçlü Spiral modeli innovasiya və iqtisadi inkişaf üçün səmərəli mexanizmdir. Cənubi Asiya kontekstində bu model bilik istehsalı, sənaye tətbiqi və dövlət siyasəti arasında boşluğu doldura bilər. Cənubi Asiya Üçlü Spiral Assosiasiyasının (SATHA) prezidenti kimi, biz bu modeli regional səviyyədə tətbiq etməyə çalışırıq. İnnovasiya mükafatları, siyasət müzakirələri və sahibkarlıq şəbəkələri bu əməkdaşlığı praktik müstəviyə daşıyır.

-Universitet gənclərə ilk növbədə peşə bacarığı, yoxsa düşünmə və analiz etmə qabiliyyəti qazandırmalıdır? Bu barədə fikirləriniz nələrdir?

-Bu iki yanaşma bir-birinə zidd deyil. Tənqidi düşüncə olmadan peşə bacarıqları tez köhnəlir. Universitetlərin əsas vəzifəsi düşünən, adaptasiya olunan və məsuliyyətli məzunlar yetişdirməkdir. Peşə bacarıqları bu düşüncə bazası üzərində qurulduqda uzunmüddətli dəyər yaradır.

-Bu günki gənclərə və alimlərə ən böyük tövsiyəniz nə olardı?

-Dərin biliklə çevikliyi birləşdirin. Sadəcə diplom deyil, məqsəd axtarın. Səbirli olun, davamlı öyrənin və biliklərinizin cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşıdığını unutmayın.

-Azərbaycan və Pakistan arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsində təhsil və mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq hansı rolu oynaya bilər?

-Təhsil və mədəniyyət əməkdaşlığı iki ölkə arasında insan əlaqələrini möhkəmləndirir. Birgə proqramlar, tələbə mübadilələri və mədəni layihələr gələcək liderlər arasında uzunmüddətli etimad yaradır və münasibətləri daha dayanıqlı edir.

-Azərbaycan-Pakistan arasında olan dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinə necə qiymət verirsiniz?

-Azərbaycan–Pakistan münasibətləri güclü, prinsipial və sarsılmazdır. Pakistanın Azərbaycanın suverenliyinə verdiyi ardıcıl dəstək bu əlaqələrin əsasını təşkil edir. Siyasi baza möhkəmdir və indi əsas hədəf iqtisadi, təhsil və mədəni əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsidir.