Son günlər Bakı Dövlət Universitetinin rektoru Məleykə Abbaszadənin kollektivə təqdim olunmasından sonra universitetdə kadr dəyişikliklərinin aparılması ilə bağlı müxtəlif məlumatlar yayılıb. Lakin BDU-nun İctimaiyyətlə əlaqələr və informasiya şöbəsi bu məlumatları təkzib edərək rektorun heç bir əməkdaşın işdən azad edilməsi və ya yeni təyinatlarla bağlı əmr imzalamadığını açıqlayıb. Bu hadisə ictimai əhəmiyyətli məlumatların rəsmi mənbələrdən dəqiqləşdirilməsinin və təsdiqlənməmiş informasiyaların yayılmasının qarşısının alınmasının vacibliyini bir daha gündəmə gətirib.
Bəs jurnalistlər belə hallarda hansı prinsipləri əsas götürməli, sosial şəbəkələrdə və mediada yayılan dezinformasiyaya qarşı necə mübarizə aparmalıdırlar?
Bu və digər məsələlərlə bağlı Mətbuat Şurasının sədri Vüqar Zifəroğlu “Aktual Xəbər”ə müsahibə verib.
– Vüqar müəllim, jurnalistlərin ictimai əhəmiyyətli məlumatları yaymazdan əvvəl rəsmi mənbələrlə dəqiqləşdirməsi və peşə etikası prinsiplərinə əməl etməsi nə dərəcədə vacibdir?
– Bu, jurnalistikanın etibarlılığını və ictimai məsuliyyətini müəyyənləşdirən fundamental prinsiplərdən biridir. Jurnalist yalnız informasiyanı yayan deyil, eyni zamanda onun doğruluğuna, cəmiyyətə mümkün təsirlərinə görə məsuliyyət daşıyan peşə sahibidir. Xüsusilə ictimai əhəmiyyətli, həssas və milli maraqlara toxunan məsələlərdə məlumatların rəsmi mənbələrlə dəqiqləşdirilməsi, alternativ mənbələr əsasında yoxlanılması mütləqdir.
Unutmamalıyıq ki, yanlış və ya təsdiqlənməmiş bir məlumatın yayılması bəzən cəmiyyətdə çaşqınlıq, narahatlıq, süni gərginlik yarada, ictimai etimadı zədələyə bilər. Bu baxımdan operativlik naminə dəqiqliyin qurban verilməsi jurnalistikanın mahiyyətinə ziddir. Sürətli informasiya yaymaq vacibdir, lakin daha vacibi düzgün informasiya yaymaqdır.
Peşə etikası isə bu prosesin mənəvi və hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirir. Jurnalist obyektivlik, qərəzsizlik, balanslılıq, şəxsi həyata hörmət və məsuliyyət prinsiplərini rəhbər tutmalıdır. Hesab edirəm ki, peşəkar jurnalistikanın əsas üstünlüyü informasiyanı hamıdan əvvəl yaymaqda deyil, onu hamıdan daha dəqiq, məsuliyyətli və obyektiv təqdim etməkdədir.
– Sosial şəbəkələrdə dezinformasiyanın sürətlə yayıldığı indiki dövrdə media qurumları və jurnalistlər yanlış məlumatlarla mübarizə aparmaq üçün hansı addımları atmalıdırlar?
– Müasir dövrdə dezinformasiya artıq yalnız informasiya problemi deyil, həm də cəmiyyətin informasiya təhlükəsizliyinə, ictimai sabitliyə və milli maraqlara təsir göstərən ciddi çağırışdır. Sosial şəbəkələrin yaratdığı imkanlar informasiyanın yayılma sürətini və miqyasını görünməmiş dərəcədə artırıb. Bu şəraitdə həqiqətlə yalanın, faktla manipulyasiyanın fərqləndirilməsi daha da mürəkkəbləşib.
Belə bir şəraitdə media qurumlarının əsas vəzifəsi yalnız dezinformasiyaya reaksiya vermək deyil, həm də onun yayılmasının qarşısını alan peşəkar informasiya mühiti formalaşdırmaqdır. Bunun üçün ilk növbədə redaksiyalarda faktların yoxlanılması mexanizmləri gücləndirilməli, jurnalistlərin rəqəmsal savadlılığı artırılmalı, süni intellekt vasitəsilə yaradılan saxta foto, video və audio materialların müəyyənləşdirilməsi istiqamətində bilik və bacarıqlar inkişaf etdirilməlidir.
Digər mühüm məsələ operativ və etibarlı informasiya təminatıdır. Çünki informasiya boşluğu yarandıqda, həmin boşluq çox zaman təsdiqlənməmiş məlumatlar, fərziyyələr və manipulyativ məzmunlarla doldurulur. Buna görə də media qurumları ictimaiyyəti vaxtında, dolğun və yoxlanılmış məlumatlarla təmin etməli, yanlış informasiyalar aşkarlandıqda isə onları təkzib etməklə kifayətlənməyərək həqiqətin nədən ibarət olduğunu əsaslandırılmış şəkildə izah etməlidirlər.
Eyni zamanda, bu mübarizəni yalnız media qurumlarının və jurnalistlərin üzərinə qoymaq düzgün olmazdı. Burada dövlət qurumlarının şəffaf və operativ kommunikasiya siyasəti, vətəndaşların media savadlılığı, cəmiyyətin informasiya istehlakı mədəniyyəti də mühüm rol oynayır.