Əmlak bazarında qiymətlər niyə süni şəkildə şişir? – Açıqlama
Son illər Azərbaycanda daşınmaz əmlak bazarında qiymətlərin davamlı artması həm mənzil almaq, həm də kirayə mənzil axtarmaq istəyən vətəndaşlar üçün ciddi çətinliklər yaradır. Mənzil qiymətlərinin yüksəlməsinə tikinti xərcləri, bazarda tələb və təklif nisbəti, investisiya marağı və digər iqtisadi amillərlə yanaşı, kirayə bazarında müşahidə olunan bəzi tendensiyalar da təsir edə bilər. Belə hallardan biri də subicarə fəaliyyətidir. Bu zaman şəxs mənzili mülkiyyətçidən müəyyən məbləğə kirayələyir, daha sonra isə həmin mənzili daha yüksək qiymətə başqa bir şəxsə icarəyə verir. Nəticədə ilkin kirayə haqqı ilə son istehlakçının ödədiyi məbləğ arasında fərq yaranır və bu, kirayə bazarında qiymətlərin artmasına əlavə təsir göstərə bilər. Bununla belə, subicarə fəaliyyətinin təsiri yalnız kirayə bazarı ilə məhdudlaşırmı? Belə vasitəçilik mənzillərin satış qiymətlərinin yüksəlməsinə də səbəb ola bilərmi? Ümumiyyətlə, daşınmaz əmlak bazarında qiymətlərin formalaşmasında subicarənin payı nə qədərdir və bu amil digər iqtisadi faktorlarla müqayisədə hansı rolu oynayır?
Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlama verən iqtisadçı Fuad İbrahimov qeyd edib ki, ilk növbədə əmlak bazarımızda qiymətlərin süni şəkildə yüksək olduğunu nəzərə almalıyıq: “Bunun bir neçə səbəbi var. Onlardan biri əmlak qiymətlərinin vətəndaşlarımızın gəlirləri ilə müqayisədə dəfələrlə yüksək olmasıdır. Burada orta əməkhaqqı göstəricisinə də diqqət yetirmək lazımdır. Mən bu göstəricini hər zaman real vəziyyəti əks etdirmək baxımından qənaətbəxş hesab etmirəm. Rəsmi statistikada orta əməkhaqqı min manatdan yuxarı göstərilsə də, median gəlir göstəricisi reallığı daha düzgün əks etdirir. Bu göstərici təxminən 700-800 manat civarındadır. Buna görə də vətəndaşların alıcılıq qabiliyyətini qiymətləndirərkən yalnız orta əməkhaqqına əsaslanmaq düzgün deyil. Bu göstəricilər fonunda Bakı şəhərində, xüsusilə paytaxtın mərkəzi və ətraf ərazilərində əmlak qiymətləri həddindən artıq yüksəkdir. Hətta regionlarda da qiymətlər sürətlə artır. Mövcud qiymətlər isə hər zaman iqtisadi reallığı əks etdirmir. Qiymət artımının səbəblərini araşdırdıqda görürük ki, məsələ yalnız tikinti işlərinin maya dəyəri ilə bağlı deyil. Burada gizli iqtisadiyyatın da ciddi təsiri var. Qeyri-rəsmi ödənişlər və sahibkarların üzləşdiyi əlavə xərclər tikintinin maya dəyərini artırır. Digər mühüm amil sahibkarların biznes risklərini sığortalamaq və fəaliyyətlərini diversifikasiya etmək istəyidir. Çünki ölkəmizdə biznes və investisiya imkanları kifayət qədər məhduddur”.
İqtisadçı əlavə edib ki, alternativ gəlir mənbələrinin azlığı səbəbindən insanlar kapitallarını əsasən qızıl və daşınmaz əmlaka yönəldirlər: “Bir qisim insan qızılın bahalaşacağını düşünərək ona investisiya edir, digərləri isə mənzil alaraq kirayəyə verməklə gəlir əldə etməyə çalışır. Nəticədə kapitalın böyük hissəsi eyni istiqamətlərə yönəlir və bu da əmlak bazarında qiymətlərin süni şəkildə şişməsinə səbəb olur. Lakin bu artımın iqtisadi baxımdan dayanıqlı əsasları kifayət qədər möhkəm deyil və bazarda yaranan köpük ilk ciddi böhrana qədər davam edə bilər. Bütün bunlar əmlak qiymətlərinin yüksək olmasını şərtləndirən əsas amillərdir. Sizin qeyd etdiyiniz məsələyə gəldikdə isə, müəyyən hallarda mənzillərin kirayə verilməsi ilə məşğul olan şəxslərin və ya vasitəçi şirkətlərin də qiymətlərə təsiri ola bilər. Məsələn, bəzi fiziki və hüquqi şəxslər mənzili sahibindən müəyyən qiymətə götürür, üzərinə əlavə məbləğ qoyaraq kirayəyə verir və eyni zamanda mənzilə nəzarəti öz üzərinə götürür. Onlar mənzilin qorunmasına, əşyaların zədələnməməsinə və ümumi vəziyyətinin saxlanılmasına görə məsuliyyət daşıdıqlarını bildirirlər. Belə hallar mövcuddur və onları da nəzərə almaq lazımdır. Lakin bu fəaliyyətin bütövlükdə əmlak bazarındakı qiymətlərə təsir imkanları çox məhduddur. Çünki qiymət artımına daha çox əvvəl qeyd etdiyim fundamental iqtisadi amillər təsir göstərir. Bununla yanaşı, sizin sualınızda qeyd olunandan daha əhəmiyyətli başqa bir məqam da var. Bildiyiniz kimi, Rusiya-Ukrayna müharibəsi nəticəsində bir sıra soydaşlarımızın həmin ölkələrdəki biznes fəaliyyətləri zəifləyib və ya onlar geri qayıtmaq məcburiyyətində qalıblar. Uzun illər həmin ölkələrdə yaşayan və fəaliyyət göstərən insanlar kapitallarını Azərbaycana gətirməyə başlayıblar. Təbii ki, ölkəyə gətirilən kapitalın müəyyən hissəsi yenidən investisiya edilməlidir. Bu baxımdan, əsas istiqamətlərdən biri qızıl, digəri isə daşınmaz əmlakdır. Əmlak həm kirayə gəliri gətirməsi, həm də gələcəkdə qiymətinin artacağı gözləntisi ilə investisiya üçün cəlbedici hesab olunur. Nəticədə kapitalın bu sahəyə yönəlməsi bazarda qiymətlərin süni şəkildə yüksəlməsini daha da sürətləndirir. Lakin bu artımın iqtisadi və dayanıqlı əsasları zəifdir. Fikirlərimi belə ümumiləşdirərdim. Əmlak bazarının bütün detallarına toxunmaq istəmirəm. Çünki hər kəsin öz peşəkar fəaliyyət sahəsi var. Mən də məsələyə iqtisadi göstəricilər və bazara təsir edən fundamental amillər baxımından yanaşmağa çalışdım”.
Ayhan
16:45 07.11.2026
Oxunuş sayı: 97
