Oktyabrın 1-i: Azərbaycan Prokurorluğunun 108 illik şərəfli inkişaf yolu
Oktyabrın 1-i Azərbaycanda prokurorluq orqanlarının yaranmasının 108-ci ildönümü və prokurorluq işçilərinin peşə bayramı günüdür. Bu tarix ölkəmizin hüquq sisteminin, dövlətçilik ənənələrinin və qanunun aliliyi uğrunda aparılan ardıcıl mübarizənin canlı rəmzidir. 108 il əvvəl əsası qoyulan Azərbaycan Prokurorluğu müxtəlif tarixi mərhələlərdən keçərək bu gün müasir, beynəlxalq standartlara uyğun hüquq-mühafizə təsisatına çevrilib.
Azərbaycanda prokurorluq orqanlarının tarixi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründən başlayır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Nazirlər Şurasının 1918-ci il 1 oktyabr tarixli qərarı ilə Bakı Dairə Məhkəməsinin tərkibində milli prokurorluq orqanları yaradılıb. Cümhuriyyətin süqutundan sonra müstəqil dövlət orqanları ilə yanaşı prokurorluq və istintaq orqanları da ləğv edilib. Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin 1922-ci il 11 iyul tarixli “Azərbaycan SSR-in dövlət prokurorluğu haqqında” dekreti ilə sovet prokurorluğunun əsası qoyulub.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin islahatları və əsas sərəncamlar
Dövlət müstəqilliyinin bərpasından və 1993-cü ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra prokurorluq orqanlarının fəaliyyətində yeni mərhələ başlayıb. 12 noyabr 1995-ci ildə ümumxalq referendumu ilə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının 133-cü maddəsi prokurorluğu ərazi və ixtisaslaşdırılmış prokurorluqların Baş prokurora tabeliyinə əsaslanan vahid mərkəzləşdirilmiş orqan kimi müəyyən edib, onun statusunu, təşkili və fəaliyyət prinsiplərini, səlahiyyət dairəsini konstitusion səviyyədə təsbit edib.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 17 iyul 1998-ci il tarixli Sərəncamı ilə hər il oktyabrın 1-i Azərbaycan Respublikası Prokurorluğu işçilərinin peşə bayramı günü kimi təsis edilib. Bu sərəncam həm tarixi ədalətin bərpası, həm də prokurorluğa dövlət qayğısının ifadəsi olmuşdur.
7 dekabr 1999-cu ildə qəbul edilən “Prokurorluq haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu (№ 767-IQ) prokurorluğun fəaliyyət istiqamətlərini tam müəyyənləşdirib. Qanunla prokurorluğa cinayət işi başlamaq və ibtidai istintaq aparmaq, ibtidai istintaqa prosessual rəhbərlik etmək, təhqiqat və əməliyyat-axtarış fəaliyyətinə nəzarət, məhkəmədə dövlət ittihamını müdafiə etmək, məhkəmə qərarlarından protest vermək və digər səlahiyyətlər verilib.
2002-ci il sentyabrın 19-da qüvvəyə minmiş “Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dəyişikliklər edilməsi haqqında” Referendum aktına əsasən prokurorluğa qanunvericilik təşəbbüsü hüququ verilib.
Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə “Prokurorluq orqanlarında qulluq keçmə haqqında”, “Prokurorluq işçilərinin xidməti vəsiqəsi haqqında”, “Prokurorluq orqanları işçilərinin fərqlənmə nişanları və xüsusi geyim forması haqqında”, “Prokurorluğun rəsmi emblemi haqqında” qanunlar qəbul edilib. 19 iyun 2001-ci il tarixli Fərmanla “Prokurorluğa işə qəbul olunmaq üçün namizədlərlə müsabiqə keçirilməsi qaydaları haqqında” Əsasnamə təsdiq edilib. Bu, kadr tərkibinin şəffaf və peşəkar əsaslarla formalaşdırılmasının hüquqi təməlini qoyub.
Prezident İlham Əliyevin dövründə inkişaf və islahatlar
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə prokurorluq orqanlarında islahatlar davam etdirilib. 3 mart 2004-cü il tarixli Sərəncamla Azərbaycan Respublikasının Baş Prokuroru yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İdarəsi yaradılıb. Bu, korrupsiyaya qarşı mübarizənin gücləndirilməsində mühüm addım olub.
Sonrakı illərdə prokurorluğun strukturunun təkmilləşdirilməsi, maddi-texniki bazanın gücləndirilməsi, kadr potensialının artırılması istiqamətində bir sıra sərəncamlar imzalanıb. 2020-ci ildə Baş prokuror Kamran Əliyevin təyinatından sonra Prezidentin göstərişləri əsasında prokurorluq orqanlarında genişmiqyaslı struktur və kadr islahatları həyata keçirilib, yüksəkixtisaslı gənc kadrların irəli çəkilməsi təmin edilib.
Zəfərdən öncə və sonra: Ədalətin bərpası
İşğal dövründə prokurorluq orqanları 1987-ci ildən başlayaraq Ermənistanın təcavüzü nəticəsində törədilən cinayətlər üzrə sübutların toplanması, beynəlxalq axtarış tədbirlərinin həyata keçirilməsi və sənədləşdirmə işlərini fasiləsiz davam etdirib. 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ildə lokal antiterror tədbirləri nəticəsində ərazilərimizin azad edilməsi ilə toplanmış sübutlar əsasında müharibə cinayətləri, sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər üzrə cinayət işləri məhkəməyə göndərilib. Təqsirləndirilən şəxslərə prokurorluğun iştirakı ilə məhkəmələr tərəfindən layiqli cəzalar təyin edilib. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə kütləvi məzarlıqların aşkarlanması, itkin düşmüş şəxslərin eyniləşdirilməsi və mədəni sərvətlərin məhv edilməsi ilə bağlı istintaq işləri davam etdirilir.
Hazırda Azərbaycan Prokurorluğu qanunun aliliyinin təmin edilməsi, cinayətkarlığa qarşı mübarizə, insan hüquqlarının qorunması və dövlət maraqlarının müdafiəsi istiqamətində fəaliyyət göstərir. Prezident İlham Əliyevin peşə bayramı ərəfəsində imzaladığı sərəncamlarla bir qrup əməkdaş “Tərəqqi” medalı və “Prokurorluq orqanlarında qulluqda fərqlənməyə görə” medalı ilə təltif edilib, bir sıra əməkdaşlara ali xüsusi və ali hərbi rütbələr verilib.
108 illik yol göstərir ki, Azərbaycan Prokurorluğu hər dövrdə dövlətin və xalqın yanında olub, qanunun keşiyində dayanıb. Peşə bayramı münasibətilə bütün prokurorluq işçilərini, veteranları və gənc nəsli ürəkdən təbrik edirik. Onların peşəkarlığı sayəsində Azərbaycan hüquqi dövlət yolunda daha da möhkəmlənir.
Zeynəb Həsən
15:45 01.10.2026
Oxunuş sayı: 42
