“Qaynana” bu gün çəkilsəydi
1978-ci ildə Hüseyn Seyidzadənin quruluş verdiyi, Nəsibə Zeynalovanın unudulmaz Cənnət xala obrazı ilə Azərbaycan kinosunun klassikinə çevrilən “Qaynana” sadəcə gülüş filmi deyildi. O, bir ailənin mətbəxində, qonaq otağında, hətta küçədəki adi söhbətlərdə baş verən, amma kökündə çox dərin bir insan münasibətləri dramını gülüş pərdəsi altında gizlədirdi.
Cənnət xala – ənənənin canlı abidəsi. O, oğlu Ayazın (gənc bəstəkar) gəlininə baxır və daxilində bir səs eşidir: “Bu qız mənim oğluma layiq deyil. İşləyir, evdə az olur, uşağa vaxt ayırmır, zəngin nəsildən deyil…” Sevda isə müasir qadındır – peşəsi var, özünü təsdiq etmək istəyir, amma eyni zamanda ailəni də sevir. İki dünya toqquşur: biri “gəlin evin bəzəyi, qayınananın sözü qanun olmalıdır” deyə düşünür, digəri isə “mən də insanam, hörmətə layiqəm” deyir.
Konflikt o qədər kəskinləşir ki, Sevda evi tərk edir. Onda dost İlqar hiyləyə əl atır: öz nişanlısını (Afət) “yeni, daha müasir və əlacsız gəlin” kimi Cənnətin yanına yerləşdirir. Afət Cənnətin həyatını cəhənnəmə çevirir – kəskin cavablar, evdən çıxmalar, “mən istədiyim kimi yaşayıram” ədası… Nəticədə Cənnət xala gözünü açır: “Əvvəlki gəlin daha yaxşı imiş…”
Film beləliklə köhnə adətlərin zərərli tərəflərini, qarşılıqlı hörmətin və anlaşmanın vacibliyini göstərir.
Bu gün də eyni şey var – sadəcə paltarı dəyişib
Bu konflikt 2020-ci illərdə yoxa çıxmayıb. Sadəcə forması modernləşib:
Qayınanalar hələ də “gəlin evdə otursun, qonaqlıq etsin, uşaq böyütsün, bizim adət-ənənəmizə əməl etsin” gözləntiləri ilə yaşayır.
Gəlinlər isə karyera, maliyyə müstəqilliyi, şəxsi məkan və “mən də qərar verə bilərəm” hüququ istəyir.
Birgə yaşayış, “bizim ailəmizdə belə olub” arqumenti, sosial mediada “ideal gəlin” müqayisələri və iqtisadi təzyiqlər konflikti daha da qızışdırır.
Bəzən əksinə də olur: müasir, işləyən qayınanalar “sən niyə bu qədər işləyirsən, uşaqları kim böyüdür?” deyə gileylənir.
Yəni mahiyyət eynidir: bir tərəfdə nəzarət və gözlənti, digər tərəfdə azadlıq və hörmət tələbi.
Maraqlı fakt
Filmin ekranlaşdırılması ideyası birbaşa Heydər Əliyevdən gəlib. O, Musiqili Teatrdakı tamaşaya baxıb Nəsibə Zeynalovanın Cənnət obrazını o qədər bəyənib ki, yaradıcı qrupa “bunu hökmən film edin” deyə təklif edib. Yəni bu komediya sadəcə “gülüş” üçün yaranmayıb – o dövrün rəsmi dəstəyi ilə ailə münasibətlərinə toxunan bir “milli sənəd” kimi ortaya çıxıb. Və hələ də aktualdır, çünki insan təbiəti və nəsil fərqi dəyişmir.
Bu gün çəkilsəydi, Cənnət xala WhatsApp qruplarında “gəlinin statusunu” izləyən, “nə üçün uşaq bağçasına qoyursan?” deyə yazan qadın olardı. Sevda isə “remote iş + uşaq bağçası + qaynana ilə sərhəd qoyma” mövzusunda danışan, bəzən “mən də yorğunam” deyə ağlayan gəlin. Afət isə TikTok-da “toxic qaynana” haqqında video çəkən tip olardı.
Amma sonda eyni həqiqət qalardı:
Hörmət və anlaşma olmayanda, hətta ən şirin komediya belə faciəyə çevrilə bilər.
Və biz hələ də gülürük… çünki özümüzü görürük.
Zeynəb Həsən
18:35 30.09.2026
Oxunuş sayı: 36
