“Şərqi-Rus” bu gün yaransaydı
1903-cü ilin soyuq mart səhəri. Tiflisdə, dar bir otaqda, ata yurdunu satıb əlində qalan son ümidi mətbəəyə çevirən bir adam var. Məhəmməd ağa Şahtaxtlı. O, kağızın üzərinə “Şərqi-rus” yazır. Bir söz. Amma o sözün arxasında bir xalqın susqunluğu, bir dilin susuzluğu, bir əsrin qaranlığı dayanır.
O günün səhərində qəzetin ilk nömrəsi çıxanda, bəlkə heç kim bilmirdi ki, bu, sadəcə kağız deyil. Bu, bir nəfəsin qayıdışıdır. On iki ildir səssiz qalan ana dilin yenidən danışmağa başlamasıdır. Cəlil Məmmədquluzadə orada qələmini itilədi. Sabirin acı gülüşü orada doğuldu. Abbas Səhhət, Hüseyn Cavid, Məmməd Səid Ordubadi, Ömər Faiq… hamısı o dar otağın işığında böyüdü. Qəzet cəmi iki ilə yaxın yaşadı. 392 nömrə. Sonra susdu. Amma susduğu yerdən “Molla Nəsrəddin” doğuldu. Sonra “Həyat”, “İrşad”, “Füyuzat”
O, öldü, amma övladları yaşadı.
İndi isə… 2026.
Əgər o ruh bu gün yenidən doğulsaydı, o, daha kağız qoxusu gətirməzdi. O, ekranın soyuq işığında, telefonların titrəyişində, gecənin dərin sükutunda yaşayardı. Amma eyni ürəklə. Eyni acıyla. Eyni ümidlə.
“Şərqi-rus” bu gün yaransaydı, səhər açılan hər səhifəsində bir sual dayanardı:
“Biz hələ də eyni dildə danışırıqmı?
Yoxsa dilimiz də, ürəyimiz kimi, getdikcə yadlaşırmı?”
O, yenə də qadınlardan yazardı. Amma bu dəfə onların yalnız hüquqlarından deyil, səssizliklərindən. Yenə də elmdən yazardı. Amma bu dəfə süni intellektin ana dilimizi necə unutduğundan. Yenə də satira yazardı. Amma bu dəfə “dəlləkxana” şayiələrinin yerini sosial media yalanları tutduğundan.
O, gənclərin qələminə yer verərdi. 14 yaşlı bir qızın ilk şeirinə, 19 yaşlı bir oğlanın ilk məqaləsinə. Çünki bir vaxtlar özü də belə başlamışdı. Cəlil Məmmədquluzadə o qəzetdə redaktor olarkən öyrənmişdi ki, sözün ən böyük gücü onun səmimiyyətindədir. Bu gün də eyni dərsi verərdi.
Və bəlkə də ən ağrılısı bu olardı:
“Şərqi-rus” bu gün yaransaydı, oxuyanlar gülümsəməzdilər. Onlar susardılar. Çünki bilərdilər ki, bir əsr əvvəl o dar otaqda başlayan nəfəs hələ də tamamlanmayıb. Biz hələ də eyni yolu gedirik. Bəzən irəli, bəzən geriyə. Bəzən işığa, bəzən yenidən qaranlığa.
O qəzetin ruhu bu gün də haradasa gəzir. Gecənin birində, kiminsə ürəyində, kiminsə yazdığı sətirlərdə. Və bəlkə də o ruh bizi gözləyir. Gözləyir ki, yenə bir kimsə ata yurdunu satıb, əlində qalan son ümidi bir sözə çevirsin.
“Şərqi-rus"
Bir ad deyil.
Bir yara.
Bir ümid.
Bir vəsiyyət.
Bu gün yaransaydı…
bəlkə də ürəyimiz bir az da sıxılardı.
Çünki bilərdik ki, o, hələ də bizə lazımdır.
Zeynəb Həsən
17:30 24.09.2026
Oxunuş sayı: 42
