Məkkə müqaviləsi - Döyüşmədən müharibəni qazanmaq
Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasında Məkkədə imzalanan ortaq müdafiə sazişi beynəlxalq mediada bölgənin təhlükəsizlik arxitekturasını dəyişə biləcək tarixi addım kimi dəyərləndirilib.
Crossmedia.az bu barədə ˝Haber Global˝a istinadən xəbər verir.
Bəzi şərhlərdə razılaşma qeyri-rəsmi olaraq İslam NATO-su adlandırılıb.
Avqustun 7-də imzalanan sazişin əsas müddəasına görə, üç ölkədən hər hansı birinə qarşı silahlı hücum digər iki ölkəyə də edilmiş hücum kimi qəbul ediləcək. Bununla da Riyad, Ankara və İslamabad mümkün hücumların qarşısını almaq və hücum edən tərəf üçün riskləri artırmaq məqsədi güdür.
Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin yaydığı açıqlamaya əsasən, razılaşma yalnız qarşılıqlı müdafiəni deyil, həm də üç ölkə arasında hərbi əməkdaşlığın bütün sahələrdə genişləndirilməsini nəzərdə tutur.
Məqsəd müharibə deyil, çəkindirmədir
Analitiklər bildirirlər ki, sazişin əsas məqsədi müharibə başladıqdan sonra cavab vermək deyil, münaqişənin qarşısını əvvəlcədən almaq üçün güc balansı yaratmaqdır.
Şərhlərdə vurğulanır ki, hərbi ittifaqların əsas funksiyası potensial rəqibə hücumun nəticələrinin əldə ediləcək üstünlükdən daha baha başa gələcəyini göstərməkdir.
Məkkə sazişinin də əsas hədəfi üç ölkənin ortaq maraqlarını vahid çəkindirmə mexanizminə çevirmək və mümkün qarşıdurmaları başlamadan önləməkdir.
NATO ilə müqayisə edilir
Razılaşma ilk gündən NATO-nun 5-ci maddəsi ilə müqayisə edilib. Həmin maddəyə əsasən, bir NATO üzvünə qarşı silahlı hücum bütün alyansa qarşı hücum hesab olunur.
Lakin ekspertlər iki struktur arasında fərqlərin olduğunu qeyd edir. NATO-da cavab mexanizmləri daha detallı şəkildə müəyyənləşdirildiyi halda, Məkkə sazişində ortaq müdafiənin hansı hərbi mexanizmlərlə həyata keçiriləcəyi hələ açıqlanmayıb.
Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutunun fikrincə, sazişin real təsiri gələcəkdə siyasi razılaşmanın birgə planlaşdırma, qüvvələrin koordinasiyası və institusional mexanizmlərə çevrilib-çevrilməyəcəyindən asılı olacaq.
Yeni regional güc balansı
Səudiyyə Ərəbistanı üçün bu saziş təhlükəsizlik tərəfdaşlarını şaxələndirmək imkanı yaradır. Riyad ABŞ ilə strateji əlaqələrini qorumaqla yanaşı, Türkiyənin hərbi imkanlarını və Pakistanın uzunmüddətli müdafiə təcrübəsini təhlükəsizlik sisteminə daxil edir.
Türkiyə isə bu razılaşma ilə Körfəz və Qırmızı dəniz bölgəsində daha böyük təhlükəsizlik roluna sahib ola bilər. Eyni zamanda Türkiyə müdafiə sənayesi üçün yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranacağı gözlənilir.
Pakistan üçün isə saziş Körfəz regionundakı strateji mövqeyini gücləndirmək və Türkiyə ilə müdafiə sənayesi əlaqələrini genişləndirmək fürsəti yaradır.
İran və İsrailin reaksiyası
İranın razılaşmaya münasibəti fərqli yanaşmalarla müşayiət olunur. İran xarici işlər naziri Abbas Əraqçi sazişi İslam ölkələri arasında birlik baxımından müsbət addım kimi qiymətləndirib.
Lakin İrandakı bəzi sərt mövqeli dairələr bu razılaşmanı Tehrana qarşı yönəlmiş potensial təhdid kimi görür.
İsraildə də yeni təhlükəsizlik formatının bölgədə güc balansını dəyişə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar səslənir. Bununla belə, sazişin rəsmi olaraq İran və ya İsraili hədəf aldığı bildirilməyib.
Diplomatik imkanlar da yarada bilər.
Analitiklər qeyd edir ki, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistanın ABŞ, Çin, Rusiya və İran kimi ölkələrlə fərqli səviyyələrdə əlaqələri var.
Bu səbəbdən saziş yalnız hərbi əməkdaşlıq deyil, gələcəkdə regional məsələlərdə diplomatik vasitəçilik platformasına da çevrilə bilər.
05:38 23.08.2026
Oxunuş sayı: 60
