Azərbaycan tarixi yenidən yazılmalıdır? - Tarixçi danışdı
Azərbaycan tarixinidə yenidən və daha sistemli şəkildə araşdırılmasına ehtiyac olduğu vurğulanır. Bu istiqamətdə yeni konsepsiyanın hazırlanmasının vacibliyi gündəmə gətirilib. Mütəxəssislər hesab edir ki, tariximizin əsas məsələlərinə aydınlıq gətirilməsi üçün vahid yanaşma formalaşdırılmalıdır. Xüsusilə, Azərbaycan adının mənşəyi və xalqın tarixi inkişaf mərhələləri ilə bağlı mövzuların yenidən araşdırılması ön plana çıxır. Bu yanaşma tariximizin daha düzgün və obyektiv şəkildə öyrənilməsinə xidmət edə bilər.
Bu barədə Crossmedia.az-a danışan tarixçi alim Boran Əziz vurğulayıb ki, sovet işğalı dövründə, yəni 1921-ci illərdə bütün ictimai elmlər, o sıradan Azərbaycan tarix elmi demək olar ki, marksist-leninçi konsepsiya əsasında yazılmış və Rusiyanın mənafeyi baxımından təhlil və izah edilmişdir: "Müstəqillik əldə etdikdən sonra Azərbaycan tarixinin yenidən yazılmasına və konsepsiyaların yenilənməsinə çox ciddi ehtiyac vardır. 1991-ci ildən sonra xeyli dərəcədə sovet konsepsiyasından imtina edilmiş və köhnə konsepsiyaya yenidən baxılmışdır, amma bunları şübhəsiz ki, başa çatmış hesab etmək olmaz. Həm də Azərbaycan tarixinin bir sıra sahələri, istər Azərbaycan dövlətçilik tarixi, istər marksist-leninçi dövlət yaratma baxışları ilə türk dövlət yaratma təfəkkürü, təcrübəsi və onların köklü fərqləri baxımından yenidən araşdırılmalıdır. Oğuz və hun tayfaları, onların mənşəyi, Azərbaycan xalqının formalaşmasında bu tayfaların yeri və rolu məsələsinə də yenidən baxılmağa ciddi ehtiyac var".
Tarixçinin fikrincə, ciddi yanaşılmalı məsələlərdən biri Azərbaycanın Səlcuq İmperatorluğunun, o cümlədən İraq Səlcuqlu İmperatorluğunun tərkibində olduğu dövrlərdir:"Atabəylik sisteminin ərəb-sasani inzibati idarəetmə sistemindən köklü fərqləri və bunun sonrakı dövrdə Azərbaycan ərazisində ayrı-ayrı tayfaların hakimiyyət başına gəlməsindəki yeri məsələsinə də şübhəsiz baxılmalıdır. O cümlədən bizim tarix dərsliklərimizdə olduqca zəif verilən, istər orta, istər ali məktəblər üçün, Baharlı və ya Boranlı tayfasının adı ilə bağlı olan Qaraqoyunlu tayfa ittifaqı, Bayandurlar tayfa ittifaqı, bu tayfa ittifaqlarına daxil olan əsas tayfalar, onların bir tayfa ittifaqında birləşməsi və bunun türk dövləti yaratma təfəkkürü ilə bilavasitə bağlı olması və s. məsələlərə də yenidən baxılmalıdır. Ümumiyyətlə, tariximizdə ən vacib, yenidən diqqət yetirilməli məsələlərdən biri Milli Azadlıq Hərəkatıdır".
Müsahibimiz qeyd edib ki, Milli Azadlıq Hərəkatı ilə bərabər, rus müstəmləkə sisteminin, xalqımızın milli kimliyini dəyişmək siyasəti, onun həyata keçirilməsi yolları və nəticələri də bu konsepsiyaların içərisində özünə yer tapmalıdır: "Azərbaycan tarixinin digər dövrləri haqqında da biz eyni məsələləri deyə bilərik. O cümlədən xüsusilə Azərbaycanda sovet işğal rejiminin qurulması, onun simasızlaşdırma siyasəti, həyata keçirilməsi yolları və s. məsələlərə də yenidən baxılmalıdır. Bizim konsepsiyaya yenidən baxmalı olduğumuz məsələlərdən biri də 1920–1930-cu illərdə Rusiyada, sonra isə sovet tarixşünaslığında yazılan "mədəni inqilab" siyasətidir. Halbuki bu "mədəni inqilab" daha çox mənəviyyat üzərində bolşevik ideologiyasının ekspansiyası idi. Ona görə də məsələyə məhz bu kontekstdən yanaşılmalı və bolşevik Rusiyasının Azərbaycanda həyata keçirdiyi məktəb, din və s. siyasətin mahiyyəti daha doğru, daha dəqiq araşdırılmalıdır. Bir sözlə, irəli sürülən mövcud konsepsiyaların yenidən işlənilməsi və bu problemlərin aradan qaldırılması ilə bağlı çağırış tamamilə əsaslıdır. Şübhəsiz, bunu birdən-birə həyata keçirmək o qədər də asan məsələ deyil. Çünki bunun üçün kadrlar yetişməli, ayrı-ayrı problemlərlə bağlı sovet dövründəkindən fərqli fundamental araşdırmalar aparılmalıdır ki, bunları həyata keçirmək mümkün olsun".
Fatimə
18:35 25.04.2026
Oxunuş sayı: 48
